БИЗ КЕЧИРГАН ҲАЁТ ҲИКОЯЛАРИДАН … Саккинчи китоб.

Муаллиф admin Haz 24, 2019

 

 

 

 

 

                                          АЛИБОЙ ЙЎЛЯХШИ МАМАНАЗАРЗОДА


                      

            БИЗ КЕЧИРГАН ҲАЁТ ҲИКОЯЛАРИДАН  …  ЕТТИНЧИ КИТОБ

 

Биз киммиз ёки кимлигимизни биламизми? Дунё сиёсати, иқтисод, дин, “ рангли инқилоблар” ҳақида мулоҳаза, фикру таклиф, тавсиялар ва баъзи савол жавоблар … ҳақида

НОРВЕГИЯ, ТУРКИЯ.БЕРГЕН – ИСТАНБУЛ.   2018

 

 

Кириш.

Ҳикояларимизнинг бу қисмида муаллифнинг турли йилларда дунё сиёсати, ўзбекистондаги сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ҳаётнинг кечиши, баъзи бир диний масалалар хусусида мақолалари ва  мазкур мавзуларга муаллифнинг қарашлари ҳақида сўз кетади.

Қисқаси, уларни табандаги мундарижа кўринишда ифодалашни лозим кўрдик:

1. Биз киммиз ёки кимлигимизни биламизми?

2. “Рангли инқилоблар тайёргарликсиз бўлмайди.”

3. Ўзбек халқи суд қилинмоқда.

4. Ғойибдан ”келадиган” мўъжиза йуқ.

5. Иқтисодий бўҳрон шарпалари …

6. Ҳаракатларимиз самарасиз кетганидан афсусдаман…

7. Афсуски, Ўзбекистонда мухолифат вужудга келмади…

8. Баҳодир Чориев нега Ўзбекистонга қайтди?

9. Диний экстремизм хавфи ҳамиша мавжуд.

10. Каримов радикал қарашдаги кишиларга қарши нотўғри иш қилаётгани йўқ.

11. Аллоҳ сақласин Пўлатов Кармовдан баттар бўларди.

12. Диний экстремизмни фарқли тушуниш …

13. Заключенный лидер “Свободного Таджикистана” Я.Курбанов написал “Методику и тактику работы следственного Управления СНБ” Узбекистана 00:55 12.03.2006.

14. Абдулла Абдуқодир ўғлининг Алибой Йўляхшиев саволларига жавоби.

15.  ҲУРМАТЛИ АЛИБОЙ ЙЎЛИ ЯХШИ АКАГА .

16. Милодий янги йилнинг бошланиши ва Қорбобо байрами(ёки Ийсо алейҳиссаломнинг туғилган куни).

17.  Ислом Каримов ва Тоҳир Йўлдош (Учинчи суҳбат).

18.  Бу «норозилик» кўтарилишлари алданган омманинг ғалаёнларидир.

1. Биз киммиз ёки кимлигимизни биламизми? Муаллиф: Алибой Йўляхшиев.

Муҳтарам Толиб ака ўзининг “кимлигини билиб олган бўлсалар-да”, бошқаларимизнинг кимлиги аниқмаслиги, уларнинг ўзларини билиб олмаганлиги, жумладан мен ҳам ўзимнинг кимлигимни билолмаётганлигим кўпдан буён мени қийнаб келади. Сўнгги замонларда айниқса “Янги дунё” интернет сайтида тамоман қарама-қарши фикрлар билан чиқиш қилишган икки қимматли ватандошимиз менинг кимлигимиз ҳақидаги иккиланишларимга яна қўшимча туртки берди десам хато қилмаган бўларман деб ўйлайман.

Ўтган йилларда (2008-2009) Прагада ва АҚШ Огайо штатида гувоҳи бўлганим учрашувларни хотирлаб ўтсам, мен тушунтирмоқчи бўлган мақсадга қандайдир асос, далил бўларми деб ҳисобладим.

2008 йилнинг охирларида эди шекилли, Прагада бир туркманистонли дўстимизда меҳмон бўлишга тўғри келганди. Ўшанда у шаҳарда жойлашган “Озодлик” радиоси ўзбек бўлими мухбирлари билан учрашгандим. Мухбирлардан бири,”биз, (ўзбеклар демоқчи) миллатмизми? Ватанда фуқаронинг ҳаммаси ҳукуматга қарши, аммо бир киши ҳам ўз норозилигини очиқ билдира олмайди. Бу нимаси, биз миллатмизми ёки кимлармиз, ўзи?” каби савол бердилар. Аммо мен уларга ҳеч бир сўз билан дарҳол жавоб қилмадим, қила олмадим десам бўлади. Чунки менинг ўзимда ҳам шу сингари савол бошимни гаранг қилиб юрган бўлса-да, унинг лўнда бир жавоби менда йўқ эди. Шунинг учун мен уларга фақат “ҳа, яқинда мен шу масала ҳақида фикрларим ифодаланган бир ёзув ёзиш ниятим бор” дея олдим холос. Аммо кўраяпсизки мана шу ўтган замон ичида ўша ваъдамга лойиқ бирорта жўяли жумла ҳам туза олмадим. Бугун шу ва қуйида яна бир қанча сатрларни қоралаш билан ўша ниятимни амалга ошираяпман деб ҳам ҳисобламайман. Чунки ўша саволга жўяли бир жавоб бўла оладиган фикрлар менда йиғилиб, бирон бир шакл олмади ҳали. Айтиладиган фикрларга асос бўладиган фактлар йиғилмади деган тушунчадаман. Билмадим шундай фикрлар умримнинг охиригача шаклланадимикан?

Иккинчи учрашув 2009 йилнинг ёз ойларида Америкада бўлганди. Бу учрашувда уч киши эдик. Менинг суҳбатдошларимнинг бири эътиқодига кўра мусулмон, бошқаси эса христиан эди. Уларнинг мусулмон бўлгани ёш жиҳатидан христианига кўра улуғироқ эди. Аммо уларнинг ҳар иккисининг ҳам миллати ўзбек эди. Улардан мусулмон бўлганини мен олдиндан танир эдим. Тўғриси мен америкага  ана ўша мусулмон танишимникига меҳмонга боргандим. Бу менинг мусулмон қардошим, ўзининг христиан таниши олдига мени олиб борганди. Ана ўшанда салом алигимиз тугар тугамасдан христиан қардошимиз дабдурустдан Ўзбекистон ҳукумати бошлиғи ва унинг аъзоларига террор уюштиришдан сўз очиб, “мен уларнинг (яъни Ўзбекистон раҳбарларига террор уюштирувчиларнинг) биринчи сафларида бўлган бўлардим. Уларни  (Ўзбекистон ҳукуматидагиларни) ундай қилиш керак ва бундай қилиш керак” дея бошлади. Мен албатта унинг бу сўзларини провакация деб қабул қилдим ва унга насиҳат қилишга ўтдим, ниҳоят унинг авжни бирмунча тушириш мумкин бўлди. Қисқаси, сўзлашмаларимиз нормал тус ола бошлади. Маданиятли кишилар каби умумий гаплар сўзлаб, танишиб олдик ва ниҳоят мамлакатимиз – Ўзбекистон ҳақида, унинг бугуни ва келажаги ҳақида ҳам сўзлашмаларимиз бўлди. Диний эътиқодларимиз ҳақида сўзламасликка ҳаракат қилдик. Албатта сайловлар, очиқ демократик сайловлар бўлиши, мамлакат ана ўшандай сайловлар оқибатида сайланган кишилар тарафидан бошқарилиши, давлат системаси ҳозирги замон демократик мамлакатларидаги каби бўлиши ҳақида сўзлашишларимиз давом қилди.

Ана энди суҳбатимиз сайловларга келиб, уларнинг ўтиш ёки ўтказилиши мавзусига келганидан сўнгра бизнинг мусулмон суҳбатдошимиз ҳам сўзга киришди. Чунки бунгача террористик ҳаракат ҳақида ҳам, демократик сайловлар, демократик давлат ҳақида ҳам христиан қардошимиз сўзлаб, бизга навбат бермай турганди. Мусулмон қардошим ўзининг христиан суҳбатдошига шундай савол қўйди: “Яхши сизнинг ўша демократик, очиқ сайловларингиз оқибатида нуфуснинг кўпчилиги демократик давлат системасини истамасликларини билдирса нима бўлади?” Ана шу жойда вазият анча таранглашди. Ҳар ҳолда менинг ёшимнинг ҳурматигами, иш қилиб улар менинг воситачилигимга кўнишдилар. Аллоҳга шукрки, уларни бир-бирига қарши сўзлардан бошқасига ўтказмаслик мумкин бўлди. Мен ўша учрашувда уларни муроса қилишга келтирадиган сўзлардан бошқа бирорта сўз қўлламадим. Ҳатто ўзимнинг принципиал фикрларимни ҳам у ерда билдирмасликка уриндим. Агар мен ҳам ўз фикрим билан уларнинг бирини қўллаганимда ёки учинчи бир шаклда фикримни ўртага солганимда эди биз учимиз яхшигина хайрлаша олмаган бўлардик. Аллоҳга шукр, оқибатда суҳбатимиз сўкишишларга ва бошқа кўринишларга ўтмай тинчлик билан тугади. Ажабтовур ҳамюртлар каби ажралишдик.

Мана шу икки, мен шахсан ўзим гувоҳи бўлган ҳаётий манзара бизнинг кимлигимиз ҳали аниқланмаганлигини кўрсатадиган асил кўринишдир дейишга ҳақлиман десам бўлади.

Кўраяпсизки, мен фақат иккитагина киши орасида турдим ва уларни муштлашишгача бормайдиган йўлини топа олдим. Агар улар, менинг суҳбатдошларимга ўхшаш бир неча ўн кишилардан ташкил топган икки гуруҳ бўлишганларида-чи? У ҳолда нима бўларди, у ерда қандай вазият майдонга келиши мумкин бўларди? Ўшандай оломон, ўшандай вазиятда мен каби бир ўртада турувчининг сўзига қулоқ беришармидилар? Менимча йўқ, мен каби бир киши ким бўлишидан қатъи назар  (агар у қуролланган милиционер бўлмаса) у оломонни жанжалдан тўхтатиш мумкин бўлмасди.

Қадрли ватандошлар, биз ҳали ана шунақа кишиларнинг тўпламидан иборат бўлиб қолмоқдамиз, афсус. Бу одамларни миллат, бир миллатнинг вакиллари деб аташ мумкинми?

Мен келтирган мисолда, ўзларини чет элларни кўришган, улардан демократияни ўрганган, бу ердаги ҳаёт тарзларидан ибрат олган, демократ ва мусофирликнинг оғир-енгилликларини бошидан кечиришган бири мусулмон ва иккинчиси христиан кишисидан иборат иккитагина ўзбекистонликлар эди. Энди уларнинг Ватандаги фикрдошларининг бир-бири билан мунозаралари ҳақида, уларнинг келажакка, мамлакатдаги тузим ва келажакда тузилиши мумкин бўлган давлат тузими ҳақидаги фикрларининг хилма-хиллиги ва уларни ҳимоя қилишларини бир ўйлаб кўринг-а!?

Ватандагиларни қўя турингда, чет элларда юришган ватандошларни олиб қаранг. Мана шу мен ҳикоя қилган Америкадаги менинг икки суҳбатдошим ва бугун “Янги дунё” сайтида “Сотрудничество демократов с исламской оппозицией невозможно” (Пулат Ахунов) ва “Инсон бир пайтнинг ўзида ҳам мусулмон, ҳам демократ бўла олмайди” (Намоз Нормўмин), каби тасдиқни ҳимоя қилаётган бизнинг ҳурматли мухолифатчиларимиз орасида бирор фарқ борми? Мен эса уларнинг орасида бирор фарқни кўрмаяпман. Бу икки, бири демократ, бошқаси мусулмон қардошимиз ва менинг Америкада суҳбатларида қатнашган христиан ва мусулмон юртдошларнинг дунё қарашларида ҳам, ўзаро муносабатларида ҳам асло фарқ йўқ. Улар бир-бирини қабул қила олмайдиган кишилар. Агар улар ёзганларига содиқ бўлсалар, улар бирга яшай олмасликлари кўринаяпти. Туркияда яшаб ўтган олим Пичоқзода Аҳмад Ҳаққи ҳазратлари, бундан уч аср муқаддам, “Бир-бирини ёқтирмаган (севмаган), фикр-мулоҳазаларини бир-бирига тушунтира олмаган, бири иккинчисини хуш кўрмаган, бири бошқаси тўғрисида жосуслик қиладиган бир миллат, халқ узоқ замон мустақил яшай олмайди, “ деган эканлар. Бизнинг қардошларимиз мазкур чиқишлари билан “бир-бирини ёқтирмаган, фикр-мулоҳазаларини бир-бирига тушунтира олмаган “ кишиларга ўхшамайдиларми? Буларнинг бу чиқишларини кўп фикрлилик намуналари деб ҳисобласа бўладими? Йўқ, ахир. Бироқ Оллоҳу таоло уларни битта ватанда, яъни якка Ўзбекистонда яшашга маҳкум этгандир. Балки улар тақдирнинг тақозоси билан Ўзбекистонда ён қўшни бўлиб қолишлари ҳам мумкин бўлар. Бордию улардан бир тарафи Ўзбекистонда ҳукуматни бошқарадиган бўлиб қолса, у ҳолда нима бўлади? Бир ватаннинг ватандошлари шунақа антогонистик қарашларда бўлиши мумкинми? Бир — бирларининг мавжудлигини тамоман рад қиладиган фикрлар хилма хиллигини қабул қилиб бўладими? Бундай тасдиқ демократик принципларга қанчалик даражада тўғри келади? Менимча, диний ақидалар, диний догмалар ҳам қарши тарафни бу қадар кескин рад этишларни кўзда тутмай, уларга-қарши тарафга яшаш ҳақини қолдиргандир.

Юқорида номлари тилга олинган қардошларимизнинг мақолаларида келтирилган фикрларни синчиклаб таҳлил қилиш менинг бу ёзувларим доирасига кирмайди. Аммо уларнинг мавжуд ҳаётимизда бугун ўринлари йўқлиги ҳақида бир-икки оғиз сўзлаш, фикр айтиш лозим деб тушунаман.

Шундай қилиб, агар биз демократлар сифатида Ўзбекистонда том маънода демократик давлат тузимини истаётганлар бўлсак, уларнинг вакилларидан бири П. Охунов бўлса ва у “Сотрудничество демократов с исламской оппозицией невозможно” дейиш билан ўзбекистонлик барча демократларнинг фикрини ифодалаётир деб қаралса, бу менимча жуда катта хато, янглиш бўлади. Муҳтарам Охунов бу фикрни ўртага отиш билан биринчидан, демократиянинг энг асосий ва муҳим принципини ё билиб, ёки билмай бузиб қўймоқда. Иккинчидан, унинг демократликка даъво қила туриб, “исламская оппозиция” атамасини қўллаши ҳам хатодир. Чунки демократик давлат тузимига исломий мухолифат бўлиши мумкин эмас. Матбуот саҳифаларида қўлланиб келинаётган “исламская оппозиция – исломий мухолифат” каби ифода ҳам янглиш, мантиқга эга бўлмаган иборадир. Бирор мамлакатда демократик давлат тузими мавжуд бўлса, унга диний мухолифат, жумладан исломий мухолифат ҳам бўлмайди, бўлолмайди. Ватандош-фуқаро динлардан бирига эътиқод қиладиган ёки динсиз бўлиши мумкин, аммо уларга нисбатан диний мухолифат деб атама қўллаш тўғри бўлмайди. Демак, демократик давлат фуқаросининг динга эътиқод қилмайдиган қисми, унинг динга эътиқод қиладиган қисми билан ҳамкорлик қилиши мумкин эмас дейишни қандай қабул қилиш мумкин? Демократия принципларига асосланган Конституцияларда ва қонунларда шундай бир тасдиқ борми? Иккинчи тарафга келсак, яъни муҳтарам Н. Нормўминнинг, “Инсон бир пайтнинг ўзида ҳам мусулмон, ҳам демократ бўла олмайди” каби тасдиғига келсак, бу қардошимиз ана шундай дейиш билан мусулмон бўлганлар ва бўлмаганлар (ҳатто мусулмон бўлиб, демократик принципларга амал қиладиганлар) орасига кескин чегара қўймоқдаки, бу билан бир давлатнинг фуқароси иккита бир-бирлари билан муроса қилиши мумкин бўлмаган гуруҳларга бўлиниб қолмоқда. Бу ҳам Исломнинг бутун тарихи давомида учрамаган шубҳали бир тасдиқдир. Менимча, ҳурматли дўстимиз Н.Нормўмин чиқишида ислом динига оид баъзи асосли фикрлар бўлса-да, масала ўринсиз жойда муҳокамага чиқарилгандир. Ҳа, нуфусининг 80% – дан кўпроғи мусулмон ҳисобланган бир мамлакатда демократик давлат тузими мавжуд бўлганида ҳам мусулмонларнинг ҳақ ва ҳуқуқлари масаласини кўтариб чиқиш асосли бир муаммодир. Бу эса, масалани мусулмон ва мусулмон бўлмаганлар  (ҳатто мусулмон бўлиб, демократик давлат системасида ишлаётганлар) орасига ўтиб бўлмас девор қўйишга олиб бормаслиги лозим. Яна бир масалани, Асосий қонуни Қуръони карим, қонунлари шариатдан иборат бўлган давлат тузимини тузишни ҳам муҳокама қилмаслик керак ёки муҳокама қилиш мумкин эмас дейиш ҳам демократияга мос эмасдир. Бироқ бундай масалалар бошқа мавзулар бўлиб, бошқа аудиторияларда муҳокама этилиши керак. Менимча, бундай масалалар муҳокама этилган жой, интернет сайтлар ҳам бўлмаслиги керак.

Масалани фақат Ўзбекистон ҳудуди доирасида қарашимиз лозим бўлса, бу ҳақда шуларни ҳам келтиришни истардим. Биласиз, ўзбекларда бир гап бор: “мусофир бўлмасдан мусулмон бўлмас.” Биз Ўзбекистондан ташкарида юрганлар, айникса улардан ўзларини мухолифат аъзолари ҳисоблайдиганлар мусофирликнинг етарли даражада узоқ умрини яшадик. Аммо Аллоҳ мени ислоҳ этсин “мусулмон” бўла олмадик. Қадрли ўқувчи, мени тўғри тушунишиингизни истайман. Мен мусулмон бўла олмадик деярканман, ислом халифалигини тузадиган ёки Ўзбекистонда Ислом давлатини тузадиган мусулмонлар бўла олмадик демоқчи эмасман, асло ундаймас. Мен ўзимни совет замонида йўл қўйган гуноҳларим учун жуда кўп марта тавба қилган бир мусулмон ҳисобласам-да, бугун Ўзбекистонда Ислом давлати тузишни ўйлашни ва шунга ҳаракат қилишни энг озида ақлсизлик ҳисоблайман. Шунинг учун “мусулмон бўла олмадик” дейиш билан нормал даражада инсофли, ҳеч бўлмаса умум манфаатини ўз манфаати билан тенг кўрадиган кишилар бўла олмадик демоқчиман. Биз яшаб турган мамлакатлардаги ибратли принципларни ҳам дурустроқ бир шаклда ўзлаштириб ололмадик, демоқчиман. Биз ҳаммамиз, ўша ўтган асрнинг 90-йилларидаги совет кишилари сифатида ўзгаришсиз қолдик, демоқчиман. Солиҳ ва Пўлатовдан бошлаб, то кимни десангиз ўшангача ҳар биримиз ўзимизча алоҳида бир каримовчамиз ва бизнинг ҳар биримиз бир диктаторча бўлиб қолдик, демоқчиман. Ана шунинг учун ҳамма муаммоларни билиб, кўриб туриб унга қарши курашнинг тўғри, самарали йўлини тута олмаяпмиз эмас, айнан тутмаяпмиз, демоқчиман. Қисқаси, биз ҳали миллат бўлиб шаклланмаганмиз, шекилли демоқчиман.

Акс ҳолда,
1) Ўзбекистонда кимлар ва кандай категориядаги (бой, камбағал тоифадаги демоқчиман) одамлар яшашлигини;

2) Ўзбекистон аҳолисининг миллий таркиби ва уларнинг миллат деб аталишга арзийдиган кўрсаткичларини;

3) Аҳолининг диний эътиқодларига кўра бўлиниши ва бу эътиқодлар асосида яшаш даражаларини (мусулмон ёки христиан ва бошқа динлар асосларида яшаш тарзларини);

4) Аҳолининг илмлилиги (ўқимишлилиги) ва маданий савиясини;

5) Аҳолининг давлатчилик тушунчаларини қанчалик тушуна олишларини; яъни давлат ва унинг фукароси ҳақидаги, фуқаролик (гражданлик) нима эканлигини тўла англаб етиш каби тушунчаларини; уларнинг ўзаро муносабатлари, жамиятдаги ўринлари нимадан иборатлигини билишларини; ўзликларини тушуниш даражалари қандай эканлигини (аҳолининг аксар қисми ҳисобга олинади, албатта);

6) Аҳолининг қонунларни билиш ва уларга амал қилишлари ва бошқалардан (масалан, давлатнинг исталган мансабдоридан ҳам) қонунга мувофиқ ҳақларини талаб қила олиши, ҳақ талаб қилишни билишларини ўрганган бўлмасмидик?

Бизда бугун мана шу саналган мавзулар ҳақида жўяли бирор маълумотга соҳиб бўлган партия ёки уюшма мавжудми? Майли дейликки, ундайлари мавжуд бўлмасин, бироқ Ўзбекистонда бирон самарали ўзгаришлар ясашни истаётганлар учун шу масалаларни жуда яхши ўрганиш лозим эмасми? Шу муаммолар устида ҳеч бўлмаса тадқиқотлар ўтказаётган гуруҳлари бор партия ёки уюшма бизда мавжудми?

Шундай экан, муҳокамамиз мавзу бўлган ёзувлар муаллифлари Ўзбекистоннинг бугуни учун ниҳоятда долзарб бўлган бу масалалар ҳақида фикр билдиришмайдилар-да, нуқул халқни тепалашишга олиб борадиган масалаларни билар билмас ўртага ташлашга ҳаракат киладилар. Бундай “билимдон ”лик нимага ва кимларга керак экан-а?

Айтилганлардан кўринаяптики, мамлакатнинг ичида яшаётганларни қўя туринг-да, аммо маданиятли (цивилизациялашган) мамлакатларда бир неча йиллардан буён яшаётган биз ўзбекистонликлар демократ бўлибми, мусулмон бўлибми, ҳамин қадар эканмиз.

Демак, узоқ йиллардан буён демократик давлатларда яшаб, уни ўрганмоқчи бўлишган юртдошларимиз ҳам миллат вакили бўла олиш даражасига кўтарила олмаётирлар десак булар экан-да. Менимча оғайнилар бутун хасталик мана шу ерда турибди. Букрини гўр тўғрилайди деб ҳам бежиз айтилмаган. Биз миллат сифатида ҳақиқий букри бўлиб қолганмиз шекилли.

Гапнинг пўскалласи, бизнинг мамлакатимизда нормал ҳаёт тарзи ишлай бошлаши учун энг аввал биз миллат шаклига келишимиз шарт. Акс ҳолда подшоҳлар алмашаверади, ҳаёт эса бугунгига ўхшаш бир ҳолда-кўринишда давом этаверади.

Албатта, уруғ ва қабилаларнинг уюшган ҳақиқий бир жамоа, яъни миллат шаклига келиши учун биринчидан замон, иккинчидан, уларни шу йўналишга бошқарадиган (бир замонлар яҳудийларни Мусо алейхиссалом 40 йил эргаштириб юргани сингари), тўғри йўлда эргаштириб юрадиган йўлбошчи, раҳнома зарурдир. Масалан, мен совет-рус империясининг тугаши муносабати билан бизнинг ҳам миллат бўлишимиз учун йўл очилдимикан, Пўлатов ёки Солиҳдан элни-эллатни тўғри йўлга бошқарадиган ўшандай йўлбошчи чиқармикан каби умидда эдим, ҳатто баъзи бир вақтларда уларга ишонгандим десам ҳам бўлади. Афсус, бу умид пуч, ишонч эса, хаёл бўлиб чиқди.

Бироқ қадрли ўқувчи, мени пессимизмда айбламайсиз, лекин мен сўнгги замонларда биздаги 21 аср феодализми (феодал-мустабидлик) узоқ давом этадими деган андишада яшайман. Янада бўлса Аллоҳ билгувчидир, Унинг Ўзи билади.

Энди кўзимизни яхши очиб Ўзбекистоннинг ичкарисига бир қарасак, нималарни кўришимиз мумкин бўларди? Менимча ҳаммасидан аввал бугун Ўзбекистон нуфусининг тубандаги синфлашишига кўзингиз тушади:

1) Ўзбекистондаги бугунги режимнинг давом этишини иставчилар. Бу тур кишилар, масалан, оддий милицонердан тортиб барча турдаги катта-кичик мансабдорлар ва шуларнинг орқасида писиниб яшаб келаётганлардир. Бу тур кишиларнинг хусусиятлари ҳақида мисоллар келтиришга вақт сарфлаш ўринсиздир. Чунки қадрли ўқувчи, уларни ҳаммангиз мендан кўра ҳам яхши биласиз, танийсиз.

2) Демократия тарафдорлари. Бу тур ўзбекистонликлар ҳар ҳолда ўзларини демократлар деб ҳисоблашадилар. Жаҳоннинг демократик принципларини тушунамиз деб биладилар. Буларга Пўлатовлар ва уларга ўхшашлар киради. Афсус, мен ҳам қандайдир йўллар билан шуларга яқин тураман. Аммо Аллоҳга шукрки, улардан батамом фарқлиман. Билиб ёки билмай мана шуларнинг ёнларида озми, кўпми юрганлар бор, албатта. Шуни хам айтишим лозимки, бизнинг бу ўзбек “демократ”лари демократия ҳақида янги асрнинг, биз ҳозир яшаётган асрнинг эмас, балки ўша 15-16 аср феодалларича ҳам тушунчага эга эмаслар. Буларнинг демократияга бутунлай яқинлашмайдиган, ҳатто уларни демократияга яқинлашишга йўл бермайдиган, тузалмас яна бир хасталиги ҳам бор. Бу хасталик ҳақида бу ерда ҳеч нарса ёзмасликни лозим кўрдим. Фақат шуни таъкидлаш керакки, бордию фалакнинг гардиши айланиб, мана шу демократларга ҳокимият келса, бизни Худонинг ургани ана шу бўлади. Улардан бири халқ ичида унча мунча танилгани (пулатовлардан бироз фарқлиси) мамлакат нуфусининг кўпчилик қисми билан ҳамкорлик қилишим мумкин эмас деб турибди. Билмадим, муҳтарам П.Охунов демократик давлатни қайси ҳудудда ва кимлар билан ҳамкорликда қурмоқчи?

3) Ўзбекистонда Исломий давлат тузиш тарафдорлари. Бу турларнинг бир қисми ҳар ҳолда ўзларини яхши мусулмон ҳисоблайдилар. (Аммо ҳақиқий мусулмон кишисини ўзини қаерда қандай тутишни жуда яхши биладиган одобли инсонлар сифатида танирдик). Бу тур кишилар ҳар ҳолда шариат қонунлари асосида яшашни умид қиладилар. Буларнинг мисоллари ҳам мамлакатнинг ичкариси-ю, ташқарисида ҳозирлар анчагина бош кўрсатиб қолишганлардир. Муҳтарам Солиҳбей ҳам ҳозир шулар қаторида ҳисобланади. Улардан мамлакатдагиларининг жуда кўпчилигини ҳозирги режим аявсиз калтакламоқда. Ҳукуматнинг бу сиёсатидан ҳаммамиз норозимиз ва уларга жуда ачинамиз. Ҳукуматнинг уларга нисбатан ўтказаётган адолатсиз сиёсатини қаттиқ қоралаймиз. Бироқ исломий давлат қурушни истаганларнинг, биринчидан, энг катта хатоси билмаган нарсаларини исташи ва қўлларидан келмайдиган бир буюк ишни бажаришни орзу қилишларидадир. Улар мўл хосил кўтаришни истайдиларда, бироқ шудгар қилинмаган тупроққа уруғ сепмоқчи бўладилар. Буларнинг Ўзбекистонда ислом давлати тузамиз, шариат асосида яшаймиз дейишлари, умрида бирон бир ҳовузга ҳам тушмаган кишининг катта бир дарёни сузиб ўтишга ишонишига ўхшайди (математикадан бироз хабари борларга шундай мисол келтиришни истардим: буларнинг исломий давлат қурушга интилишлари карра-каррани билмаган кишининг квадрат тенгламани ечаман деб уринишига ўхшайди). Бу масалада яна бошқача мисол келтиришга ўрин қолдими?

Қадрли ўқувчи агар сиз, ўзбекларни бошқа бир бўлинишда (бошқача бир классификация-синфлашишда) кўраётган бўлсангиз, айтинг, улар ҳақида ёзинглар.

Демак, бу нима деганингиз, сизнингча, Ўзбекистон бугунги ҳолида давом этаверадими, ўзгармайдими ва бу ҳол қачонгача давом этиши мумкин? Наҳотки бизда феодализм тугамаса? деб эътироз билдиришингиз мумкин, албатта. Тўғрисини айтсам, бу саволга мен “ҳа” деб жавоб бергим келади. Ҳар ҳолда мен, Ўзбекистонинг бугунги аҳволи анча узоқ давом этишига кўпроқ ишонмоқдаман. Лекин бошқа иложи йўқ, албатта шундай бўлади дейиш, ҳақиқатан пессимистик қараш бўларди. Йўк, ундай ҳам эмас, албатта. Аллоҳга шукрки, ҳали келажакдан барча умидларимни кесганимча йўқ. Худога шукрки, мамлакатда муқим қолишаётган ҳақиқатпарварлар, ватансеварлар Ўзбекистонда борлигига жуда катта умид қиламан. Ҳатто ундайлардан мансабдорлар орасида ҳам борлигига ишонаман, ишонгим келади. Шунинг учун менинг фикримча, Ватанда, мамлакатнинг ичкарисида жиддий ижобий ўзгаришлар вужудга келтириш йўлида бугун кураш тактикасини мутлақо ўзгартириш лозим бўлмоқда.

Бунинг биринчи ва энг муҳим йўли, бугун давлат йўнатувчиларининг сиёсий йўлларидан қандай юз ўгирилаётган бўлса, буларга мухолифатдагиларнинг “раҳбарлари”нинг ва бошқа бир қанча сохта мухолифат аъзоларининг йўлларидан ҳам шундай юз ўгириши лозим бўлади. Исломий давлат тузишни хаёл қилишаётганларга ҳам таклифим айнидир. Тушга суяниб яшаб бўлмаслигини билмоғимиз шартдир.

Мамлакатда чинакамига ижобий ўзгаришлар содир қилиш учун муҳим йўллардан бири чинакамига бирлашишдир. Бугун ҳам бирлашиш темаси эскиргани йўқ, аммо ҳақиқатан чинакамига бирлашиш учун, чинакамига ажралиш зарур бўлаяпти. Шу принцип, яъни тўла ажралиб, сўнгра бирлашиш принципи биз учун бугун бир тарихий заруратга айланди. Ана шундай қила олсак, ундан сўнгра қанча машаққатли бўлмасин ва қанча узоқ вақт талаб этмасин ҳамма ишни янгидан, мутлақ янги кишилар ва янги дастур, янги принцип ва янги усул(метод)лар билан бошлаш лозим бўлади. Балки бошланғичда Самарқакндликларнинг таклифига кўра ягона мухолиф партия шаклида иш бошлаш лозимдир. Билмадим, “Янги дунё” ўқувчиларининг хабарлари борми ё йўқ, ўтган йили Ўзбекистонда Самарқандлик бир гуруҳ дўстлар ўзбек демократларининг бирлашган демократик партиясини тузишни таклиф қилишганди. Бу ерда ўша таклиф кўзда тутилмоқда. Аммо менинг англашимча чет элларда юрганлар мамлакатдагиларнинг таклифига қўшилмайадилар. Чунки муҳожирларда, айниқса уларнинг ичида ўзларини лидер ҳисоблайдиганларда “мен, манманлик” касали бор. Бу манманларнинг хаёлича ҳар қандай бир ижобий таклиф булардан чиқиши лозим. Акс ҳолда у ижобий ҳам, таклиф ҳам ҳисобланмайди.

Хуллас, чет эллардаги ўзбекларимиз Ўзбекистонда демократик ўзгаришлар бўлишини исташдан воз кечганларига анча вақт бўлганга ўхшайди. Чунки фалакнинг гардиши билан Ватанда ўшандай, демократлашган бир ўзгариш юз берса, буларнинг ҳеч бири истаганларига эриша олмайдилар. Билмадим, булардан кимлардир демократик Ўзбекистон Республикасининг Парламентига депутат бўлиб сайлана олишсалар энг юксак мартабага чиқишган бўлардилар. Шунинг учун ҳам булар ўшандай ўзгаришларни исташмайдилар ва ватанга қайтишдан ҳам воз кечганлар. Буларга фақат кўриниш, кўриниб туриш керак, холос. Умрларининг сўнггигача шу кўриниш билан яшашни истайдилар. Шу сабаб булар учун Каримов ёки унинг режими узоқ яшаши керак.

Иккинчи йўли эса, “кўрпангга қараб оёқ узат” принципига амал қилиш ҳам ёмон самара бермас деб ўйлайман. Бу йўлни биз 2008 йилнинг охирида ўртага қўйгандик. Яъни бу муроса йўлидир. Бугунги режим билан, жумладан фуқаронинг ўз орасида ҳам “тинч-тотув” (муҳтарам П.Охунов ва Н.Нормўминларни бирга муросада, ҳамкорликда яшашга таклиф этиб) яшаш ва ишлаш йўлидир ва ўша йўлни топишдир, ва яшашдир. Чунки сал юқорида мен келтирган уч синфдан биринчи синфдагилар бугун ҳар тарафлама узоқ яшай олиш имкон ва имкониятларига эгадирлар. Бу имкон ва имкониятларни уларнинг қўлидан олиш жуда жўн масала эмас. Унинг устига улардан уларнинг имконларини ва имкониятларини тортиб оладиган тайинли кучнинг ўзи борми? У қанақа куч? Ўзбекистонда ёки унинг ташқарисида ундай бир куч, ташкилот йўк-ку, ахир. Шундай экан, ана шу муроса йўли билан анчагина ишларни илгарилаштириш мумкин деб ҳисобланганди. Кишиларни тарбиялаш, ёшларни янги – демократик усулларга ўргатиш имкони туғдирилиши мумкин бўлар деб ўйланганди. Аммо сиз ва менга маълум бўлган Ўзбекистон мухолифатининг “лидерлари” ҳисобланмишлар ва уларга эргашувчилар бу муроса масаласидан ажалдан қўрққани сингари қўрқиб кетишдилар. Чунки улар умумга фойда келтирадиган муроса, тинч-тотув яшаш йўлини билмайдилар. Бу йўл уларга нон бермайди. Уларни боқаётган манба, бир-бирларини сўкиб туришдир.

Оғайнилар, менимча реал ҳаёт муҳитидан чиқиб, хаёллар дунёсида яшамаслик керак. Ўзбекистонда давлат тизимини мукаммалаштирадиган, демократлаштирадиган, мамлакатнинг ҳақиқатан барқарорлигини таъминлайдиган, аҳолининг яшаш тарзини яхшилашга хизмат қилиши мумкин бўлган бошқа йўл-учинчи бир йўл афсуски, йўқ.

П.Охунов ва Н.Нормўминнинг мақолаларида ўртага чиқарилган фикрлар эса, Ўзбекистон ва унинг халқининг манфаатларига тўласинча зиддир. Ҳатто уларнинг фикрлари ўз тарафдорларига ҳам зарар келтириши аниқдир. Чунки бу фикрлар бугун дунёда мавжуд демократик принципларга ҳам, диний-исломий қарашларга ҳам тамоман мос эмасдир.
Эҳтиромлар билан Алибой Йўляхши. 04.02.2010, жума.

www.yangidunyo.com Bu maqola 10108 marotaba 1890 ziyoratchi tarafidan o`qilgan

2. “Рангли инқилоблар тайёргарликсиз бўлмайди.”

4 – октябр(2007) куни бўлиб ўтган Ўзбекистон Либерал-демократик партиясининг Сиёсий кенгаши йиғилишида ноябрь ойида чақирилажак партия қурултойида Ислом Каримовни президентликка янгидан номзод қилиб кўрсатиш қарорига келинган. Бу хабар диктатор Каримовни ўз мансабида қолиш учун кўзлаган мақсадини ошкор қилгандек бўлди. Бундан кейин Ўзбекистондаги сиёсий вазият қайси томонга ўзгариши мумкин? “Янги Дунё” интернет саҳифаси (бир замонлар журналист Юсуф Расул томонидан юритиладиган шу исмда саҳифа бўларди) ўзбек демократик кучлари, мухолифат фаолларини айни шу масалага муносабат билдиришларини сўради.

Бугунги саволларимизга “Бирлик” Ҳаракати фахрийси Алибой Йўляхши жавоблари билан танишинг.

1) Сизнингча Каримов учинчи марта президент бўла оладими? Бунинг учун унда қанчалик қонуний асос бор?

– Ҳа. Чунки Каримов ва унинг режими учун қонун ва қонуний асослар каби тушунчалар бегонадир. Қолаверса, Каримовнинг “Асосий Қонуни” бўйича етти йиллик муддат ҳали икки марта такрорлангани йўқ.

2) Каримовнинг номзодини кўрсатилиши олдидан конститутциядаги президент муддати ҳақидаги бобга ўзгартириш киритилиши ёки умумхалқ референдуми ўтказилиши эҳтимоли борми?

– Менимча йўқ. Чунки биринчи саволнинг жавобида айтилгани сингари Ўзбекистондаги Асосий Қонун унга яна етти йилга қайта сайланиш “ҳақини” беради.

3) Каримовни бу гал ўзи янги ташкил қилган Либерал демократик партиядан номзодини кўрсатиши сизнингча кутилган ҳодисамиди? У нега айнан ЎpЛДП дан ўз номзодини кўрсатмоқда? Каримовнинг бу ҳаракатини қандай баҳолайсиз?

– Кутилган эди деса бўлади. Чунки Либералдан кўрсатилиши хусусий бир ҳол бўлиб, бу аҳамиятли эмас. Кутилгани эса, Каримовнинг амал(мансаб-лавозим)да қолиши эди. Қолганлари барчаси ўйинлардир. Каримов бу ҳаракати, яъни ўзини ЎзЛДП номзоди қилиб кўрсатиш билан Г.Каримова ва Ш. Мирзияевлар ҳақида гапириб юрганларнинг оғзига талқон солиб қўйди.

4) Бундай вазиятда демократик кучлар ва мухолифат қандай йўл тутиши керак, деб ҳисоблайсиз?

– Бизда, пичоққа даста бўладиган демократик кучлар ва мухолифат мавжудми ўзи? Улар бўлмаган жойда, улар ҳақида сўз юритишга ҳожат борми? Аслида мен бу саволда қўйилган масалага бундан бирмунча илгари (“Бу йил Ўзбекистонда президентликка сайловлар компанияси ўтказиладими ва у қандай тартибда бўлиши мумкин?”, 30.09.07, “Ватандош” ва “Янги дунё” сайтларида босилган мақолада) жавоб берганман десам бўлади. Қисқаси, бугун Ўзбекистонда ўтказилиши кўзда тутилаётган сайловлар машмашасида ҳар қандай бир шаклда қатнашиш, Каримов режимини қўллаш ва унинг ўзбекларга ўтказаётган жабр-зулмига шерик бўлиш деб биламан. Чунки бу ўйинда қатнашиш унинг режимини легитим деб билиш бўлади ва қатнашувчилар Каримовнинг қўғирчоқларига айланишдан бошқа ҳеч нарсага эришмайдилар.

5) Агар Каримов яна зўравонлик ва хийла йўли билан ўз мансабида қоладиган бўлса Ўзбекистондаги бугунги сиёсий вазият қайси томонга ўзгариши мумкин? Каримовнинг иқтисодий ва сиёсий ислоҳотлар ўтказишига умид борми?

– “Зўравонлик ва ҳийла йўли билан ўз мансабида қоладиган бўлса”, қанақа вазият ўзгариши ҳақида сўз бўлиши мумкин? Каримовнинг бутун 18 йиллик ҳукмронлиги даврида амалга ошириб келаётган хийла-найранглари ўзбекларнинг “Букрини гўр тўғрилайди” дейиладиган мақолида жуда чиройли ифодалагандир.

6) Бу йил Ўзбекистонда мавжуд барча расмий партиялар президентликка ўз номзодларини кўрсатишмоқда? Айни шу ҳолат Каримов “демократияси”га оз бўлсада умидлар уйғотадиган ҳодиса эмасми?

– Асло ундай эмас. Кўкламги ёмғирдан кейин питраб чиқадиган қўзқоринга ўхшаш “номзод”ларнинг пайдо бўлишлари эса, 5-саволда айтилганидек “зўравонлик ва хийла йўл”ларининг бир кўринишидир.

7) Бу галги президентликка сайловлар халқ норозилиги энг юқори чўққига чиққан, турмуш қийинчиликлари кучайган бир даврга тўғри келмоқда. Украинада, Гуржистонда ёки Қирғизистонда бўлгани каби Ўзбекистонда ҳам қандайдир рангли инқилоблар бўлишини кутиш мумкинми?

– Йўқ, бундай бўлишига менда мутлақо ишонч йўқ. Чунки шуни яхши билишимиз лозимки, саволда тилга олинган ҳар учала мамлакатда ҳам рангли инқилоблар дабдурустдан бўлиб қолгани йўқ. Уларда инқилоб олди жуда катта тайёргарлик ишлари олиб борилган эди. Халқ оммаси, сайловлар сохталаштирилган ҳолда нима қилишларини аввалдан жуда яхши билишардилар. Уларнинг “аскарлари” – митингга чиқувчилар ва “саркардалар” – раҳбарлар аниқ эди ва рангли инқилоб ўтказиш “мактаби”да ўқитилгандилар. Бизда ундай ишлардан биронтаси ҳам қилинганига мен ишона олмайман. Ҳақиқати ҳам шундайдир ҳар ҳолда. Бошлиқсиз, мақсадлар аниқ белгиланмаган омманинг ҳар қандай кўча юриши биринчидан ҳеч бир натижа бермайди; иккинчидан, бошқарилмайдиган, мақсадсиз оммавий ҳаракат фақат ҳалокатга олиб боради ва ўрни тўлмас фалокатлар келтириши мумкин. Яна шуни ҳам унутмаслик керакки, ҳукумат, Каримов бошлиқ Ўзбекистоннинг бугунги золим ҳукумати ҳар қандай авантюра ва фитналар ташкил қилишга тайёр бўлиб, уларни қандай ўтказиш ва шу баҳонада кимларни қириб ташлаш, кимларни зиндонга отиш режаларини, оқибатда айбни кимнинг устига юклаш вариантларини ҳам ҳал қилиб қўйган бўлиши эҳтимолдан ҳоли эмас. Шунинг учун қандайдир намойишлар ҳақида калласи қизиб юрган баъзилар бу ҳолларни яхшилаб ўйлаб кўришлари зарур деб ҳисоблайман. Миллатнинг бегуноҳ қони тўкилишига сабаб бўлишга ҳеч ким ҳақли эмас. Буни жуда яхши тушуниш зарур ва шартдир.

Суҳбатдош Юсуф Расул. Bu maqola 1424 marotaba 238 ziyoratchi tarafidan o`qilgan(“Янги дунё” саити маълумоти).

3. Ўзбек халқи суд қилинмоқда

Бугун Юсуф Жума эмас, балки у мансуб ўзбек аталмиш бутун бир халқ маҳкамага тортилмоқда.

Алибой Йўляхши, Норвегия.

“Тўғрисини сўйласам элга,
Бас қил, ортиқ гаплама дейсан.
Нега олдинг барчани тилга,
Барчага лой чаплама дейсан.

Мен ўзимча ғамини едим,
Чўкар экан шўрлик балчиққа.
Ҳой, ботқоққа ботмагин, дедим,
Интил, дедим, тоза уфққа”.

“Руҳий хаста халқ, руҳий хаста ҳукумат, руҳий хаста мухолифат!” Юсуф Жума.

Инсоният тарихи, жумладан алоҳида олинган ҳар бир миллат-халқ тарихи ҳам одатда алоҳида даврларда яшаб ижод этишган илму фан соҳасидаги машҳур олиму фузалолар, шоиру ёзувчилар, адолатли подшоҳлар исмлари билан боғлангандир. Умумий таърифда тарихни халқ яратади дейишларига қарамай, тарих ана ўша санаганимиз соҳаларда баракали меҳнат қилган, ижод этган ва кашфиётлар ясаган шахслар номлари билан ёзилиб, шуларнинг ижод ва кашф этганлари авлоддан авлодга ўтади ва шу йўл билан тарих давом қилади. Ҳақиқат мана шу.

Шунинг учун тарихий даврлар, масалан, бизнинг юртимизда олсак, Тимурийлар замони, Навоий даври, Беҳбудий, Фитрату Абдулло Қодирий замони ва ҳ. к. деб аталади.

Менинг ва мендан 20 -10 йил ёшроқ бўлганларнинг даври келажакда кимларнинг исми билан тилга олинаркан? Бу давр Мамадали Маҳмудов ва Юсуф Жума даври, ана шу икки кишининг замони бўлиб тарихга ёзилади деб хулоса қилишга ўзимни ҳақли ҳисоблайман. Бизнинг элимизнинг агар бугун юлдузлари қолган бўлсалар, улар иккитадир ва уларнинг исмлари Мамадали ва Юсуфдир. Биз ўзимизни миллат ҳисобласак, ундай миллат вакилларининг миқдори ва ўзбек номи бор, афсус ўзи битган-ўлган, ундай миллат бугун йўқдир. Ундан фақат иккита шахс қолди. Улар ҳам Мамадали ва Юсуфдир.

Ўқувчи мени кечирсин, мен ўзбек аталмиш миллатнинг битганлиги ҳақида Юсуф Жуманинг ўзининг аччиқ хулосасидан фойдаландим. У, 2003 йилда эълон қилган “Миллат фожиаси” номли бир мақоласида бу ҳақда куйиниб шундай ёзди: “Паспортда, мустақил Ўзбекистон паспортида (гўё ер юзида фақат битта Ўзбекистон мустақилдай фахрланамиз, гўё чеченлардай қон тўкиб олгандай фахрланамиз) “жинси” деган жойга эркак деб ёзиладиган жониворлар (кимсан Амир Темур авлодлари) дунёнинг мардикор бозорини забт этди. “Жинси” деган жойига “аёл” деб ёзиладиганлари дунё фоҳишахоналарини тўлдирдилар. Фоҳишалик қилганлари учун чет эл қамоқхоналарида ётибдилар.

Миллатнинг жони бўлган эрлари зиндонларда ўлдирилдилар, ўлдирилмоқда. Бундай миллатни тирик деб бўладими? Асосий қисми қишлоқларда яшайдиган ўзбекнинг эркаклари иш қидириб олис шаҳарларда, олис юртларда сарсон саргардон. Қишлоқлар эркакларсиз қолган. Ойлаб, йиллаб иш излаб, ишлаб уйида бўлмаган ўша ёқлардаги бузуқ аёллар билан бўлишади. Бузуқ аёлларнинг аксарияти турли таносил касали билан оғриган аёллардир. Унча-мунча дардни дард демайдиган ўзбек касалга чалиниб даволатмай юраверади. Қишлоққа қайтгач бу касалликни аёлига юқтиради. Мана шундай халқдан соғлом авлод туғиладими?! Юзаки қараганда: “Намунча ваҳима қилмасанг?!”, – дейишлари мумкин. Чуқур ўйланса, бу – миллатнинг бузилиши, миллатнинг айниши, миллатнинг қирғинидир”.

Мен учун Юсуф Жума ўзбекман деганларнинг ору номусига, тилига, дилига, кўз-қулоғи, бутун жасоратига айланган бир шоир-ижодкордир. Бугун Юсуф Жума ҳибсда. Унинг гуноҳи, айби, жинояти нима, Водариғ!!? Бугун Ўзбекистонда тортинмай қорани қора, оқни оқ деяётган биргина Юсуф Жума қолаётган эди. Атрофда нималар содир бўлаётганини унинг кўзи тўғри кўра олаётган эди, бу кўзга кўзинг ёп, ҳеч нарсани кўрма дедилар; нарсаларни, ҳодисаларни ўз номлари билан атайдиган тил ҳам унинг тили эди. Ёлғонларни, бўҳтонларни унинг қулоғи эшитаётганди, у тилга ва қулоққа сўзлама, эшитма, кар-гунг бўл дедилар, бутун нафисликларни, гўзалликларни ҳис этаётган ва уни мусиқага соладиган дил ҳам унинг дили, унинг қалби эди, бу дилга, бу қалбга ҳиссиз-туйғусиз қол дедилар. Бироқ миллатнинг ори, номуси, унинг тили ва дили Юсуф Жума бундай ҳақсизликларга мардларча баралла бор овози билан ЙЎҚ деди, бундай БЎЛМАЙДИ деди. Унинг “айби” ва “жинояти” нокас, номардларга қарши мардлиги, ҳақиқатни тортинмай номардларнинг энг каттаси юзига тўғри сўзлаши эди. Афсус, бугунча номарднинг, нокаснинг, золимнинг қиличи кескир бўлиб турибди. Бироқ ҳақиқат эгилади синмайди, иншоАллоҳ. Юсуф Жума! Сенинг сиймонгда у ҳатто эгилмайди ҳам.

Ўбек аталмиш бир халқнинг ору номусига, тилига, дилига, кўзу қулоғи, бутун жасоратига айланган шоир Юсуф Жума бугун маҳкама қилинаётган экан, демак бугун бутун ўзбеклар маҳкама қилинмоқда. Афсус, миллат ҳамон сукутда. Биз ҳамон сукутдамиз, уйқудамиздир.

Мени тўғри тушунинг, мен ”миллат ҳамон сукутда” дер эканман, миллатни сукутни бузиб ғалаёнларга чиқинг каби даъватни кўзда тутмаяпман. Аммо эй халойиқ! бугунги воқеийликка биз каби бефарқ бўлган, яъни Юсуф Жума каби халқнинг тили ва дили бўлган, унинг ору номусига айланган бир машҳур шахсини шундай азобга, исканжага ташлаб қўйган бошқа биронта миллат борми бу оламда???

Юсуф Жума, сен Халқнинг ору номусига айландинг, сен севимли шоиримиз, чинакамига Халқ Шоирисан. Юсуф Жума, сен ва сенинг дўстларинг мансуб ҳисобланган миллат бугун хароб бўлган бўлса-да, сени гултожи этадиган дўстларинг ва ихлосмандларинг ҳали батамом тугамади. ИншоАллоҳ, улар тугамайди. Сен уларнинг байроқдори, машъали бўлиб қолдинг ва қоласан. Ҳали жуда кўп марта уларнинг ҳузурида машҳур ва латиф шеърлариннгни ўқийсан. Шундай бўлишига жуда-жуда ишонгим келади. … ИншоАллоҳ шундай бўлади. …

Халқнинг ору номусига айланган чинакамига Халқ Шиори Юсуф Жумани унутмайлик!!! Уни қадрлайлик дўстлар! …

У бугун жигарбанди-ўғилчаси билан золимнинг суд залида ўтирибди. Бизда эса бу нохуш манзарани ачиниш билан кузатишдан бошқа илож йўқ. Шунинг учун биз бу кунни ҳеч бўлмаса Юсуф Жумага ОЗОДлик куни эълон этиб, байрам қилайлик. Унинг ижодини такрор-такрор ўқийлик, мутолаа қилайлик ва шеърларини имкон бўлган матбуот органларида нашр этайлик.

Мен эса, Юсуф Жумадек арслонимга ҳурматим ва ачинишим, мададим, кўмагим ўрнида мана шу ердаги сўзларни излаб топдим, шу жумлаларни туздим. Юсуфбек сен мени кечир, ноиложман, ҳозирча қўлимдан келгани мана шу бўлди.  06.04.2008. Bu maqola 2226 marotaba 527 ziyoratchi tarafidan o`qilgan(“Янги дунё” саити маълумотлари).

4. Ғойибдан ”келадиган” мўъжиза йуқ  (ёки Ғойибдан “келадиган” мўъжизага ишонмайлик, дейилса қандай бўлади?). Алибой Йўляхшиев, Норвегия.

Бизнинг, тўғрироғи чет элларда – Ўзбекистондан ташқарида юришган ўзбекистонлик сиёсий ва меҳнат муҳожирларининг аҳволи қандай? Уларнинг сиёсий ва сиёсий бўлмаган ҳаракатлари, юмушлари ҳақида нималар дейиш мумкин? Шу каби ва бошқа хил саволлар бугуннинг бирмунча аҳамиятли масалаларидан ҳисобланади десам катта хатога йўл қўймаган бўламан. Шу сабабдан мазкур масалалар ҳақида билганларимни оммолашиш ва муҳожирликда қилган баъзи саъй- ҳаракатларимни хотирлаш фойдали бўлар деб умид қиламан. Шу билан бирга муҳожирликдаги ватандошларимиз билан биргаликда Ватан ва халқ бахти учун бундан буён нималар бажариш мумкинлиги ҳақида ҳам бир қатор фикр мулоҳазаларни ўртоқлашиш фойдали бўлар деб тушундим.

Шунинг учун яқин ўтмишда кўрсатилган ижобий ёки салбий ишларимиз, фаолиятларимиз дан  тўғри хулосалар чиқариш, келажак – Ватан, халқ келажаги учун алоҳида аҳамият касб этади. Масалага шу нуқтаи назардан қаралса, бугун такрор кун тартибига киритилган ҳуку мат ва унга мухолифат аталмиш гуруҳлар, ҳатто нуфус – халқнинг орасида ўзаро чинака ми  чинакамига  дўстона муроса ўрнатиш мавзусини ўртага қўйиш ва бу борада жиддий бир шаклда фаолият кўрсатиш ҳар биримизнинг бурчимиздир дейишга ўзимни ҳақли ҳисоблайман.

Асосий мақсадга ўтишдан олдин яқин тарихдан бир-икки оғиз сўзлашни ҳам лозим кўрдим. Жуда кўпчилигингиз мени танийсиз, мен Ўзбекистон “Бирлик” халқ ҳаракати Самарқанд вилоят ташкилотининг бошлиғи бўлганман ва мазкур фаолиятим ҳисобига 1993 йилдан буён муҳожирликнинг азобини дейсизми (шахсан мен, муҳожирликни дунё азобларидан бири деб ҳисоблайман), нашъасини дейсизми тортиб юрибман. Мен ҳозир ҳам “Бирлик” халқ ҳаракати ўз фаолиятини тугатмаган деб биламан. “Бирлик” бу Ўзбекистоннинг яқин тарихи, унинг номини ҳеч ким ва ҳеч қандай бошқа ҳаракат ёки партия ўзлаштиришга ҳақли эмас. Мен мамлакат аҳолисини ҳукумат ходимлари ва фуқаро шаклида бир-бирларига қарама-қарши алоҳида-алоҳида гуруҳларга бўлинишига доим қарши бўлдим ва шундайлигимча ўзгармай қоламан. Бугун ҳам ҳукумат ва унга муҳоли фатни, бу иккита душман тарафлар деб қарашдан узоқдаман. Сиёсий қарашлари ва бошқа фиқрлари бир-бирларидан фарқ қиладиган миллатдош ва ватандошлар бир-бирларига душман бўлишлари қандайдир ғайритабиий (анормал) бир ҳолдир. Бизда – Ўзбекистонда, яъни Ўзбекистоннинг ҳукумат доиралари, яъни мансабдорлар ва ўзларини уларга мухолифат ҳисоблаганларда ўшандай тушунча ва ўшандай назар афсуски мавжуддир. Ачинарли жойи шундаки, ҳатто мухолифатдагиларнинг ўзлари ўзаро ва барча турдаги ҳукумат мансабдорлари ҳам ўзлари ўзаро бир-бирларига душманлик кайфиятида ишлайдилар, душманлик қилишадилар дейиш ҳам мумкин. Буниси эса, ғайритабиий ликнинг (анормаликнинг) ҳам дунёда учрамайдиган бир бузуқ ҳолидир. Афсуски, бу ҳолат ҳам кўпроқ бизга – ўзбекистонликларга хосдир.

Бир мамлакатнинг ватандоши бир-бирига мухолиф бўла туриб, уларнинг инсон шаклида бир-бирларига ғаразлик туймаганлари ҳақида мен бир фактни гурунгларда, дўсту-яқинларим билан суҳбатларда сўзлаб юраман. Бу воқеа ҳам Америкада бўлиб ўтганди. Ота Ж.Бушнинг АҚШ президентлигига иккинчи марта сайланадиган сайловларда сайлов олди кампанияси замони эди. Ж.Бушга рақиб ўлароқ АҚШ демократик партиясидан Б.Клинтоннинг номзоди президентликка кўрсатилганди. Ўшанда АҚШ президенти қурсиси учун кураш, ҳукумат ишларида ўта тажрибали давлат одами Ж. Буш ва нисбатан ёш, катта давлат сиёсатида тажрибаси жуда оз бўлган Б. Клинтон ўртасида кетарди. Шу сабабдан бўлса керак, Ж.Буш Б.Клинтонни ташқи сиёсатда ўз итича ҳам тушунчага эга эмасликда айблади. Бу менимча, Б. Клинтонга нисбатан анчагина жиддий ҳақорат эди. Аммо бу билан Бушлар ва Клинтонлар бири-бирига душманга айланмадилар. Мамлакат нинг ривожи учун лозим бўлган ҳар жойда бирга ёки алоҳида қўлларидан келган хизмат ларини адо қилдилар ва ҳамон шундай қилишда давом қилишмоқдалар.

Хуллас, мен ўз ватандошларим ҳам сиёсий ва бошқа ҳаётий масалаларда турли хил фикр ва қарашларда бўлиши мумкинлигини қўллаб қувватлаш билан бирга, бу фикр ва назарда учрайдиган табиий фарқлиликлар кишиларни, айниқса бир ватан фуқаросини батамом келиша олмайдиган (антагонистик) қарама-қаршиликка олиб боришига қарши бўлдим. Ушбу назаримдан келиб чиқиб 1993 йилгача Ватан ичкарисида, ундан сўнгра Ватандан ташқарида кишиларимизнинг бир-бирларини тушуниб, муросада иш қилишлари, фаолият кўрсатишлари йўлида қўлимдан келганича ҳаракатлар қилдим. Ана шулар ҳақида ҳам қуйида бироз сўзлаб ўтмоқчиман.

Шу мақсадда, Самарқанд шаҳри ва вилоятининг ҳукумат мансабдорлари (совет даврида шаҳар ва вилоят КП биринчи котиблари, шаҳар ва вилоят ижроияком раислари ва Ўзбекистон мустақиллик олганидан кейинги ҳокимлар) билан мулоқот, муроса қилишда “Бирлик” халқ ҳаракатининг Самарқанд вилоят ташкилоти анчагина самарали ишлар қилганди. 1990-1992 йилларда бизнинг, ҳукумат мансабдорлари билан мулоқот ва муроса ҳаракатимиз натижасида арман миллатчиларининг, бир тўда тожик миллатчилари аталмиш тайинсиз бир гуруҳни ишга солиш билан Самарқанд шаҳрида иккинчи Фарғона ташкил этиш планлари амалга ошмаган эди дейишга мен ўзимни тўла ҳақли деб ҳисоблайман. “Бирлик”нинг бутун ташкилотлари жойларда фаҳму фаросат билан мамлакат бўйлаб биз қилганидай ишлар қилганларида Ўзбекистон миқёсида ҳам анчагина яхши ижобий ишлар амалга ошган бўларди. Балки бугунги ачинарли аҳвол майдонга келмасди.

Айтилганлардан ташқари Ўзбекистонда ҳукумат ва фуқаро ўртасида чинакамига муроса ўрнатиш, ҳақиқий барқарорлик, тинч-тотувлик, фаровон турмуш ўрнатиш йўлларини излаб топиш ниятида Ўзбекистондаги ҳукумат одамларининг кексаларидан бири ҳисобланган Бектош Раҳимович Раҳимов, бухоролик бириси, Горбачевнинг кооперативларга ижозатидан фойдаланиб Москвада жуда катта бой бўлганлардан бири (ҳозир мен унинг исмини унутдим ) билан ҳам суҳбатлар ўтказганман. Мақсад битта эди, Ватанда – Ўзбекистонда сиёсий, иқтисодий, ижтимоий, таълим-тарбия каби ишларни ривожлантириб, муътадил, табиий (нормал) бир тизимни йўлга қўйишда қўлидан иш келадиган кишиларнинг (уларнинг қаерда фаолият кўрсатишларидан қатъи назар) биргалашиб, ягона режа атрофида ишларни ташкил қилиш масаласида умумий бир фикрга келишдан иборат эди. Шу мақсадда, 1993 йилда Раҳматулла Шукурович Мирсаидов билан ҳам учрашишга ҳаракат қилганман. Аммо афсуслар бўлсинким, Тошкентдаги бирликчилар мени у билан учрашишга қўймадилар. Менинг Ватандан чиқиб кетишимга энг сўнгги туртки ҳам мана шу воқеа бўлган эди.

Ватандан ташқарида эса, аввал Ўзбекистон ҳукуматида юксак лавозимларда ишлаб, сўнгра мухолифат сафига ўтганлар ҳурматли Муҳаммадбобур Маликов, Авазхон Мухторов кабилар билан ҳам умумий ишларимизни самарали қилиш ҳақида суҳбатларимиз бўлган. “Бирлик” халқ ҳаракати раисдоши Абдураҳим Пўлатов ва ”Эрк” партияси раиси Муҳаммад Солиҳ (Салай Мадаминов) билан суҳбатларимиз жуда кўп марта бўлган десам ҳам бўлаверади. Булар билан асосан мухолиф ҳаракатнинг ишини яхшилаш ҳақида кўп сонли суҳбатларимиз ва конкрет ҳаракатларимиз ҳам бўлди. Аммо ҳар сафар бу икки Абдураҳим Пўлатов ва Муҳаммад Солиҳ) исми шарифдагиларнинг хатолари ёки сусткаашликлари, нимадандир ҳадиксирашлари сабабли 18 йилга яқин муҳожирлик ҳаётимиз давомида мухолиф ҳаракатимизда бирорта самарали иш амалга ошмади ва бугун ҳам ишларимиз, уларнинг ишлари фақат бир-бирлари билан тартишлардан, бир-бирларини душман ҳисоблашлардан бошқа ҳеч нарса бўлаётгани йўқ. Чет элларда муҳожирлик мақомига эга бўлган бошқа дўстлар билан ҳам учрашувларим, ёзишмалар бўлди, албатта. Уларнинг барчасини бу ерда санаб чиқиш шарт эмас деб ўйлайман. Учрашувлар ҳақида сўз кетаркан шуни ҳам айтишим керак, ўзбекистонлик Исломиятда олим даражасига кўтарилган ва Ўзбекистонда Ислом динининг ривожланишида хизмат қилаяпман деганлар билан ҳам суҳбатда бўлиш насиб бўлди. Уларнинг исмларини ҳам бу ерда келтиришнинг ҳожати йўқ деб ҳисобладим. Натижани сўрасангиз, мана бугун нималарни кўриб турган бўлсангиз ана шулардан бошқа нарса, шулардан бошқа натижа бўлмади.

Юқорида хотирланган учрашувлар мухолиф ҳаракатнинг нисбатан кекса авлоди вакилларига мансуб кишилар эди. Шуниси ҳам борки мухолифат аъзолари ҳисобланган, яъни 1988-1995 йиллар орасида нисбатан ёш бўлган “Бирлик”чи ва “Эрк”чилардан жуда озчилик муҳожирликка чиқишгандилар. Мен, ўшандай ёшлардан номлари тилга олинган лидер бўлмишларнинг биттадан укаларини ( улар ҳам менинг ёшимга кўра ёш авлодга мансуб кишилар эди) танирдим, шуларни танийман. Шу кунларда биз ёшлар деб аташаётган ва ўзларини мухолифат аъзолари ҳисоблаётганлар (бирлари ўзларини у гуруҳда, бошқалари ўзларини бу гуруҳда ҳисоблаётганлар) 1995 йилдан сўнгра, ҳатто янги асрнинг бошидан, бундан 5-4 йил олдиндан бошлаб ёки ўтган йили, ё бу йил муҳожирликка чиққанлардир. Буларнинг аксарияти (баъзи бир диний қарашлари оқибатида муҳожир бўлганлар мустасно) мамлакатдан сиёсий тазйиқлар ва бошқа хил зулмдан эмас, иқтисодий тангликлардан қочиб, турмуший ҳаётларини дурустлаштириш мақсадида Ватандан ҳижрат қилганлардир. Уларнинг орасида ҳамиша Ватан билан алоқаси жуда яхши бўлганлар, Ўзбекистон ҳукумати тарафидан ёлланган махсус хизматчилар, истаган вақтида Ўзбекистонга бориб келаётганлар жуда кўпчиликни ташкил қилади. Аммо мен ана шу ёшлар ичида ҳам Ватанга фойдали бўладиган нималардир қилиш мумкин деган ниятда уларнинг баъзи бир вакиллари билан учрашишга ва бошқа алоқа воситалари билан маслаҳатлар қилишга, уларга баҳоли қудрат маслаҳатлар беришга, тажриба аламашишга ҳаракат қилдим. Шундай ишлардан, 2006 йилда “Бирдамлик” ҳаракатининг раҳбари Баҳодир Чориев билан учрашувимни, 2007 йилда ”Уйғон Ўзбекистон” ёшлар ҳаракатини тузишда қатнашишимни эслаш кифоя бўлар деб ҳисоблайман. Кўриниб турибдики, натижалар бу ерларда ҳам кўзни қувонтирадиган бўлмади. Сабаблари нимада, нега бундай бўлаяпти? Мен ҳам ана шу саволларга жавоб ахтараман.

Хуллас, менинг мухолифат фаолларидан бири ўлароқ Ватанда ва унинг ташқарисида кечирган ҳаётим давомида кўрган-кечирганларим шуни кўрсатадики: мухолифатчилик даги ишларимизнинг самарасизлиги; ҳукумат ҳамда фуқаронинг муросасозсизлиги, ҳатто уларнинг бир-бирига ишончсизлиги; ҳукумат мансабдорлари ва мухолифатдагиларнинг бир-бири ораларидаги душманлик қарашлари; уларнинг ўзаро торқоқлик сабаблари асосан битта маънавий хасталикка бориб тақалади. У эса, ким, менми ёки бошқа бириси мамлакатда президент, мухолифатда эса, лидер бўладидан иборатдир. Масалан, Ўзбекистон президенти қурсисини эгаллаб олган, унга тиш тирноғи билан ёпишиб олиб, ўлгунимча уни мендан ҳеч ким олмаслиги керак деб ҳисоблайди. Бошқаси эса, бирлашган мухолифатми ёки халқнинг фаровонлиги, озод, эркин ҳаёт кечириши йўлида бирор самарали иш қила оладиган бошқа бирон ҳаракат ташкил қилинса, унга мен лидер бўлсам деб туш кўради. Борди-ю ундай бўлмайдиган бўлса, бошқа биронтанинг ҳам бўлмаслигининг йўлини излайди. Бизни, бизнинг халқимизни эса мана шу каби ҳасадгўйлик еб битирмоқда.

Энди мен тарафимдан муҳожирликнинг кейинги замонларида қилинган баъзи конкрет ҳаракатлар ҳақида ҳам икки оғиз сўз. Улардан бири 2003 йилнинг сўнггида ёзилиб, 2004 йилнинг бошларида тарқатилган тубандаги мактуб эди.

“Азиз қадрдoнлар, қимматли ватандoшлар! Қадрли ва кўп ҳурматли, Oлим Каримoв (раҳматли, у замонлар ҳаётда эди), Вeкжoн Ташмуҳаммeдoв, Зoҳид Ҳакназарoв, Дадахoн Ҳасан, Тoлиб Ёқубoв, Сулаймoн Мурoдoв (раҳматли, у замонлар ҳаётда эди), Хoликназар Ғoниeв, Шуҳрат Исматуллаeв, Отаназар Oрифoв, Ойгул Маматoва, Гулчeҳра Нуруллаeва, Пўлoт Oхунoв, Зафармирзo Исақoв, Юсуф Жума, Зоҳир Аълам ва бoшқа ўзларини прeзидeнтлик крeслoсига даъвoгар кўрмoвчи, эл, миллат учун куйинчак элпарварлар! Сизларга мурoжаат киламан ва мeни тушинасиз, дeган умиддаман. Сeвимли Ватанимиз Ўзвeкистoннинг бугунги ҳoли, аҳвoли барчамизга жуда равшан. Бу ҳақда алoҳида сўзлаб ўтириш oртиқча бўлса кeрак, дeб ҳисoбладим. Ҳаммамизга сир эмаски, ўтган ўн йилдан oшиқ давр ичида на Ўзбeкистoн ҳукумати аталмиш бугунги ҳукуматни йўнатувчилар, на уларга муxoлифат исмини тақиб юрган бизлар (Бирлик-чи, Эрк-чи ва бoшқалар) каби шoввoзлар миллат, xалқ oлдидаги муқаддас бурчларини адо этишга уриндилар. Уларнинг ҳар иккала томони ҳам ўз бурчларини бажаришга ҳаракат қилгандек бўлдилар, албатта. Кeчган ўта қимматли замoн ҳар иккала тoмoн учун ўз қoбилиятларини кўрсатишга (тўғрoғи  ўзларини рeклама қилишга) сарф бўлган бўлса-да, улар бунинг ҳам уддасидан чиқа oлмадилар, дeйишга бугун ҳар ким ҳақлидир. Чунки бири дунёда энг рeакциoн ҳукумат нoмига сазoвoр бўлган бўлса, иккинчиси қўлларидан ҳeч бир ярарли иш кeлмайдиган, чeт элларда юрган бeш-тўртта кишилардан ибoрат эканликларини кўрсатдилар, хoлoс. Бирoқ, Ўзбeкистoн халқи, бизнинг миллатимиз, ҳар ҳoлда қандайдир умидлар билан яшаётган кўринади. Аммo  билмадим, у қандай умидлар ва кимларга умид қилиб яшаяптилар??? Ғойибдан ”кeладиган” мўъжизагами? Балки қандайдир мeҳр-шафқат тарафдoрларигадир ёки  дeмoкратик давлат аталмиш мамлакатлардан бирoртасининг ”мeҳрибoнлик”ларигадир?!!

Азиз дўстлар, ҳeч бўлмаганда сиз ва мeнга аниқки, Ўзбeкистoннинг, унинг миллати, xалқининг ҳoлига уларнинг ўзларидан ўзга ҳeч кимсанинг ичи ачимайди. Тун ва кундай шу нарса аниқки, улар ҳeч кимнинг тушига ҳам кираётгани йўк. У ердаги халқнинг ҳoли ва аҳвoли ҳeч кимни мутлақo қизиқтирмайди, қизиқтириши ҳам мумкин эмас. Шуни жуда oчиқ-oйдин билиб oлайликки, дунёдаги катта, кичик кишиларни, ташкилoт, ва давлатларни, ҳаттo бизни чуқур калбимиздан маҳлиё этиб турган ҳуқуқни ҳимoя қилиш ташкилoтларини ҳам  энг аввал фақат ўз манфаатлари қизиқтиради. Шу сабаб уларнинг ҳаммаси ҳамиша, ҳар қандай ҳoлда фақат ўз манфаатлари нуқтаи назарларидан кeлиб чиққан шаклда иш қилдилар ва бундан буён ҳам худди шундай қиладилар.
Шундай қилиб, ташқаридан кимлардандир “нажoт” кутиш, бу бир хаёлдир. Бугун раҳбар қисми Ўзбeкистoндан ташқарида яшаётган ва номлари тилларда достон бўлаёзган ҳаракат ва партиядан – “мухoлифатчилар”дан кутилган умид ҳам ўз умрини яшаб бўлди, азизлар.
Хуллас, азизлар, Ўзбeкистoннинг, унинг халқи аҳвoлини тузатишни ўйлайдиган ўзбeкистoнликлардан бoшқа, у xалқнинг жoнкуяр ўғил-қизларидан (агар шундай ўғил-қизлар ҳали ҳам бўлсалар) бoшқа бирoрта киши, ташкилoт ёки давлат  йўқдир, бўлмайди ва бўлиши ҳам мумкин эмас.

Қисқаси, Ватанимиз тақдири бизнинг қўлимиздадир. Тўғри, бугунга қадар кўп адашдик. Чунки биримиз ҳақиқатан Каримoв бoшлиқ ҳукуматдан умид қилган бўлсак, бошқамиз муxoлифат нoмидаги гурyҳдан нажoт кутдик. Аммo бу кутишлар жуда қимматли йилларни eб битирди. Бугун эса, бoр имкoнларнинг ҳаммасини батамoм йўқoтмайлик, дeган муаммo ўртага чиқиб турибди. Бугунга қoлган имкoну имкoният эса, дунёнинг бугунги аҳвoлини, бугунги дeмoкратик принципларни тушунган, инсoфли кишиларнинг Ўзбeкистoндаги ноҳақликларга, адолатсизликка қарши бирлашиб, бир дастур ва ягoна принципда курашишидан ибoрат бўлиб қoлди. Ким нима дeса дeявeриши мумкин, аммo бугун ҳам Ўзбeкистoнда жамият хўжайинлар (зулмкoрлар) ва мазлумларга бўлинганича қoлмoқда. Мамлакатда мавжуд бўлган барча қoнунлар фақат хўжайинлар – мансабдорлар (зулмкoрлар) фoйдасига ишламoқда. (Мeнга қoлса ана шу oчиқ бўлинишни ҳам кeлиштириш мумкин, дeб ҳисoблайман.) Дeмак, мамлакатдаги бутун ноҳақликларга, адолатсизликка, барча салбий ишларга барҳам бериш, нормал бир давлат режими ўрнатилиши учун бирор инсоний муроса йўлини ким излайди ва топади? Шундай қила оладиган бирон куч борми, уни ташкил қилса бўладими? Бундай куч, элнинг ҳақиқий   элпарвар, жoнкуяр ўғил-қизларининг чинакамига бирлашган ташкилoти бўлиши мумкиндир. Бундай ташкилoтни тузиш ва эл ичидаги жoнкуярларни тўплаш, уларни бир ягoна дастур билан қурoллантириш, фаoл ҳаракат бoшлаб бeриш масъулиятини биз нисбатан кeкса ҳисoбланган авлoд қўлга oлишимиз кeрак, дeб ҳисoблайман.

Биринчи таклиф, нoмлари тилга oлинганларнинг ҳаммаси ёки бир қисмининг Ўзбeкистoн аҳoлисига мурoжаати эълoн қилиниши ва уларнинг  чeт эл мамлакатларининг бирида йиғилиши ўтказилиши кeрак. Ана ўша йиғилишда бошқа муҳим масалалар, мақсадлари миз – эзгу ниятларимизни амалга ошириш йўлида қилинадиган ҳаракатнинг кунлик ва кeлажак дастури ҳамда йўллари, умуман уларнинг шакли, усули, яъни дастурий асoслари кeлишиб oлинади. Бу ишни амалга oшириш қанча тез қилинса, фoйдаси ҳам шунча буюк бўлади. Шундай бир ташаббус гуруҳи бoрлиги аниқ бўлса, чeт элда йиғилиш ташкил қилиш мумкин бўлади, дeган умидлар бор.

Эслатма: шу ҳам аниқки бугун нoмлари ”машҳур” лидeрлар қатнашадиган йиғилишнинг бирoр ижoбий натижа билан битишига умид қилиш туянинг думи ерга тегишини кутиш билан тенгдир. Шунга қарамасдан у лидeрлар мeн таклиф қилаётган йиғилишни ташкил этишга қўшилсалар, уларни ўтмиш хатoларини тушинибдилар, улар ҳам ҳақиқатан элпарварлик ва ватанпарварлик тушунчаларидан хабардор эканлар, дeб хулоса чиқарса бўларди. Аммо афсуски, бу фақат яхши, кўнгулга таскин берувчи бир орзумикин деган хаёл мени ташлаб кетмай турибди. Янада бўлса, энг тўғрисини Яратганнинг ўзи билади.
Ҳурмат ва қардoшлик туйғулари билан Йўляхшиeв Алибoй.

ПС: Бу хат ичида пессимистик ифодалар ёки жуда ҳам мақтанишлар сезилса, уларни бандасининг қусури ҳисоблаб, мени кечирасилар, деб умид қиламан.”

Қисқаси, айтилганларга қўшимча шу фикрларни ҳам айтиш фойдадан холи бўлмас деб ўйлайман: Биринчидан, бир давлат, бир мамлакатнинг аҳолиси – миллат, фуқаро бир-бирларига душман гуруҳларга ажралиб яшашлари мумкин эмас. Шу билан бирга давлатнинг ҳукумати ва фуқаро ҳам бир-бирига душманий назарда яшашини қўйинг, қарама-қарши ёки антагонистик қарашларда мавжуд бўлишлари мумкин эмас. Агар мамлакатда ҳукумат ва фуқаро ёки фуқаронинг ўзаро алоқалари, тинч-тотув яшашлари бузилган бўлса, бу фуқаро уруши вазиятида яшаш дегани бўлади. Оллоҳ кўрсатмасин, бундай вазиятда қанча узоқ тинч-тотув яшаш ҳақида сўзлаш мумкин бўлади ёки бундай вазиятда нормал бир тинч-тотув ҳаёт ҳақида ўйлаш мумкин бўладими? Демак, фуқаронинг ўзаро тинч-тотув яшаши, айниқса ҳукуматнинг мамлакат нуфуси билан ўзаро муроса ва муомалада сиёсат юргизиши учун дунё демократик принсиплари асосида нормал бир шаклда қонунлашган муносабатлар ўрнатилиши шарт ва зарурдир.

Бизнинг мамлакатимизда ҳозиргина таъкидлаганимиз сингари фуқаро орасида, ҳукумат ва нуфус орасида ўзаро дўстона муносабатлар, шундай муносабатларнинг яшаши учун шарту шгароитлар мавжудми? Агар улар мавжуд бўлмаса, биз – мамлакатнинг илғор ва зиёли қисми ҳисобланганлар уларни майдонга келтиришимиз лозим бўлади. Агар мамлакатимизда ўшандай муносабатлар мавжуд бўлса, уларни – ўзаро дўстона муносабат ва муросаларни мукаммаллаштиришимиз, ривожлантиришимиз лозим бўлади. Ана шунинг йўлларини топишимиз керак бўлади.

Иккинчидан, оддий инсонлар орасида, шунингдек ҳукумат ва фуқаро орасида муносабат лар  салбий тарафга бузилишлари бўлиб туриши инсоният жамиятида табиий бир ҳол бўлганидан, уларни муросага, яхши муомалага замон-замон чақириқларнинг бўлиб туриши, уларни келиштирувлар (яраштириш ҳам деймизми) ҳам инсоният тарихи сингари қадимийдир. Бундай чақириқларнинг бугун ёки эртага бизда ёки дунёнинг яна бошқа бир бурчагида ўртага чиқиши бу оригинал янгилик, янги бир кашфиёт эмас. Агар масала, бизнинг мамлакатимиз – Ўзбекистонда ҳукумат ва фуқаро (мухолифат ҳам дейилиши мумкин) муроса ўрнатилиши ҳақида, мамлакатда бутун нуфуснинг тинч-тотув яшаши ва мамлакатнинг ривожи учун бир тан, бир жон бўлиб курашиши ҳақида (кўп фикрлилик ва эркни чеклаш ҳисобига эмас, албатта) бўладиган бўлса, бу ҳам Ўзбекистоннинг мустақилликка эришган замонидаёқ кун тартибига чиққан муҳим масалалардан бири эди. Натижалар кўзга кўринарли бўлмасада, бундай муҳим ва долзарб масалалар билан шуғул ланишга ва қандайдир ижобий силжишлар қилишга ҳаракатлар, уринишлар бугундан анча аввал ҳам бўлган эди. Улар давом эттирилиши ва мақсадга мувофиқ натижалар қўлга кири тишга эришмоқ лозим.

Учинчидан, демак, мамлакатда бугун ҳам иқтисодий, ижтимоий, сиёсий тангликлар, баъзи ҳолларда эса, аҳолининг бир қисми зулм ва исканжа(қийноқ)да қолиши давом этаётган экан, бундан энг аввал ҳукумат ва унга мухолифат, ҳатто фуқаронинг ўзлари орасидаги ўзаро муносабатлари бузуқ, улар нормал бир шаклда қонунлашмагандир каби хулоса келиб чиқади. Бу эса, ё ҳукумат том маънода ҳукумат сифатида, ёки ҳукуматга мухолифат демократик принциплар изга тушган мамлакатлардагидек нормал бир мухолифат кўринишда ёки уларнинг ҳар иккаласи ҳам ўзларига хос бирон шакл олмаганлигини кўрсатади. Демак, ҳукуматнинг ҳукумат шаклини, унга мухолифатнинг мухолифат шаклини олиши учун ҳам курашиш, ишлаш керакдир. Аммо бу кураш иккига бўлиниб олиб ёқалашишдан эмас, мамлакатнинг ичида бутун муҳим масалаларни, муаммоларни ҳал этишда маданий мунозара, муҳокама йўли билан курашишни йўлга қўйиш лозим бўлади. Бундай маданий мунозаралар, муҳокамалардаги тортишувлар эса ўзаро муросасиз бўлмайди ва бўлиши ҳам мумкин эмас.

Ва ниҳоят, мамлакатимиз – севимли Ватанимизда аниқ ва барчамизга тушунарли муаммо, жуда муҳим ва долзарб муаммо мавжуддир. Бу муаммо ватандошнинг ўзаро, айниқса ҳукумат ва унга мухолиф фикрдагиларнинг, ҳукумат ва фуқаронинг бир – бири билан муроса йўлини топиш ва уни дунё демократик прициплари даражасида амалга ошириш дир. Ватаннинг ҳар бир ватандоши, улар қаерда яшаб, ишлашларидан қатъи назар бу проблемани ҳал этишда бутун имкониятлари билан қатнашишни ўз ватанпарварлик бурчи деб билмоғи лозим. Ватанпарварлик, Ватанга сидиқидилдан хизмат қилиш, менимча мамлакатда ким (диктаторми, автократми, золимми …) раҳбар бўлишига ҳеч бир шаклда боғли бўлмаслиги лозим ва бўлмайди.

Ўзлигимизни йўқотмасдан Ватанга хизмат қилишда намуна бўлишга ҳаракат қилайлик. Бизнинг Ватанимизда ҳам ватандошнинг нормал бир ҳаёт кечириш йўлларини топишда биз ўзимизни нисбатан илғор ва зиёли дейдиганлар (агар шундай бўлсак, шундай дейишга ҳақли бўлсак) тўғри йўл танлаб, бошқаларга ҳам шундай йўлни танлашда ёрдамчи, ўша тўғри йўлни кўрсатувчи бўлайлик. Бир-биримизга ўзаро мухолиф, шунингдек ҳукумат мансабдорлари ва уларга мухолиф фикрда бўлганлар, мамлакатнинг ичкарисида муросада яшаш принципларини излаб топайлик ёки ишлаб чиқайлик. 

Алибой Йўляхшиев, Миллий муроса ижроия қўмитаси ишчи гуруҳи бошлиғи,
30 ноябр 2008 якшанба.  
1 декабр 2008. Bu maqola 2473 marotaba 551 ziyoratchi tarafidan o`qilgan («Янги дунё» саити маълумотидан).

4. Иқтисодий бўҳрон шарпалари

Дунё ахборот воситалари тарафидан оммавий матбуотга чиқарилаётган хабарларни кузатиб бораётган киши ўтган йил сўнггида бошланган иқтисодий бўҳронннинг оқибатлари нималарга олиб келишини тасаввур эта олиши мумкин. Мутахасисларнинг билдиришаётган фикрлари ва тахминларига инониладиган бўлса, бу бўҳрон ХХ асрнинг 30-йилларидаги буюк турғунлик(депрессия)дан ҳам даҳшатли бўлади деган ишончга келиш лозим бўлади. Биламизки, ўша бўҳронни қайтариш ва нормаллаштириш учун бутун капиталистик дунё жон-жаҳдлари билан уринишларига қарамай, уларнинг (у буюк депрессиянинг) оқибати, бунгача дунёда учрамаган ўта даҳшатли 2-Жаҳон уруши қурбонлари ҳисобига тугаганини ҳам тарих яхши билади. Оллоҳ кўрсатмасин, иқтисодда бошланган бугунги нисбатан сокин бўхроннинг оловли давоми бўлмаслигига ишончдан кўра, унинг тескарисига инониш кўпроқ асосли кўринаяпти. Ҳатто унинг аломатлари- қирғинбарот, вайронагарчилик келтирувчи жаланинг қора булутлари ҳозирданоқ “ғарбий” уфқда ўзини кўрсатаётганга ўхшайди.

Бу бўҳрон бутун дунёнинг бошига тушган фалокатдир дейиш керак. Бундан ҳеч бир мамлакат четда қолмаслигига ишониш учун алоҳида мутахасислик талаб қилинмайди, менимча. Аммо унинг оқибатларининг, бу фалокат келтирадиган зарарларнинг жуда хавфли бўлмаслиги учун қилинадиган жиддий ҳаракатлар бўлиши, ўшандай ҳаракатларни қилишга интилиш ҳам зарурий чоралардандир.

Қисқаси, дунёнинг ҳаёт-мамоти билан боғли бўлган бир буюк муаммо –бутун дунё иқтисодий бўхрони вужудга келди. Уни ўнглашда, унинг зарарларини имкони қадар озайтиришда ер юзидаги ҳар бир ўлка, мамлакат ўз ҳоли қудратидан келиб чиқиб қатнашиши ҳам ўз-ўзидан кўриниб турган бир ҳақиқатдир. Шу нуқтаи назардан қаралса, Марказий Осиёда, асосан эскидан Ўрта осиё Республикалари аталмиш мамлакатларда бу бўҳроннинг кўринишлари ва улардан келадиган зарарли оқибатларнинг олдини олишда қандай ҳаракатлар бўлаётгани бизни алоҳида қизиқтиради. Чунки бизнинг Ватанимиз Ўзбекистон, бутун дунёвий масалалар жиҳатидан ўша ўлканинг маркази давлати ҳисобланади. Шунинг учун Ўзбекистон ва унга энг яқин чегарадош мамлакатларда бу бўҳрон муносабати билан вужудга келган ва келиши мумкин бўлган иқтисодий ва бошқа хил ҳаётий масалалар алоҳида аҳамият касб этади.

Биринчидан, бу мамлакатларда бугуноқ кўзга ташланаётган ва бундан кейин янада чуқурлашадиган иқтисодий тангликлар(бунгача ҳам жуда нормал бўлмаган), пулнинг янада қадрсизланиши ва озиқ-овқат танқислиги, ишсизлик ва бошқа шунга ўхшаш иқтисодий, ижтимоий муаммолар кўпаяди ва кескинлашади, албатта.

Иккинчидан, иқтисодий танглик, танқисчилик, ишсизлик даражасининг ниҳоятда кўтарилиб кетиши, аҳолининг давлат тузимларига бўлган норозилигини оширади. Бу эса, сўзсиз сиёсий танглик, мамлакатларда беқарорликнинг келиб чиқишига сабаб бўлиши мумкин.

Бу вазият биргина Ўзбекистон ҳудуди ерлашган Марказий Осиёда эмас, дунёнинг жуда кўпгина бурчакларида содир бўлиш эҳтимоли бор. Шундай бўлади деб кескин хулоса чиқарса ҳам бўлади. Масалан, Ўзбекистонда бугуноқ иқтисодий танглик билан баробар сиёсий танглик ҳам жуда таранглашган. Ҳатто ўтган йилнинг сўнгги ва бу йилнинг бошларида Ўзбекистонда иқтисодий бўҳроннинг оқибатлари шаклида жуда кескин ва ўта муҳим сиёсий ўзгаришлар бўлиш вазияти юзага келган эди. Дунёда катта шов-шув мавзусига айланадиган ундай ўзгаришлар негадир содир бўлмасдан ўз жойида тўхтаб қолди. Бизнинг тахминимизча айрим ташқий вазиятлар ва сабаблар таъсири остида Ўзбекистонда вужудга келган сиёсий танглик ва ундан кўзда тутилган натижалар амалга ошмай, аҳвол етиб келган нуқтасида тўхтаб қолди ва вазият вақтинча бироз юмшагандек кўринади. Аммо келажакда бу нуқтадан силжишлар қайси томонга қараб ва қандай ҳаракатлар билан йўналади, ва нималар содир бўлади ҳозирча мавҳумлигича қолиб турибди. Шуни ҳам айтиш керакки, Ўзбекистонга денгиз ортидан ва шимолдан нохолис кўзлар жиддий бир шаклда термулиб турибди. У қораси оз, ола кўзларнинг мақсадларини бир қараганда англаб олиш мураккабдир.

Қозоғистон, Қирғизистон ва бу ўлкадаги бошқа эски совет республикаларида ҳам аҳвол Ўзбекистондагидан авло деб хулоса қилиб бўлмайди. Буларда ҳам дунё иқтисодий бўҳрони шарпалари шаддатли югуриб айланмоқда. Бўҳрон баҳонасида Руссия Тожикистон, Туркманистон, Қирғизистон ва Қозоғистонда ўз мавқеийни ростлашга ва уни мустаҳкамлашга жон куйдириб уринмоқда. Кўпгина ҳолларда русларнинг уринишлари уларга ижобий натижалар келтирмоқда. Масалан, Тожикистондаги Руссиянинг ҳарбий контенгенти унинг империалистик нафсониятини(амбициясини) амалга ошираётган бўлса, Туркманистонда раҳбариятнинг янги ва тажрибасизлигидан фойдаланиб улар тобора вассалга айлантирилмоқда. Қозоғистонга келсак, бу ерда ҳам Россия қозоқ мухолифатини зимдан қўллаш билан ҳозирда ҳам ёмон бўлмаган мавқеийни янада мустаҳкамлаб олишга тинмасдан ҳаракат қилаяпти. Қирғизистонда эса, янги “ранг”ли инқилоб тайёр бўлаётганга ўхшайди. Бундан илгарги инқилоб ҳам русларсиз ва денгиз ортининг оқ фотиҳасисиз амалга ошмаганлиги ҳисобга олинса, бунисини ҳам кимлар ва нима учун ҳозирланаётгани маълум бўлиб қолади.

Хулоса шулки, бугун бошланган бу иқтисодий аталмиш бўҳрон энг аввал баъзилар ўйлаётган каби тез ва оқибатсиз ўз сўнггини топмайди. Аммо унинг оқибатининг қандай бўлишини тартиб билан санаб чиқиш ҳам мумкин эмас. Бўҳрон келтирадиган оқибатлар дунёни ларзага келтириши муқаррарлиги ҳақида сўзлаш эса, алоҳида билим ва қобилият талаб қилмайди.

Ана шундай дунё учун ўта қатлис, жумладан ўзбекистонликлар – ватандошларимиз, Ватанимиз Ўзбекистон учун ўта мураккаб давр ҳисобланган бир замонда ҳаммамиз жонажон Ватанимиз ичида муроса қилиб, бир тан, бир жон бўлиб ишлашсак, оғир муаммолардан қутулиш йўлларини биргалашиб изласак қандай яхши бўларди! Агар биз шундай қила олсак, бизнинг бундай эзгулик, яхшилик йўлидаги ишимиздан Яратганнинг Ўзи ҳам, инсонлар ҳам рози бўларди. Айтинг, шундай бўлмасми эди?

Ватанга, халққа ҳақиқатан хизмат қилиш имконлари ҳали батамом битмади. Ҳатто бугунги дунё иқтисодий бўҳрони муносабати оқибатида вужудга келган бу мураккаб вазият ўшандай хизмат қилишга янгидан қулай имкон яратди, янги бир йўл очди. Демак, фурсатни бой бермай, ақлу фаросатни бир жойга йиғиб, Ватанга фойдали бу хизматни қилишга киришиш ҳақиқий ватанпарварликни кўрсатади деб тушунаман.

Келинг, эй элсеварлар, мана майдон, Ватанпарварлингизни кўрсатинг!Алибой Йўляхши. 15.01.2009, пайшанба. Bu maqola 2472 marotaba 622 ziyoratchi tarafidan o`qilgan(«Янги дунё» саитидан олинган маълумот.)

6. Ҳаракатларимиз самарасиз кетганидан афсусдаман…

“Янги Дунё” ўзбек мухолифати ташкил топганининг 20 йиллиги муносабати билан мухолифат фаолларига 10 савол билан мурожаат қилди.

Бизнинг суҳбатдошимиз айни пайтда Норвегияда яшаётган таниқли мухолифат фаоли Алибой Йўляхшиев.

Алибой Йўляхшиев  ўзим ҳақида тубандагиларни баён қилди:  Мен Йўляшиев Алибой, 1938 йилда туғилганман. 1993 йили Самарқанд университетидан докторлик дессертациясини ёклаш учун Украина Фанлар Акамедимиясига илмий сафарга жўнатиш баҳонаси билан мен Ватандан чиқариб юборилганман. «Бирлик» халқ ҳаракатининг бошланишидан (1988-89 йиллар) эътиборан унинг барча тадбирларига қатнашиб келдим. 2003 йили бир неча муғомбирларнинг «Бирлик» халқ ҳаракатини партия деб атаб юборишлари муносабити билан ўзим ва мен билан ҳамфикр бўлганлар партия тузишганлардан кейин алоҳида мухолиф ҳаракатда фаолият кўрсатишда давом қиламоқдамиз. Мен «Бирлик» халқ ҳаракатини худди шундай ном билан партия деб аташни бемазачилик, ўғирлик ва «Бирлик»нинг номи билан кун кўришни кўзда тутиш деб ҳисоблайман. Ҳозирлар Норвегиянинг Берген шаҳрида умр йўлдошим билан яшаб тураман. Биздан ташқари бир ўғил ва бир қизим ҳам Норвегияда яшайдилар. Болаларимнинг қолганлари (тўрттаси ва саккизта неварам ва битта чеварам) эса, Канданинг Саскачеван штатининг Режина(Regina) шаҳрида яшайдилар.

Юсуф Расул: -Ўзбекистондаги мухолифат тарихи ҳақида нималарни биласиз? Бурунги замонларда ҳам бизда мухолифат бўлганми?

Алибой Йўляхшиев(А.Й.): -Бугунга қадар «Ўзбекистонда мухолифат» каби тарих мавжуд эмас, албатта. Аммо бу ўтмишда бундай ҳаракат бўлмаган деган хулоса қилишга асос бўла олмайди. Масалан, узоқ ўтмишимизда ҳам айнан бугунги мухолиф ҳаракатлар каби бўлмасалар-да, шунга ўхшашлари бўлганди. Шунинг учун ҳокимиятлар ҳамиша ҳам мерос шаклида отадан болага алмашмай, подшоҳликларга мухолиф фикр ва ҳаракатларнинг натижаси оқибатида ҳокимият бир кишидан бошқасига алмашиниш ҳоллари учраб турарди. Энг яқин тарихимизда содир этилган ва душманларимиз – истилочилар ва ҳақиқий босмачилар томонидан «босмачилар ҳаракати» деб аталган ҳаракат бир томондан Миллий Озодлик ҳаракати бўлса, бошқа маънода ўша замоннинг мухолиф ҳаракатининг очиқ бир кўриниши ҳисобланарди.

Ю.Р.: -Ўзбек мухолифатининг пайдо бўлиши ва шаклланиш жараёнини 1989 йилда “Бирлик” ҳаракати ташкил топиши билан боғлайдилар. Сизнингча, Ўзбекистонда мухолифат ва мухолифатдаги сиёсий ҳаракатларнинг пайдо бўлиши сабаблари нималар билан боғлиқ эди?

А.Й.: -Бундай қарашни тўғри деб бўлмайди. 1989 йили Ўзбекистонда «Бирлик» халқ ҳаракати шаклида майдонга чиққан ҳаракат, совет ҳукумати режимига мухолиф ҳаркатнинг янгидан очиққа чиққан бир кўриниши эди, десак бирмунча ҳақиқатга тўғри келар деб ҳисоблайман. Чунки, советларга мухолиф ҳаракат биринчи марта Россиядаги 1917 йил Октябр ҳарбий давлат тўнтаришидан кейин Миллий озодлик ҳаракати шаклида майдонга чиққанди. Афсуски, ўша ҳаракат ҳам большовойларга ютқазиб, унинг раҳбарлари эса ҳижрат қилишганди. Ўшаларни Ўзбекистондан (тўғрироғи бутун Туркистондан) ҳижрат этишган биринчи гуруҳ муҳожирлари дейиш мумкин. Улар ҳам ораларида бирлик ва иттифоқчилик ўрната олмай, ҳаракатларида самарага эриша олмадилар, Ватанга қайтишни истаб, зор-зор йиғлашиб бу дунёдан алам билан ўтиб кетдилар. Бугун биз эса, ана ўша яқин ўтмишда аждоларимиз йўл қўйган хатоларни ўргана олмадик, уларнинг хатоларини такрорладик ва такрорламоқдамиз. Шунинг учун тарқоқлигимиз, бирлаша олмаслик касаллиги ҳамон давом этмоқда.

Давлат тузими бор жойда тузим режимига қарши мухолиф фикрнинг бўлиши табиий бир инсоний, ижтимоий хусусиятдир. Шу сабаб, Россия истилосидан сўнгра Озодликка интилиш, совет даврига келиб эса, Озодлик ҳаракатига адолатсизликка қарши фикрлар ҳам қўшилиб, ана шундай фикрдаги кишиларнинг ҳаракатлари у ёки бу шаклда давом қилди.

Ю.Р.: -90 -йиллар бошида пайдо бўлган ўзбек мухолифати мамлакат ва халқ учун асосан қандай кўзга кўринарли, тарих учун эслаш мумкин бўлган ишларни амалга оширди?

А.Й.: -90-йилларда мавжуд совет тузими каби ёвуз ҳукумат режимига очиқ қарши чиқишнинг ўзи бизнинг замонамиз учун бир буюк жасурлик эди. Ана шунинг ўзи тарихда муҳим ўрин эгаллайди деб ўйлайман. Бу халқни режимга, ҳатто совет режими аталмиш ёвуз режимга ҳам қарши фикр билдириш мумкин экан каби фикр ўйғонишида жуда катта аҳамият касб этди. Шу маънода ўша йилларнинг сўнггига келиб «Бирлик» халқ ҳаракатининг юзага чиқиши тарихий ва тарихда муносиб ўрин олишга арзугилик воқеа бўлганди. Афсуски, Ёвуз совет режими битирилганидан сўнгра ҳам, Ўзбекистон озод бўлди деганимиздан кейин ҳам ўша совет режимининг бошқа бир янада бузуқ кўриниши Ўзбекистонда сақланиб қолди. «Бирлик» халқ ҳаракати эса, бу бузилган режимга қарши курашда кўпгина хатоларга йўл қўйиши оқибатида енгилди. Унинг баъзи раҳбарлари ва аъзолари ҳижрат қилишга мажбур бўлдилар.

Ю.Р.: -Сизнингча ўзбек мухолифатини ўша пайтда йўл қўйган энг катта хато ва камчиликлари нималардан иборат эди – мухолифат нималарга эришди-ю, нималарни бой берди?

А.Й.: -Мен учун бу саволга жавоб бериш энг оғир вазифа деб биламан. Хатоларимизни мен катта ва кичикка ажратиш мумкин эмас деб айтган бўлардим. Бизнинг мухолифат ҳаракат сифатида йўл қўйган хато ва камчиликларимиз жуда кўп ва уларнинг ҳеч бири эътибордан ташқари қолдирилиши мумкин эмас эди. Шунга қарамасдан хатоларнинг энг муҳими – бирлигимиз йўқлигидадир, деса бўлади. Биз ўзбекистонликлар 1989 йилдан буён эл-халқ ишонадиган ва дунё таниган, улар ҳисоблаша оладиган мухолиф ҳаракат туза олмадик. Натижада бизнинг мухолиф ҳаракат аталмиш ишларимиз, якка-якка кишиларнинг самарасиз ҳаракатига айланиб қолди. Кўриб турибмизки, чет элларда юрганларнинг (уларнинг сони бир неча юз кишиларни ташкил этади) барчаси Ўзбекистон ҳукумати сиёсатини танқид қилишади, ҳатто жуда кескин танқид қилишади. Кўпгина ҳолларда уларнинг барчаси бир хил атамалар, бир хил жумлалар билан Каримовни, унинг ҳукуматини танқид қилади (ҳато сўкишади)лар. Аммо ўша сўзларни бирлашиб, бир дастур асосида, келишилган бир қарор билан ҳаммамиз бирга сўзлайлик дейилишига келиша олмай, ҳар биримиз мен тўғриман, ҳамма мен айтгандек сўзлаши керак дейишимизда ажралиб кетаверамиз. «Бўлинганни бўри еяр», «Камтарга камол, манманга завол», дейилган оталар мақолларини ҳаммамиз биламиз, бироқ бўлинишдан ҳеч тортинмаймиз. Бу ҳолни, бундай ўзбиларманликни, бундай манманликни, бундай “ўзбекчилик»ни қандай исмлашга масалан мен жуда қийналаман.

Ю.Р.: -Каримов ҳукуматини мухолифатга қарши аёвсиз кураши сизнингча нималарга асосланган эди ва бу ҳаракатлар қанчалик ўзини оқлайди?

А.Й.: -Бу масалани ҳам ўзларини мухолиф ҳаракат вакиллари ҳисоблашган кишилар турлича баҳолайдилар. Бугунгача ўзбекча матбуотда чиқарилган хабарларга қарасангиз, Ўзбекистонда ҳукуматнинг мухолиф фикрга қақшатқич қарши кураши Каримовнинг ўз фикри ва қарашларига мухолиф фикрни эшитишни ҳам истамаслигидадир, каби хулоса қилиш мумкин бўлади. Бу хулосани қўлловчилардан бири каминаи камтариндир. Аммо мен, кейинги замонларда ҳақиқатдан ҳам шундаймикан? деган фикрларга ҳам келмоқдаман. Ҳа, сўзсиз Каримов бутун моҳияти билан мухолиф фикрларга қарши бир шахс. Бутун ҳаракатлари билан якка ҳокимликни ўрнатишга интилган бир киши. Бугун Ўзбекистонда ўтказилаётган сиёсатни юзага чиқарган ва унинг давом қилишидаги сабабларни фақат Каримовнинг салбий (ёмон деймизми) хусусиятига, интилишларига боғлаб қўйиш ва фақат шунгагина асосланиб хулосалар чиқариш тўғри бўлмайди дейишга ҳам асослар анчагинадир. У сабабларни санаш бу ерда тузилган саволга жавоб бериш ҳажмига сиғмайди.

Ю.Р.: -Ўзбек мухолифатини хорижда туриб амалга оширган ишлари ўзини оқлайдими? Хориждаги фаоллашув мамлакат ички ҳаётига оз бўлсада ўз таъсирини ўтказа олдими?

А.Й.: -Бу саволнинг ҳар иккала қисмига ҳам йўқ деб жавоб қиламан. «Хориждаги фаоллашув» жумлангизга келсак, «яхши ният ярим давлат» қабилида сўзламоқдасиз, шекилли дейишим лозим бўлаяпти. Бу ишлар фаоллашув эмас, аксинча бу интилишларни кун ўтказишнинг янги бир шакли десак менимча тўғри бўларди.

Ю.Р.: -Бугун мухолифатни бир қаноти диндорлар билан ўз фаолиятини кучайтиришга урунмоқда. Дунёвий мухолифатни исломлашиши мамлакат ва халқимиз келажагига қандай таъсир этиши мумкин?

А.Й.: -Мен, шундайига ҳам бўлиниб, заифлашиб кетаётган ўзбек халқини, Ўзбекистон халқини яна қанақадир дунёвий ва диний мухолифатга ажратиш бизга, миллатга, қолаверса Ватанга – Ўзбекистонга душманларнинг тегирмонига сув қуйиш бўлади деб қарайман. Аслида бугунги кунда мухолифат ҳаракатда (агар шундай ҳаракат бўлса) қанотларнинг мавжуд бўлиши ҳам Ватанга, халққа таҳлика ва қандай қўрқинчли хавф борлигининг аломатидир.

Ю.Р.: -Халқимиз қарийб 18 йилдирки деярли мухолифат фаолиятидан бехабар ҳолда яшамоқда. Мамлакат ичида янги мухолифат пайдо бўлишига қандайдир сабаблар, белгилар ёки асослар бор деб ўйлайсизми? Агар янги мухолифат пайдо бўлса, у 90 йиллардаги мухолифатни қайси хато ва камчиликларини такрорламаслигини истардингиз?

А.Й.: -Бу саволга бундан олдинги жавобларимда келтирилган фикрларим жавоб бўлар деб ўйлайман. Ниҳоят Ўзбекистонда ҳам замонавий маънодаги мухолифат ҳаракат (у партиялар шаклидами, халқ ҳаракати шаклидами, буниси фарқ қилмайди) майдонга чиқиши зарур ва бу тарихий заруратдир. Бироқ ундай ҳаракат фақат ва фақат Ватаннинг ичкарисида майдонга чиқиши шарт. Бошқа ҳолларнинг барчасида ҳар қандай ҳаракат самарасиз қолаверади.

Ю.Р.: -Сизнингча, ўзбек мухолифатини бугун амалга ошириши зарур бўлган муҳим ишлари нималардан иборат бўлиши керак?

А.Й.: -Биринчидан, афсуски бугун бизда ўшандай бир мухолифат, ўшандай бир ҳаракат йўқ. Шундай экан унинг бирор ишни амалга ошриши ҳақида нима ҳам дейиш мумкин бўлади? Бугуннинг энг муҳим ва зарур иши Ўзбекистонда замонавий мухолиф ҳаракат (партиялар ҳам бўлиши мумкин) вужудга келтириш лозим. Бундай ҳаракат айтилганидек, фақат Ватанда ташкил бўлиши шарт. Аммо бу иш қандай амалга оширилади? Бу эса, ҳаммамизни ўйлантирадиган муҳим саволдир. Ана шундай Ватанда замонавий мухолиф ҳаракат майдонга чиқариш йўлида кичик бўлса-да, бирон туйнук очишни ўйлаб мен ва менга қўшилган бир неча кишилар ўтган йилнинг охирида бир муҳим таклиф билан чиқдик. Менинг фикримча, ўша таклифнинг ва унинг кишиларимиз томонидан мукаммаллашган варианти устида жиддий ишлар олиб бориш лозимдир.

Ю.Р.: -Сиз ўз ҳаётингизни кўп қисмини мухолифатга бағишлаганингиздан мамнунмисиз ёки афсусдамисиз?

А.Й.: -Илмда анчагина баракали ишлар қилишим мумкин бўлган замонимни халқимнинг одамшаванда ҳаёт кечириши йўлида, Ватанимнинг тўла Озодлиги учун бағишлаганимдан заррача афсусда эмасман. Бироқ қандайдир нохолис, мансабпараст, манфаатпараст, шахсиятпараст одамларга эргашиб, қимматли вақтларни бўш-бўшига ўтказиб, 20 йиллик мухолиф ҳаракатларимиз самарасиз, бирон бир натижасиз қолганидан албатта афсусдаман.

Суҳбатдош: Юсуф Расул. www.yangidunyo.com Bu maqola 2101 marotaba 547 ziyoratchi tarafidan o`qilgan . Саит маълумотларига кўра.

7. Афсуски, Ўзбекистонда мухолифат вужудга келмади…

“Янги Дунё” “Бирдамлик” ҳаракати лидери Баҳодир Чориевни ватанга қайтиши муносабати билан мухолифат фаолларига бир неча саволлар билан мурожаат қилди. Бизнинг суҳбатдошимиз айни пайтда Норвегияда яшаётган таниқли мухолифат фаоли Алибой Йўляхшиев.

– Сизнинг назарингизда “Бирдамлик” ҳаракати етакчиси Баҳодир Чориевнинг ватанга қайтиши ўзбек мухолифатини ватанга қайтишига йўл очиши мумкинми?

– Мутлақо йўқ.

– Сизнингча, Чориевнинг бу ҳаракати нимани англатади – бу мардликми, ҳукумат билан келишиб қилинган ишми ёки ўйламай ташланган кадамми?

– Бир нарса дейиш қийин. Аммо бу ҳаракат икки сабаб билан амалга оширилаяпти. Биринчиси, Б.Чориевни Америкага келтирган кучларнинг гаранти бўлса керак. Иккинчиси, ҳақиқатан Ўзбекистон ҳукумати билан маҳфий келишув оқибатидир. Балки, бу икки сабаб бирлаштирилган бўлиши ҳам эҳтимолдан узоқ эмас. Менимча, Б.Чориев христиан миссионерларнинг ёрдамида “муҳожир” мақомига эришганлардан бири, ҳатто уларнинг раҳбаридир. Бугун “Бирдамлик” номли ташкилотни ўша миссионерлар тузишган дейиш мумкин бўлмоқда.


– Хориждаги мухолифат мамлакат ичидаги “Бирдамлик” лидерини қўллаши керакми, ёки ўз фаолиятини олдингидек давом эттиравериши лозимми?

– Бу саволга жавоб қисман 2-саволга жавобда ҳам бор. Мен учун “Бирдамлик” ўзбекларни ёки Ўзбекистонни тамсил этишга мутлақо ҳақли эмас. Бу ташкилот ажнабийлар томонидан ўзбекларни пул билан мусулмончиликдан воз кечтириш учун тузилганга ўхшайди.

– Чориевни мамлакат ичидаги фаолияти бундан кейин қандай бўлиши мумкин – ҳукумат унга ўз сиёсий ҳуқуқларидан фойдаланишига йўл очиб беради деб ўйлайсизми?

– Агар Б.Чориевнинг Ўзбекистондан чиқиши ва қайтиб кириши мен тахмин қилаётгандай сабаблар билан амалга оширилган бўлса, у Ўзбекистонда бемалол ишлаши мумкин бўлади. Шу ҳам аниқки, Б.Чориев қамоққа олинмайди. Уни саёҳат этирувчиларнинг режалари яхши бажарилмайдиган бўлса, у такрор Америкага раҳномаларининг олдига келади.

Маълумки, ўтган йилнинг охирида мухолифатнинг Ватанга қайтишини халқаро ташкилотлар ёрдамида қонуний асосда ташкил қилиш ҳақида жуда яхши таклиф бўлганди. Ўша таклиф бўйича амалий ишлар давом қилиб турган бир вақтида Б.Чориевнинг бу ҳаракати Ўзбекистон ҳукуматига заруридан ҳам аҳамиятли бир иш бўлди. Бундан Каримов бошлиқ Ўзбекистон ҳукумати мухолифатга нисбатан истаган камситишни ишлатса, улар ҳақ бўлади. Агар ҳиёнатга, сотқинликка бирор мисол кўрсатиш лозим бўлса, Б.Чориевнинг мана шу бугунги ҳаракатини кўрсатса бўлади. Акс ҳолда бу ҳаракатни ақли жойида бўлмаган кишининг иши деб қараш керак бўлади. Бу яна шуни ҳам кўрсатадики, Ўзбекистонда бугунга қадар афсуски ҳеч бир шаклда мухолиф ҳаракат майдонга келмади.

Суҳбат Юсуф Расул тарафидан ташкил этилди. хабар  www.yangidunyo.com  -да эълон қилинган ва шу саит маълумотига кўра, Bu maqola 2353 marotaba 591 ziyoratchi tarafidan o`qilgan.

8. Баҳодир Чориев нега Ўзбекистонга қайтди?

Ёки Баҳодир Чориев Ўзбекистонга қайтаркан, ўз хавфсизлигини қандай “қоя”ларга ишонди?

Алибой Йўляхши, Норвегия.

Сўнгги 4-5 йил ичида “Бирдамлик” номли ташкилотнинг (унинг ташаббускорлари уни ҳаракат ҳам дейишади) раҳбари сифатида номи чиққан Баҳодир Чориевнинг Ўзбекистонга бемалол қайтиши, ҳеч бўлмаганда ўзларини ўзбек мухолифати деб атовчилар орасида айнан бир хил қабул қилинмади. Унинг бу юришини (менимча, бу ҳолни ҳаракат деб аташ мумкин эмас) ҳам бировлар мардлик, жасурлик десалар, бошқалар хиёнат дейишди. Нима бўлганда ҳам бу воқеага эътиборсиз қолиш тўғри эмас, деганлар қаторига мен ҳам қўшиламан. Ҳатто бу қайтишни танқидий изоҳлаганларнинг биринчиларидан бўлдим дейишга ҳақлиман. Бироқ Б.Чориевнинг бу юриши ҳақида фикр- мулоҳазаларимни бир-икки оғиз сўзлар билан ифода этишга киришарканман, энг аввал унга “Ҳаққингни ҳалол эт, Баҳодир бой” дейишни ўз бурчим деб биламан.

Халқимизда бир кун туз еган жойга минг кун салом бер деган нақл бор. Мен тақдирнинг тақозоси билан чориевларнинг АҚШдаги уйларида бир ҳафта меҳмон бўлиб яшаганман. Ўша учун мен ўзимни чориевлардан қарздорман деб ҳисоблайман. Аммо шахсий қарздорлик эвазига умум манфаати, халқ, миллат манфаати зарар кўрадиган бўлишига қатъиян қўшилиб бўлмайди. Масалан мен, бундай қила олмайман. Шунинг учун ҳурматли Б. Чориев мен сизнинг кейинги кунларда қўйган қадамингиз ҳақида бир-икки оғиз сўзлашни, балки сизга жуда ҳам ёқимсиз бўлган сўзларни сўзлашни ҳам ўзим учун бурч, мен ҳам вакили ҳисобланган 20 миллиондан кўпроқ сонли миллатнинг, қолаверса бутун Ўзбекистон Республикаси аҳолисининг олдидаги асосий ва муҳим бурчим деб ҳисобладим.

Биламизки, “Бирдамлик” номли ҳаракатнинг ва унинг раҳбари сифатида Б.Чориевнинг исми тилга тушиб қолганига кўп вақт бўлганича йўқ. Менимча, у Ўзбекистонда фермер хўжалигини бошқарувчи сифатида танилган эди. Унинг Ўзбекистонни тарк этиш ва сиёсий муҳожир мақомини олиш сабабларининг асосий қисми ҳам ўша фермер хўжалиги жамоаси, балки хўжаликнинг раҳбари Б.Чориевнинг ўзи ва ҳукуматнинг маҳаллий бошқарув органлари орасида келишмовчиликнинг натижаси билан боғли бўлганди. Бунда бутун муаммо Ўзбекистонда юриб турган қонунларни бузиш масаласи бўлиб, уларни ҳал этиш бўйича ҳам Ўзбекистон ҳукуматининг масъул органлари етарли даражада аралашгандилар. Оқибатда, Б. Чориевнинг ва унинг оилавий жамоасининг қаттиқ қарши туришларига қарамасдан масала яна ўша Ўзбекистон Республикаси қонунлари асосида уларнинг зарарига ҳал қилинганди. Аммо у ерда, ўша масалаларни чориевларнинг зарарига ҳал этилишида қандай қонун бузарликлар бўлмасин, ўша ҳолатни, ўша воқеаларни, яъни ҳукуматнинг маҳаллий органлари қабул қилган қарорларига чориевларнинг қарши туришларини ҳеч бир кўринишда, ҳеч бир тарафдан сиёсий кураш, расмий ҳукуматнинг тузимига мухолиф ҳаракат деб атаб бўлмасди. Демак, Б.Чориевнинг мухолифатчи бўлиб қолиши ва унинг ҳаракатларини Ўзбекистоннинг давлат режимига мухолиф ҳаракат деб кўрсатиш бошқа бир гуруҳларга зарур бўлиб қолганди, шекилли. Бу гуруҳлар, Б.Чориевни Ўзбекистон ҳукуматига мухолифатда этиб кўрсатувчилар гуруҳи ҳар ҳолда тамоман бошқа мақсадларни кўзлагандилар.

Агар Б.Чориевнинг сиёсий муҳожир бўлиб қолиш масаласига унинг юқорида келтирилган сабабларига кўра қараладиган бўлса, Б.Чориевни сиёсий муҳожир мақомини тўла ҳақли шаклда олган эди деб ҳисоблаш тўғри бўлмайди. Бундай сабаблар билан БМТ сиёсий қочоқлар билан ишлаш комиссияси муҳожирлик-сиёсий қочоқлик мақоми ҳам бермайди. Менимча, ғарб мамлакатлари, яъни демократия ривожланган деб аталадиган мамлакатлар ҳам ўзга мамлакатлардан кўрсатилган сабаблар билан қочқин сифатида бош урган кишиларга мамлакатларида қолишга ижозат беришмайди. Шунга қарамасдан Б. Чориев жуда қулайлик билан Америкада сиёсий қочоқ мақомига эришди. Ҳатто Б.Чориевнинг бундай юксак мақомга (сиёсий қочоқ) сазовор бўлишига БМТ каби жаҳоннинг баобрў муассаси дарҳол яшил ишқ берди. Унинг устига Б.Чориевнинг мазкур мақомни олиши деярли шошилинч (оператив) амалга оширилиши ҳам шубҳаларга ўрин қолдирмайди деб бўлмайди. Нима, Б.Чориевнинг ҳаёти Ўзбекистонда шу даражада таҳликада қолмоқдамидики, унга қочоқлик мақомини бериш бунчалар оператив ҳал этилди? Булардан ташқари Б.Чориев 5-та ёки олтита укаларини ҳам сиёсий қочоқлар сифатида Америкага келтириб олди ва бошқа анчагина кишиларнинг Америкада ва бошқа бутун дунё мамлакатларида сиёсий қочоқ мақоми олишларига воситачилик қилди. Б.Чориевнинг дунё миқёсидаги қайси кашфиётлари ёки дунёда тинчликни мустаҳкамлашда, инсонпарварликни ёйишда кўрсатган қайси беқиёс хизматлари учун унга бундай кенг ваколат берилди? Мана кўриб турибмизки, кейинги бир неча йиллардан буён Ўзбекистонда инқилоб (рангли инқилоб, албатта) қилишга чақириб келаётган, яъни Ўзбекистоннинг И.Каримов бошлиқ ҳукуматини кўча юришлари билан ҳайдаб юборишнинг бош ташвиқотчиси Б.Чориев бугун Ўзбекистонга бемалол кириб борди. Э-ҳа, қачондан буён Каримов ва унинг ҳукумати “нозўравон” кўча юришларига рози бўлиб қолибди? Эҳе бу янгилик-ку!

Айтилганлардан келиб чиқиб, Б.Чориевнинг сиёсий қочоқлик мақомига сазовор бўлишида ва унга берилган имкониятларда бизга кўринмайдиган, биз каби оддий кишилар била олмайдиган бирор қудратли куч – воситачи бўлган бўлса керак дейилса, мантиқдан ташқари чиқилган бўладими? Менимча йўқ, ундай бўлмайди.

Энди, “Бирдамлик” номи билан ўртага чиққан ҳаракатга келсак, бунинг ҳам фаолиятида бир қатор ғайритабиий ҳолатларни кўрмаслик мумкин эмас. Биринчидан, бу ҳаракатга негадир ўзбекистонлик мусулмончиликдан воз кечганлар (исломда буларни муртад-ренегат деб аташади) ўзбеклар ёппасига аъзо бўлмоқдалар. “Бирдамлик”нинг мусулмончиликдан воз кечган аъзоларининг баъзи бирлари ўзларининг бу ҳолларини очиқ тан олиб, носроний бўлишганларини яширмайдилар. Шу сабабдан бундай кишилар тақсинга сазовордир дейиш ҳам мумкин. Чунки улар кимлигини ҳеч кимдан яширмаяптилар. Ҳа-да, киши кимлигини одамлардан яшириш билан Оллоҳдан ҳам яширинган бўлолмайдилар-ку, ахир. Аммо ҳозирча ўзбекларимиздан, “Бирдамлик” аъзоларидан ўзларининг дин алмаштирганликларини негадир яшириб юрганлари ҳам оз эмас. Бундайлар эса, ҳамма жойларда ҳам, барча динларда ҳам мунофиқ ҳисобланадилар. Ўқувчилар мени бағишласинлар, динларини алмаштирган ўқувчилар ҳам мени кечирсинлар, мен уларнинг дин танлаш эркига нисбатан ҳеч бир танқидий ёки салбий фикр айтмоқчи эмасман. Ҳатто кишиларнинг дин алмаштириш ҳақларини ҳам эркинликнинг бир кўриниши деб биламан. Лекин шуни ҳам тан олишим лозимки, ўзим алҳамдуллоҳ мусулмон бўлганим учун исломни тарк этишни шахс сифатида ва ўз эркимдан келиб чиқиб ёқтирмайман, ундай ҳолатни ҳақиқатан муртадлик ҳисоблайман. Чунки масаланинг бу томони менинг ўз эркинлигим, ўз ҳақ-ҳуқуқум масаласидир. Шуниси ҳам борки, дин алмаштириш ҳам чин эътиқоддан(бошқача ҳеч бир шаклда эмас) келиб чиқиши зарурлигини такрор таъкидлашга ҳожат йўқдир деб ўйлайман. Бироқ афсуслар бўлсинки, бугунги Ўзбекистондаги дин алмаштириш жараёни чинакамига эътиқод масаласидан ташқаридаги сунъий жараёндир. Бугунги Ўзбекистонда яшаш, кун кечириш машаққатлигидан, асосли ва асоссиз танқисликдан фойдаланган нохолис, нопок миссионер гуруҳлар иродаси заиф баъзи мусулмонларни пул, мол-мулк, уй-жой, машина каби бериш йўли билан, “жаннатий” мамлакатларда муҳожирлик мақомига эга қилишни ваъда қилиш билан динларидан воз кечтирмоқдалар. Бунинг эса, эътиқод билан ҳеч қандай алоқаси йўқ. Ҳатто бу ишлар жиноятга яқин фаолиятлардир. Энг аянчлиси, жиноят иси келаётган бундай ҳоллар бугунги Ўзбекистонда оддий турмуш тарзига айланиб бормоқда. Бундай нопок миссионерлик фаолиятининг оқибати, бугунги диктаторлик режими келтираётган фожиалардан янада даҳшатлироқ бўлишини башорат қилиш учун доҳийликка ўрин йўқдир деб ўйлайман.

Мен бу масалага алоҳида уруғи беришим билан ўйин очиқ бўлишини кўзлайман. Ўртада шундай шубҳалар бор экан, “Бирдамлик” ҳаракатига сўнгги 2-3 йилда аъзо бўлганлар, балки ҳаракат аъзоларининг барчаси ўзларининг диний ва сиёсий қарашларини очиқ айтишлари, эълон қилишлари лозим бўлиб қолади. Ана шундай қилинганда кишилар тўғри йўналиш оладилар. Ҳозир эса, Ўзбекистон халқининг кўпчилиги, айниқса ўзбеклар қисми “Бирдамлик” ташкилотини нисбатан ёш авлоднинг ҳаракати деган тушунчада турибдилар. Аммо бу тушунча секин-аста янглиш, хато эканлиги аниқланмоқдир. Оддий омма алданаётганга ўхшаяпди. Масалан, мен ҳар бир ўтган кун сайин “Бирдамлик” ҳаракатини бошқарувчилар фаолиятида, унинг аъзоларининг орасида қандайдир нохолислик, ҳатто халқни алдашлик мавжудлиги ойдинлашиб бораётганини кўрмоқдаман. Агар ҳаракатнинг фаолиятида шундай алдамчиликлар ҳақиқатан мавжуд бўлса, бу ўта ҳалокатлидир. Бундай йўналишнинг охири ўрнини тўлдириб бўлмас фожиага бориб тақалади. Чунки ёлғон ҳеч қачон яхшиликка олиб бормайди. Халқни, миллатни, оммани алдашга ҳеч ким ҳақли эмас. Идиш ҳар қандай қиммат баҳо металлдан бўлиб, қанчалар гўзал ва ялтироқ , унинг оғзи эса ҳар қанча маҳкам ёпилган бўлмасин, унинг ичи чирик, ифлос нарсалар билан тўлдирилган бўлса, чириклик ва ифлосликнинг ҳиди бир кун албатта ташқарига чиқиши ва бутун атрофни роҳатсиз қилиши ҳақдир. Бунга ҳеч шубҳа йўқ.

Шуни ҳам таъкидлашим лозимки, мен 2006 йилда Б.Чориев билан бир ҳафта давомида турли мавзуларда суҳбатлар ўтказиб, фикр алмашишим натижасида, унинг Республика миқёсида раҳбарлик қиладиган даражада етукликка кўтарилиши учун анча ўқиши, ўрганиши ва тажриба орттириши лозим экан каби хулоса қилгандим. 2006 йилдан бу ёнга қадар кечган замон ичида ҳам кузатишларим, унинг билим даражасида, умумий савиясида деярли ижобий ўзгариш (ўсиш) бўлмаганлигини кўрсатмоқда. Кичикми, катта бирор тўпламнинг йўлбошчиси(раҳбари) бўлмоқ учун, айниқса Республика даражасида раҳбар номини олиш учун етук билими ва равон тили (дикторлар каби бўлмаса-да, ҳеч қурса ўбек тилини равон ва тушунарли сўзлай оладиган тилли) бўлиши лозим, ҳатто шарт. Билим дейилганда, раҳбар етук билимли бўлиши керак дейилганда, унинг бирор соҳада ҳақиқий етук мутахассис бўлиши билан бир қаторда сиёсий, иқтисодий, ижтимоий, инсон ҳақ-ҳуқуқлари ва бутун дунё сиёсати ва уларнинг йўналишлари каби масалаларда жуда кенг тафаккурга, дунё қарашга соҳиб бўлишликни тушунаман. Ҳурматли Б. Чориев мени бағишласин, унда бугун бундай билим ва тафаккур жуда саёз десам уни мақтаб юборган бўламан. Тил ва тилларга келсак (ўзбек, рус ва инглиз тилларини кўзда тутаман), Б. Чориев уларнинг бирида ҳам бирор мавзуда ўзининг фикрларини мустақил бемалол ифодалай олмайди ҳали. Истаган бир мавзуда бугунга қадар унинг ўзи мустақил фикрларини ифодалаган биронта мақола ёзганига мен ишона олмайман. Ҳатто ўзбек тилида яхши равон сўзлай олмайди. Менимча, ёзиб берилган тайёр матнларни ҳам ўзбекчанинг қарши шевасида базўр ўқиса керак. Ўзбек миллатига тарихда бир марта ўзбекча сақов (мавжуд президентимиз) раҳбар бўлгани етар деб ўйлайман.

Айтилганлардан “Бирдамлик” номли ташкилот тузиш ҳам Б. Чориев ғояси эмаслиги кўриниб қолаяпти. Бундай ташкилотни (ҳаракатни деймимизми, бунинг аҳамияти йўқ) тузишда ҳам қандайдир ташқи бир маслаҳатчи (ташаббускор) бор кўринади. У ким? Ё бу ҳам Ўзбекистон ҳукуматининг яширин фаолиятими экан-а? Ёки Ўзбекистон ҳукуматига ҳам етарли даражада таъсир кучи бўлган қандайдир бошқа ўта яширин қудратми? Балки у қудрат Ўзбекистонда унча ҳам яширин эмасдир. Балки ундай қудрат бугун менинг Ватаним Ўзбекистонда очиқ ҳаракат қилаётгандир. Фақат жонажон Ватанимда мустақиллик йиллари деб аталган кейинги икки ўн йилга яқин тарихда ажнабий мамлакатлардан келтирилган ва бугун Ўзбекистонда бемалол фаолият кўрсатаётган ёруғ дунёда ҳамма нарсага қодир қудратдан мен камбағал бехабардирман.

Хулоса қилиб айтганда, бир тарафдан ёш жиҳатидан ва билим даражаси тарафидан ҳам ҳали етарли даражада етишмаган Б.Чориев каби ғўра бир шахсни Ўзбекистон мухолиф ҳаракати ичига киритиб қўйиш ва чет элларга муҳожир – “сиёсий қочоқ” чиқаришда унга бунчалар ваколат бериш кимга ва қанақа гуруҳга лозим бўлди? Бундай ишга нега мунчалар билим ва савия даражаси ўртамиёнадан ҳам паст бўлган киши танланди? Бу саволларни қўйиш ва юқорида ёзилган мулоҳазаларни билдириш менинг бажаришим мумкин бўлган фаолият, албатта. Бироқ уларга жавоб бериш, унинг устига тўғри жавоб топиб айтиш мушкулдир. Бу саволларнинг жавобини топиш бизнинг, яъни бутун ўзбекистонликларнинг муҳим вазифаси бўлмоғи лозим деб ҳисоблайман. Бизнинг, ўзбек халқининг алданиб юриш тарихи сўнггини топиши кераклиги ҳақида ҳам ўйланадиган ўзбеклар (ўзбекистонликлар) бордир ёки нима бало, бугуноқ ўзбек миллати тарихдан ўчирилиб бўлиндими? Шунга қарамасдан, “нима учун мунчалар билим ва савия даражаси ўртамиёнадан ҳам паст бўлган киши танланди?“ дейилган саволга мен шундай бир тахминни айтишим мумкин. Етук кишилар бошқалар томонидан бошқарилмайди, улар ўзлари бошқаларни бошқарадилар. Бироқ Ўзбекистонда фаолият кўрсатаётган қандайдир “машҳур” гуруҳларга эса, қуғурчоқлар зарур бўлиб қолганга ўхшайди.

Ниҳоят, Б.Чориевнинг АҚШ каби демократик режимнинг тимсоли бўлган бир мамлакатдан Ўзбекистон сингари диктаторлик режимининг тимсолига айланган мамлакатга қайтиши масаласига келсак, бу ҳақда жўялироқ нималар деса бўлади? Бу хусусда жуналист Ю.Расул тарафидан тузилган саволларга биринчилардан бўлиб мен ҳам жавоб бердим. Ўша жавобларда Б.Чориевнинг Ўзбекистонга қайтиши ҳақидаги тушунчаларимнинг асосий қисмини топиш мумкин. Бу ерда эса, масаланинг бирмунча бошқа томонларига эътибор беришни истайман. Биринчидан, Б.Чориевнинг Ватанга қайтиш қарори, унинг якка ўзи тарафидан қабул қилиндими? каби саволни энг муҳими ҳисоблайман. Маълумки, Б.Чориев Ватанга қайтиш қарорини эълон қилганида, ҳатто “Бирдамлик” ҳаракатининг раҳбарияти билан ҳам маслаҳат қилгани ҳақида сўзламади. Ўша хабарга қарасангиз Б.Чориев Ватанга қайтиш ҳақида шахсан якка ўзи қарорга келганга ўхшаб кетади. Шу ҳолнинг ўзи ҳам кишини шубҳага солмаслиги мумкин бўлмаяпти. Шунга қарамасдан ҳа, бу Б.Чориевнинг шахсий қарори, у ахир, эркин шахс сифатида ўз-ўзидан шундай қарорга келиши мумкин-ку деб қараш эса, менимча (фақат менимча ҳам эмас), жуда соддалик-болалик бўларди деб қарайман.

Агар Б.Чориевнинг Ўзбекистонга қайтиш қарори, унинг шахсий қарори бўлмаса, у ҳолда унинг маслаҳатчилари кимлар эди? Бундай масалаларни ойдинлаштирмаслик инсофсизлик, элга, миллатга ҳурматсизлик бўлишини “Бирдамлик” ҳаракатининг раҳбарлигига даъвогар бўлган Б. Чориев каби кишининг билиши шарт.

Биламизки, Б.Чориев қочоқлик мақоми олган буюк мамлакатда, у билан бир қаторда Муҳаммадбобир Маликов, Жаҳонгир Маматов ва бошқа шулар каби ўзбекистонлик сиёсий жабҳада таниқли мухолифат аъзолари яшашадилар. Наҳотки Баҳодирбек Ватанига қайтаётиб ўшандай ҳурматли ватандошлари, юртдошлари ҳисобланган кишилар билан ҳам бир дақиқа сўзлашмаган, уларнинг олдидан ўтиб, хайр-маъзур ҳам қилмаган бўлса? Шундай бўлганига ишониб бўладими? Шундай бўлгандир деб ишонишга менда юрак урмайди. Агар Б.Чориевнинг ҳеч бир шартсиз Ватанга қайтиш қароридан ўша ҳурматли кишилар хабардор бўлсалар ва ҳатто унинг бу юришини фақат сукут сақлаш билан (чунки сукут ҳам ризолик аломатидир) маъқуллаган бўлсалар ҳам улар уни қўллаган ҳисобланадилар. Шундай бўлган ҳолда, Америкадаги ўзбекистонлик мухолифат аъзоларининг ҳеч бўлмаганда бир қисмининг умумий фикрига асосан Б.Чориев ватанга қайтиш қарорига келган ҳисобланади. Демак, ана ўша умумий фикр нимага асосланганини оммага очиқ тушунтирилса ёмон бўлмасди. Балки ўша фикр ҳақиқатдан тўғридир, уни оммалаштиришга арзийдигандир. Ўша Ватанга ҳеч бир шартсиз қайтиш фикрлари ҳақиқатан умумга фойдали бўлса, нега ундай фикрлар очиқ ўртага ташланмайди? Нега улардан бошқалар ҳам фойдаланиш йўли ёпиқ қолади? Аммо кўриб турибмизки, ҳозирча воқеанинг ўшандай бўлганига ҳеч қандай ишора йўқ. Демак, Б.Чориев Ватанга қайтиш қарорига келишида мен юқорида исмларини тилга олган ҳурматли шахслар ҳеч бир шаклда аралашмаган деган хулосага келиш мумкин бўлмоқда. Аммо Б.Чориев Ватанга қайтишни шахсан ўзи ҳал қилган каби хулоса асоссизлигини кўрсатдик. Такрор айтамизки, Б.Чориевни Ватанга шартсиз қайтишга ким ва қандай кучлар рағбатлантирди?

Айтилганларга қўшимча шуни ҳам кўрсатиб ўтиш лозимки, бундан бир йил муқаддам Миллий Муроса Ижроия Қўмитаси номидан халқаро ҳуқуқ ва дипломатик принциплар асосида тузилган бир муҳим ҳужжат-мурожаатнома эълон қилинганди. Ҳужжат Ўзбекистон Ревпубликаси Президенти номига адресланган бўлиб, масалага жаҳоннинг буюк ва таниқли мамлакатлари давлат раҳбарлари ва жаҳон прогрессив жамоатчилигини жалб этиш ҳам таклиф этилганди. Унда ўзбек (сиёсий ва меҳнат) муҳожирларининг Ватанга бемалол қайта олиши ва Ватанда қонунлар йўл қўйган сиёсий ва бошқа хил фаолиятларда ҳаётларини давом қила олиш ҳақларига соҳиб бўлишлари хусусида аҳамиятли шартлар ҳисобга олингани ҳам оммага маълум. Бироқ бизнинг мухолифат “аъзоларимиз”, “сиёсатдонларимиз”, ўзларини ватанпарвар ҳисоблаётганлар бундай салмоқли ҳужжатни ҳатто ҳазм ҳам қила олмадилар. Шунга қарамасдан ўша мурожаатнома-ҳужжат доирасида бир қатор амалий ишлар қилиниб турган бир вақтда “Бирдамлик” деб аталадиган ҳаракатнинг (унинг фаолларининг фикрича Ўзбекистонни тамсил этаётган “таниқли” ташкилотнинг) раҳбари якка тарзда ҳеч қандай бир шартсиз бугун Ўзбекистонга қайтганлигини тасодифан бир ҳодиса бўлди дейиш ҳеч бир тутуриққа тўғри келмайди деса бўлмайдими? Бўлади, албатта бўлади! Шунинг учун Б.Чориевнинг бу юриши, энг аввал ажнабий мамлакатларда сарсон-саргардон бўлиб юрган ўзбек муҳожирларининг(сиёсий сабабларми ёки ҳаётий қийинчиликлар оқибатидами) қонуний равишда ва Ўзбекистон ҳукуматининг аниқ масъулияти остида Ватанга қайтишларига очилаётган йўлга буюк бир тўсиқ бўлди. Буни, бу ҳаракатни хиёнат исмидан бошқа яна қандай номлаш мумкин бўлади?

Демак, Б.Чориевнинг Ватанга қайтиши масаласи кимнингдир, тўғрироғи кимларнингдир узоқни кўзлаган махсус режасига мувофиқ амалга оширилмоқда дейиш асослироқ кўринаяпти. Бу режа эса биринчидан, асло Б.Чориевнинг ўз режаси, “Бирдамлик” аталган ташкилотнинг ҳам режаси эмас, Иккинчидан, бу режа асло Ўзбекистон ёки унинг нуфусининг умум манфаатини ҳам кўзламайди. Бу режа, Ўзбекистон халқи, қолаверса бутун Ўзбекистон Республикасига аянчли оқибатлар келтирадиган ёвузлик фаолиятининг натижасими деган шубҳа мени роҳатсиз этмоқда.

Бу ерда, яъни Б.Чориевни Ўзбекистонга қайтариш каби рекламани ҳам ўз ичига олган режани амалга оширишда Б.Чориев кўпроқ бир актёр сифатида қўлланилмоқда, дейилса тўғри бўлади.

Хуллас, бу режани тузганлар кимлар? Бундай режа тузилиши жараёнида Ўзбекистон ҳукумати қатнашганми? Агар у бу жараёнда қатнашган бўлса, унинг роли нимадан иборат бўлган? Ёки у асосий актёри Б.Чориев бўлган режа-найрангбозликнинг бош режиссёрими? Нима бўлганда ҳам Б.Чориевни Ўзбекистонга киритишганларнинг асл мақсадлари ҳақида аломатлар кўриниб қолишини кутиш узоқ вақт олмаса керак. Менимча, Б.Чориевнинг Ўзбекистонда ҳеч қандай тазйиқларга учрамаслиги гарантияланган кўринади. У, Ўзбекистонда қамоққа ташлаш каби жазоларга дучор қилинмайди. Аммо шуни ҳам таъкидлаш лозимки, бордию буюк “режиссёр”ларнинг Б.Чориевни Ўзбекистонга қайтариш йўли билан тайёрлашган найрангу ўйинлари, улар кўзда тутган натижаларни бермаса, янги бир баҳона билан Б.Чориев “муваффақиятли” ўз илиқ жойи Америкага қайтарилади. Бунга ҳам ҳеч шубҳа қилмаса бўлади.

Қадрли ўқувчилар, мен юқорида Б.Чориевнинг Ўзбекистонга ҳеч бир шартсиз қайтиши хусусида тушунчаларимни, фикрларимни қисқача ифодалашга уриндим. Кўраяпсизки, бу масалада менда аниқ фикр ва хулосалардан кўра саволлар кўпроқ бўлди. Чунки воқеа ҳақиқатан ҳам шундайки, унда аниқ ҳолатлардан кўра, мавҳум нарсалар, шубҳасиз ҳоллардан кўра шубҳали ҳоллар кўпроқдир. Мантиққа мос келадиганларидан мантиқсизлари, маънолиларидан маъносизлари, мазмунлиларидан мазмунсизлари ошиб тошиб ётибди. Шунинг учун Б.Чориевнинг Ватанга қайтиш воқеаси хусусида фикр билдиришга ҳаракат қилсангиз, кетма-кет нуқул саволларга келиб тақалаверасиз.

Менинг ёзувимда ўртага қўйилаётган саволларга жўяли жавоблар топишда балки сиз ўқувчиларнинг қимматли ҳиссаларингиз бўлар. Ҳеч бўлмаганда мен ана шундай умидда қолмоқдаман.

Мен ўртага қўйган саволларга тўғри ва ўринли жавоб топиш миллат тақдирини, Ўзбекистон Республикаси тақдирини ҳал қилишда жуда аҳамиятли бўлади деб ўйлайман. Биз, бугунга қадар Ўзбекистонда ҳукм сураётган мустабид режимнинг зарарларини, оқибатларини яхши биладиганларга ўхшаб келдик. Ана ўшалар ҳақида жуда кўп, балки керагидан ҳам ошиқ сўзладик, ёздик, сўзламоқдамиз ва ёзмоқдамиз. Ҳатто уларни ижобий тарафга ўзгартириш, тугатиш йўлларини биладиганга ўхшаймиз ёки ўзимизни шунақалардан деб ҳисоблашга уринамиз. Аммо мавжуд режимдан ташқарида, балки унинг ичида етишаётган таҳликалар Ватанимиз тақдирига қандай таъсир кўрсатиши ҳақида жуда оз нарсалар биламиз ёки ҳеч нарса билмаймиз.

Ана шундай таҳликалардан бири Ўзбекистон ҳудудида очиқ ёки ёпиқ фаолият кўрсатаётишган диний миссионерлик ҳаракатларидир. Айтингчи, Ватанимизнинг келажаги учун кимлар хавфлироқ? Ўзбекистондаги бугунги ҳукумат режимими ёки унинг ташқарисида ёки ичида аксарият ҳолларда мавжуд қонунлардан ташқари етишиб келаётган турли хил диний, диний миссионерлик ва динсиз оқимларми? Биламизки, ҳукуматлар ва уларнинг режимлари ўткинчидир. Мана бугунгисининг ўткинчи умри тугаб қолмоқда. Бироқ мен атаётган оқимларнинг илдизлари эса омма орасида тобора чуқурлашмоқдадир. Бундан кўринадики, чинакмига ватанпарварлар халқ, Ватаннинг тақдирига хавф солаётган таҳликаларнинг ким, кимлар тарафидан бўлаётганини, улар қандай ялтироқ, ёқимли шиорлар остида ташвиқот этмасинлар аниқ билишлари зарур ва уларга қарши самарали кураш олиб боришлари шарт деб биламан.

Сўнггида шуни ҳам айтишни лозим кўраман: демократия ва нозўравонлик шиори остида фаолият кўрсатаётгандек кўринган “Бирдамлик” ҳаракатида, Ватан тақдирига, унинг келажагига ўта хавфли таҳлика солаётган ана ўшандай оқимлардан бири миссионерликнинг яширин аломатларини кўраяпман.

Алибой Йўляхши, 26 октябр 2009 йил, душанба.. Янги дунё саитинтнг маълумотларига кўра, Bu maqola 2702 marotaba 716 ziyoratchi tarafidan o`qilgan.

9. Диний экстремизм хавфи ҳамиша мавжуд.

Таҳририятдан: Шу йил(2009)нинг 27 октябр куни Брюсселда “13 май Иттифоқи” нодавлат ташкилоти “Жамиятнинг радикаллашуви ва бу шароитда демократик кучларнинг вазифалари” номли анжуман ўтказди. Конференцияда ва унда муҳокама қилинган мавзуга мухолифат вакиллари ва инсон ҳуқуқлари ҳимояси билан шуғулланадиган ташкилотлар фаолларининг муносабати билан биз ҳам қизиқдик.

Бизнинг суҳбатдошимиз айни пайтда Норвегияда яшаётган мухолифат фаоли Алибой Йўляхшиев.

– Брюсселда бўлиб ўтган анжуман ва унда кўрилган масалалар ҳақида қандай фикрдасиз? Конференцияда муҳокама қилинган мавзу қанчалик долзарб эди?

– Бу масалада нима ҳам дейиш мумкин? Ҳамиша гапириб келадиган гаплар ёзилган анжуман дастурида. Террорчилик, Ўзбекистондаги диндорларга кўрсатилаётган зулм, бу – бугунги кунда кун тартибидаги масала. Брюсселда ўтказилган йиғилиш каби мажлисларда бугун бошқа кўриладиган масала ҳам йўқ. Йиғилишнинг кун тартиби ва унда кўрилган масала ҳақида бирор танқидий гап айтиш қийин. Бу руслар айтгани каби “дежурный” масалалардир.

– Сизнинг назарингизда Ўзбекистонда диний экстремизм хавфи мавжудми?

– Масалага бироз умумийрок караш керак. Диний экстримизм, диний радикализм нима эканлигига дунёда аниқ таъриф беришмайди. Ўзбекистонда ҳукумат ва диндорлар экстремизм ва радикализм терминининг маъносини чуқур тушунтириб бериша олмайдилар. Диний эсктремист ва радикал деганда дарҳол исломий тақводор кишилар ёки гуруҳлар тушунилади. Бу нотўғри. “Ўзбекистонда мана шунақа ҳаракат, мана шунақа оқим ва кишилар борми?” дейилса мен йўқ дейман.

Ўзбекистонда мустақилликдан кейин, тўғрироғи ўтган асрнинг  95- йилидан бошлаб ҳуқуқий доираларда “ислом эстремизми” атамаси қўлланила бошланди. Тожикистонда фуқаролар уруши кетаётган пайтда “Ислом экстремистлари” деган гап илк бор Ислом Каримов томонидан ишлатилганди.

Унгача ваҳҳобийлик, Ҳизбут Таҳрир оқимлари нима эканлигини кўпчилик билмасди. Совет замонининг сўнгги йилларида Муҳаммадсодиқ Муҳаммадюсуф муфтий бўлиб сайланиш пайтида баъзи гуруҳлар унга қарши чиққанди. Ўшанда “улар ваҳобийлар”, деган гаплар ҳам тарқалганди.

Ўзбекистонда диний эсктремизм ва ислом радикализми деган гап йўқ. Ўзини портлатадиган мужоҳидлар ҳам йўқ. Тошкент шаҳрини қоқ ўртасига бориб “Шаҳидлик камари нима?” деб сўранг, бирор киши билармикан? Ўзбекистон Марказий Осиёда ислом экстремизмига қарши курашаётган ягона давлат эканлигини кўрсатиш учун бу атамалар мамлакатга сунъий равишда киритилган. Йўқдан бор қилиш, эсктремист ясаш ишлари ҳозир ҳам самарали давом этмоқда.

Мен “ваҳҳобизм” деган терминнинг ўзига қаршиман. Ваҳҳобизмни ислом динидаги ўрни қандай эканлигини билмайман. Ўзбекистонда ваҳҳобийлик масаласи бу тўқима. Чунки, мамлакатимизда кўзга кўринган ваҳҳобий гуруҳлари борлигига мен ишонмайман. “Ҳизбут Таҳрир” ҳақида, уларнинг маркази Лондонда, раҳбари – шайхи Иорданияда деб эшитаман. Уларнинг ташкилоти Англия ҳукумати томонидан тан олинган. Мақсади дунёда якка ислом халифалиги тузишдан иборат дейишади. Уларнинг марказий ташкилоти Англияда туради, улар Англия ҳукуматидан моддий ёрдам олади. Бу ҳол жуда қизиқ эмасми?

Ислом дунёсида Англияни исломнинг бош душмани ҳисоблайдилар. Агар бутун дунё учун ислом халифалигини тузадиган ташкилот ислом душманининг уйида ўтирса ва  улардан моддий ёрдам олиб турса, уларнинг бутун дунё мусулмонларининг Халифалигини тузиш фаолиятига қандай ишониш мумкин?

Ўзбекистонда “Ҳизбут тахрир” бор десалар, унга ҳам ишонмайман. Бугунги “Ҳизбут – тахрир” аталмиш ташкилотнинг мақсади Аллоҳ душманларига хизмат қилишдир. Агар бу фикрларим хато бўлса, Аллоҳ мени ислоҳ қилсин.

Ўзбекистонда шундай диний гуруҳлар ҳам борки, уларни ҳукумат ташкил килган ва ёки улар алданган кишилардир. Тўғри ўшандай (алданган)кишилардан кўплари қамоқ жазосига тортилган ёки тортилаяпти. Уларнинг бир қисми туҳматдан қамалган бўлсалар, бошқалари алданиб қонунга хилоф ишларга қўл урган бўлиши ҳам мумкин. Баъзи бирлари ҳукумат тарғиботчилари томонидан алданган кишилар бўлса керак. “Хизбут таҳрир”ни олдин ўрганиш керак. Якка Ислом халифалиги бўлиши керак, деган фикр нотўғри фикр эмас, лекин бу ғояни тарғиб қилаётган кишилар ўша буюк ғояга хизмат қилмайдилар. Аксинча улар хавфли одамларга айланиб қолмоқдалар дейиш тўғрироқ бўларди.

– Ҳукумат диний экстремизм хавфи ҳақида бонг уриб нимага эришмоқчи? Бундан қандай фойда кўради деб ўйлайсиз? 

– Дунёда исломга карши кучли уруш кетаяпти. Ўзбекистон ҳукумати исломга карши кучларни эътиборига тушиш учун Марказий Осиёда бу курашнинг сардори бўлиб қолишга бор кучи билан ҳаракат қилмоқда. Бу курашдан ҳукумат яхши фойда кўради. Марказий Осиёда исломнинг мустаҳкамланишидан ислом душманлари жуда қўрқади. Чунки, минтақада катта ислом тарихига эга бўлган бу мамлакатларда исломнинг ривожланиши ислом душманларини ташвишга солади. Шунинг учун ҳукумат ислом дунёси душманларидан етарлича ёрдам ва кўмак олиш мақсадида ўз мамлакатида бу каби диндорларга турли хил туҳмат ва иғволарни амалга ошириб туради.

– Сизнинг назарингизда ислом душманлари нега ислом динига қарши курашмоқда? 

Дунаёда иккита қарама – қарши мафкура мавжуд. Бири – Ислом, иккинчиси унга қарши бўлган кучлар. Шу икки тараф ўртасида катта кураш кечади. 19 асрда орага коммунистлар чиқиб қолиб бу кураш бироз сусайди. 70 йилдан ортик коммунистларга қарши кураш бўлди, коммунистлар ҳокимиятдан кетиб, кучлари заифлашгач исломга қарши кураш янги куч ва усуллар билан давом этаяпти. Ислом дунёда жорий қилинганидан бугунга қадарги дунёнинг тарихи давомида бу қарама -қаршилик, бу икки мафкура кураши давом этиб келмоқда.

Исломдан бошқа ҳеч бир дин якка-ягона Аллоҳга ишонмайди. Христианларда учта Аллоҳ бор. Яҳудийларнинг дини ҳам бузилган. Мусо алайҳиссаломга ва Исо алойҳиссаломга келган китоб ҳам ҳақиқий ва улар Аллоҳ кўрсатмаларидир, албатта. Аммо улар бу китобларни буздилар. Ундан кейин охирги сўнггги китоб Қуръон карим келди. Шундан сўнг ҳамма нарса янгиланди. Шунга қарамасдан дунёда икки хил инониш сақланди. 1. Ягона Яратувчига – Аллоҳга ишониш. 2. Биринчисига қарши, янглиш ишониш. Иккиничиси мутлақо нотўғри йўл, албатта. Аллоҳ Ягонадир ва Унга инониш йўли ҳам биттадир.

– Мана сиз христианлар ва яҳудийлар китоби бузилган, улар янглиш ишонади, деяпсиз. Христиан ва яҳудийлар ҳам исломни ёлғон дин дейишади. Қуръонни эса Библияни кўчирмаси, деган гап бор… 

– Бу масала, биз тортишадиган масала эмас. Менинг диний билимим бу саволларга кескин ва тўла жавоб беришга камлик қилади. Бундай масалага тегишлисини ва асосий сўзни бундан олдинги саволингизга жавобимда айтдим.

– Ҳақиқатдан, Ўзбекистонда диний радикализм хавфи мавжуд эмасми? Бугунги кунда диний эътиқоди учун таъқибга учраган кўплаб диндорлар демократияни куфр деб, қуролли қўзғолонга, ҳатто ўзини ўзи портлатишга тайёр эканлиги кўпчиликка сир эмас. Масалан, сиз яшаётган Норегиядан сиёсий бошпана сўраган Дилмурод Худойқулни олайлик. Бу каби диндорлар ҳақиқатдан хавфли кишилар эмасми? 

– Экстремизм ва радикализм деган гап ҳақиқатда бор. Ҳамма нарсани исломга тақамаслик керак. Мен ҳам шунақа одамларни кўрганман. Улардан баъзиларининг аёллари юзларини бутунлай ёпиб, яшириб юришади, ўзлари эса ваҳҳобизм ҳақидаги китобларни кўтариб ўқиб юради. Мен Москвада шундай бир кишини кўргач (у киши ҳам ўзбекистонлик эди), бироз Ваҳҳобизм ҳақида фикрлай бошлаганман.

Экстремизм ҳамма жойда бор. Давлатаро сиёсатда ҳам булар йўқ эмас. Жумладан, Исломга эътиқод қилувчиларнинг ичида ҳам ҳар турли фитна чиқарадиган якка – якка шахслар йўқ деб кескин сўзлаш тўғри бўлмас деб ўйлайман. Ўзбекистонга ана шундай шахс ҳукмронликка келса қандай бўлади, десангиз? Менимча, ундай шахслар, ҳатто уларнинг гуруҳи ҳам давлат бошқарувчи даражасига кўтарила олмайди. Биламизки, ҳозирги Марказий Осиёдаги, эскидан Совет Ўртаси Осиёси аталган беш республикада ўзларини мусулмон ҳисоблаганлар асосан “Ҳанафий” масҳабига кўра Исломга эътиқод қилувчилар деб билишадилар. Биз, яъни менинг ёшимдаги жуда кўпчилик совет замонида динга амал қилиб яшамаган бўлсак ҳам, ўша даврда ҳам ислом ҳақида тамоман хабарсиз эмас эдик. Диннинг тарихидан ҳам ўқиган жойларимиз бўларди. Аммо шуниси бор эдики, ўша даврларда ҳам ислом динида ҳанафий масҳабидан бошқа яна учта ҳақ масҳаб ҳам борлигини жуда кўпчилигимиз билмас эдик. Биладиганлар жуда оз эди. Советлар даврида оддий мусулмонлар ичида бундай фарқланишлар борлиги тарқамаган эди. Демак, Ўзбекистонда ҳатто ҳақ масҳабларнинг тўртталиги ҳам деярли янгилик. Муҳаммад ибн Ваҳҳоб, ваҳҳобизм каби атамалар мустақилликдан сўнгра оғизга туша бошлади. Менимча, ваҳҳобизм ҳақида бирор дурурстроқ билимга эга бўлган кишини бугун Ўзбекистонда топиш мушкулдир. Бундай кишилар ва гуруҳлар бугун Ўзбекистонда алоҳида тайёрланаяпти, шекилли. Мен бу ҳақда билганларимни ва фикрларимни ёзганман ва имкони бор жойларда нашр ҳам бўлган. Биз, Ўзбекистонда диний эътиқод масаласида алоҳида сиёсат юритишимиз керак. Давлатнинг динга, балки динларга муносабати ҳақида алоҳида сиёсий қараши бўлиши керак. “Виждон эркинлиги” ҳақида жуда яхши ўйлаб, халқ орасида чуқур муҳокамадан ўтказилган қонун қабул қилиниши шарт. Ҳа тўғри, Ўзбекистон қонунлари, унинг Асосий Қонуни – Конституцияси ҳам баъзи бир таҳрирларга муҳтож бўлсалар-да, жуда ёмон ёзилмаган. Улар, дунёда мавжуд қонун Асосий қонунларга солиштирилса, ўта фарқ қилмайдилар. Фақат Ўзбекистонда уларга амал қилиш муаммоси мавжуд, холос.

– Ҳукуматнинг радикал қарашдаги диндорларга муносабатини оқлаб бўладими?

– Ҳукумат бор экан унинг сиёсати ҳам бўлади, албатта. Куч ишлатар тизимлари, ҳақ-ҳуқуқни ҳимоя қилиш, маҳкама органлари бўлиши шартдир. Бошқача ҳолда давлатнинг маъноси қолмайди. Ўзбекистон ҳукуматининг диндорларга қарши кураш сиёсатини бутун қоралашга менда асос йўқ. Диний эктремизмда айбланиб жазога ҳукм қилинишларда қандайдир асослар ҳам бўлиши мумкин. Аммо ўша асосли жазоланганлар ўз жиноятларини қандай вазиятда содир этганликларини тўғри, ҳақиқат тарафидан тергов қилиндими, жазога маҳкум этилганларининг ҳақ-ҳуққуқлари ҳар доим ҳам қонуний ўрнини топадими? Мана бу масалалар муҳими. Шулардан келиб чиқиб, мен Ўзбекистон ҳукумати фуқарога зулм қилмаяпти деган фикрга қўшила олмайман. Ўзбекистонда зулм бор. Жиноятчини тўғри тергов қилмаслик, унга қонунларга кўра лойиқ жазодан ошириб жазо бериш, бу зулмдир.

Шуни ҳам таъкидлаш лозимки, Ўзбекистон ҳукумати мана 20 йилдир яшаб турибди. Дунё мамлакатлари ичида қанақадир сиёсат юргизаяпти. Биз нима демайлик, Ўзбекистон жаҳонда ўз ўрнига эга бўлди. Буларнинг барчасини ҳукумат бошлиғининг хизматлари деб қарашга мен қўшилмайман, албатта. Ўзбекистон ҳукуматининг бошлиғи ҳақиқатдан халққа зулм ўтказмоқда деб биламан. Буни алоҳида таъкидламаслик ҳам тўғри бўлмайди. Шунга қарамасдан, кўзни юмиб Ўзбекистонда ҳамма нарса қоп-қора дейишга ҳам қўшилиб бўлмайди. Радикаллиги, экстремистлиги аниқ бўлган диндорлар жазоланса, биз уларни қандай йўл билан ҳимоя қилишимиз мумкин бўлади? Агар ҳақиқатан жиноят содир қилган кишиларни ҳимоя қилсак, биз тарафимиздан ҳам ноҳақлик содир бўлган бўлмайдими? Ҳақиқатан улар ҳаётда мавжуд бўлсалар, улар жазоланадилар, жазоланишлари шарт. Уларни жазодан ҳимоялаш адолатсизликдир, бу эса асло мумкин эмас. Мавжуд қонунларга кўра, улар албатта жазоланиши керак. Бироз юқорироқда кўрсатганим каби, жазоланувчиларга ҳукуматнинг мос органлари тарафидан уларга нисбатан инсофсизларча муносабатда бўлиниб, зулм қилинмоқда. Бу эса адолатнинг асосларини бузиш ҳисобланади. Суд инсонни ҳақиқий жинояти учун ҳакқиқат йўлидан, адолатли жазолаши керак. Ҳукуматга мухолиф фикрда бўлиб, баъзи мансабдорларга ёмон кўриниб қолган кишиларни алоҳида жазолаб, уларга зулм қилиш ҳам адолатсизликдир. Менинг Ўзбекистон ҳукуматига эътирозларим мана шулар ва шуларга ўхшаш масалалардадир.

Мен Ўзбекистондан чиқиб кетаётганда ҳам шуларга ўхшаш фикрларни айтганман. Масалан, Самарқанд вилояти прокуратурасида шундай фикрларни билдиригандим: “Ҳукумат бор экан, унга мухолифатда бўлган кишилар ва уларнинг ҳаракатлари бўлади ва бўлиши табиийдир. Шу сабаб билан мени сизлар жазога тартишларинг мумкин. Аммо жазога тортилаётган ва жазо жойида – қамоқда (тюрмада) ўтирган кишининг ҳам ҳақ ва ҳуқуқлари бор. Уларнинг ана ўша ҳақлари таъминланиши зарур. Бизнинг Ўзбекистонимизда шундай бўлишини кутиш мумкинми?  Йўқ, албатта. Шундай экан, мен Ўзбекистонда судлашишни истамайман. Имконим борича мен Ўзбекистонда судланмаслик йўлларини топиш ҳаракатида бўламан.” Бизда маҳкумлар учун ҳеч қанақа ҳақ-ҳуқуқлар тан олинмайди. Биласиз, Ўзбекистонда деярли ҳамма жойларда қонунларга амал қилинмайди. Доим улар бузилган кўринишда қўлланилади.(Давоми бор). 

Суҳбатдош: Юсуф Расул. www.yangidunyo.com Bu maqola 2429 marotaba 626 ziyoratchi tarafidan o`qilgan.

10. Каримов радикал қарашдаги кишиларга қарши нотўғри иш қилаётгани йўқ. (2-суҳбат)

Шу йил(2009)нинг 27 октябр куни Брюсселда “13 май Иттифоқи” нодавлат ташкилоти “Жамиятнинг радикаллашуви ва бу шароитда демократик кучларнинг вазифалари” номли анжуман ўтказди. Конференция ва унда муҳокама қилинган мавзу юзасидан мухолифат вакиллари ва инсон ҳуқуқлари ташкилотлари фаоллари муносабати билан қизиқдик. Бизнинг суҳбатдошимиз айни пайтда Норвегияда яшаётган мухолифат фаоли Алибой Йўляхшиев.

Тасаввур қилинг, агар ҳозирги мухолифат ҳукумат тепасига келиб қолса, диндорларга қандай муносабатда бўлади, деб ўйлайсиз?

Алибой Йўляхшиев(А.Й.): – Ҳозирги мухолифатнинг ҳукуматга келиши хусусида мен салбий фикрдаман. Тўғриси бугун бизда ҳукуматга мухолифатда бўлган ташкилотнинг ўзи йўқ. Мамлакат аҳолисини “диндорлар” ва диндор бўлмаганларга (динсизларга) бўлиш ҳам ўта янглиш бир қарашдир. Менимча, дунёда динсиз киши мавжуд эмас. Умуман ҳукуматнинг динга муносабати масаласига келсак. Биламизки, Ўзбекистонда ҳам “Диний ташкилотлар ва виждон эркинлиги тўғрисидаги” қонун бор. Мамлакатнинг бутун аҳолиси, жумладан ҳукуматнинг барча масъул органлари ҳам мазкур қонунга қатъий амал қилишлари шарт. Бордию Ўзбекистонда қонуний тартибда ҳукумат алмашиши содир бўлса, менимча янги ҳукуматнинг сиёсати ҳозиргисидан фарқли бўлади деб умид қиламан. Агар ўшандай вазият вужудга келса, биринчи навбатда бош қонунимиз – Конституцияга қатъиян амал қилишни йўлга қўйиши лозим бўлади. Энг аввал янги ҳукуматнинг ўзи қонунларни бирор шаклда ҳам бузмаслиги ва уларнинг бузилишига йўл қўйилмаслигини таъминлаши ва назорат қилиши керакдир. Мамлакатда қонунлар барчага баробар бўлиши шарт деб ўйлайман.

– Худди бугунги кунимиздагидек, келажакда ҳам “Ўзбекистонда исломий давлат қурамиз” деган мақсадда кураш олиб борадиган ўта радикал диндорлар муаммоси пайдо бўлиши мумкин. Ҳукумат ўшанда “демократия – бу куфр низоми” деб ҳисоблайдиган диндорларга нисбатан қандай муносабатда бўлиши керак деб ўйлайсиз?

А.Й.: – Салгина илгари айтганим сингари, менинг фикримча янги ҳукумат сиёсати сўзсиз бугунгидан бошқача бўлади. Иқтисодий ва сиёсий-ижтимоий жабҳада, динга, унга эътиқод қилувчиларга муносабатда ҳам янгича сиёсат юргизилади. Мен шундай бўлишига ишонаман. Кейинги ҳукумат Каримов ва унинг ҳукумати хатоларини такрорламайди деб умид қиламан. Ватандошлар Аллоҳга дуо қилиб, келажакдан яхши умид қилаверсинлар. Ўзларини соф динга эътиқод қилувчилар деб ҳисоблаётган ўта тақводорлар ҳам ҳаммасидан олдин ўз динларини яхши ўрганиши, ўзлари тушунибми, тушунмай дунёда мавжуд бўлган режим ва тузимларга қарши чиқавермасалар яхши бўларди. Масалан, Исломда бўлган, бўлмаган, сўзлар, асосли ёки асоссиз фикрларни ўртага ташлаш билан мусулмонлар орасида фитна чиқармаслик савобли амаллардан бири ҳисобланишини ёдда тутиш лозим деб ҳисоблайман. Исломда соф эътиқод бизнинг эътиқодимиз, бизнинг амалимиздир деб даъво қилаётганларга, “Қадрли қардошлар, биз Пайғамбаримиз (с. а. в.) ҳаётини яхши ўрганиб чиққанмизми?. Биз бугун қандай вазиятдалигимизни дуруст тасаввур қила оламизми?” деган савол қўйиш ўринли бўлар деб ўйлайман. Менимча, Ўзбекистоннинг бугунги мусулмонлари Ислом тарихини жуда жиддий ўрганишлари лозим кўринади.

Бизнинг шу кунларимизда, “соф ислом” дейилган атамалар учраб турадиган бўлди. Ҳатто баъзи ўзбекистонликлар “Соф Ислом” номли интернет сайтлар очишган. Айтинглар, эй мусулмонлар Ислом сўзига қўшимча “соф” сифат бериш тўғрими? Ислом ўз номи, таркиби ва моҳияти билан софдир. Ислом дейиш ўрнига “соф Ислом” деб аташ менингча, тушунмаслик, ҳатто билимсизликдир. Ислом Соф бўлмаса, у Ислом эмас, ахир.

– Сизни бу фикрларингиз менга “соф исломни тиклаймиз, шу пайтгача динимиз бузилган” дея ҳаракат қилиб юрадиган баъзи диндорларни эсга солди. Уларни халқ ичида “ваҳобийлар” деб аташади…

А.Й.: – Ваҳобийларни мен яхши билмайман. Ҳа тўғри, биз соф исломни тиклаймиз деб ҳаракат қиладиганлар бор. Улар кўпинча ўзларини, фақат ўзларини Ислом динининг ўта билимдони деб кўрсатишга уринишади. Аллоҳ кўрсатмасин, бу тур одамларга ихтиёр берилса, улар ўзларидай ибодат қилмаган ҳар бир мусулмонни ўлимга буюришлари мумкин. Балки Ўзбекистонда ана ўшанақа бақироқ чала мусулмонлар кўпайиб кетаётгани Каримов ва унинг ҳукуматининг динга, айниқса мусулмонларга қарши зулм қилишига асос туғдираётгандир. Ана ўшалар борлиги учун ҳам Каримов “Ўзбекистонда ислом террори, экстремизми хавфи кучаймоқда” деб дунёга жар солаётган ва етарлича молиявий ёрдам ҳам олаётган бўлса ажаб эмас.

Аслида Ислом дини эътиқодининг иккита мустаҳкам асос: Қуръони карим ва Пайғамбар (сав) ҳадисларида кўрсатилган фундаментал йўллари, қоидалари мавжуд. Буюк тўрт халифаларимиздан сўнгги тарихда етишган Ислом олимларининг буюклари (Имом Бухорий, Имом Тирмизий, Имом Мотуридий, Нақшбанд Бухорий, Ғиждивоний, Убайдуллоҳий Ахрор ва бошқалар) бизнинг юртда дунёга келди, ўсди ва ижод қилдилар Уларнинг кўрсатмаларига амал қилсак, ўшалардай мусулмон бўлишга интилсак, иншооллоҳ хато қилмаган, саодатга эришган бўламиз.

Ўзбекистон ҳукуматининг радикал қарашдаги кишиларга қарши сиёсатини бутунлай нотўғри деб бўлмайди. Аммо уларга қарши кураш йўлларида, уларга қўлланилаётган жазо чораларида кўпгина хатолар бор, албатта. Радикаллар дейилаётганларнинг бир қисми алданган кишилар деб ўйлайман. Улар динни, динини яхши тушуниб етмаган кишиларга ўхшаб кетадилар. Бундайларни балки тушунтириш йўли билан хато қарашлардан, тушунмовчиликлардан қайтариш ва тўғри йўлга бошқариш мумкиндир. Тарбия ва тушунтириш масалалари тўғри йўлга қўйилса, кўпгина хатоларнинг олди олиниши мумкин бўларди деб ўйлашга асослар бор. Асослими, асоссиз ваҳобий ёки ҳизби тахрир ниқоби остида исталган бир мусулмонга қарши шафқатсиз кураш очиш, уларга азоб бериш, ҳатто ўлимга маҳкум этиш қайси қонунга, адолатга тўғри келади? Мана шуларга, шундай сиёсатга зулм дейилади. Зулм қилмаслик деганидан, жиноятчига жазо бермаслик керак деган маъно келиб чиқмайди, албатта. Ўзбекистонда биринчидан, адолатли терговлар оқибатида жиноят бутун моҳияти билан очиқ аниқланмайди, жиноятчига бериладиган жазо эса, зулмга, исканжага, азобга айлантирилади. Бу эса, президент Каримов бошлиқ Ўзбекистон ҳукумати хато сиёсатининг оқибатидир. Бундай ҳолни кўрмаслик, уни эътиборсиз қолдириш ҳам ўта адолатсизликдир.

– Ўзбекистонда диний экстремизм ва террорчилик кучайишининг олдини олиш бўйича ҳукумат амалга ошираётган йўлдан бошқача яна қандай усулни таклиф қилган бўлардингиз?

А.Й.: – Мамлакатда сўз эркинлиги ва матбуот эркинлигининг, умуман эркинликнинг йўқлиги сиз айтаётган муаммоларнинг ривожланиишига олиб келди. Бу масалаларни нормал ҳал этишнинг шартларидан бири, инсонлар эркин фикр алмаша оладиган муҳитнинг туғдирилишидан иборатдир. Бу эса, жумладан матбуот эркинлигини ҳам талаб қилади. Радикализм, экстремизм деб аталадиган масалалар, жумладан уларнинг диний кўринишлари ҳам инсонларнинг эркин фикр алмашиши натижасида ўз-ўзидан юмшаб қолишлари табиийдир. Албатта ҳамма, президентдан бошлаб кичик болаларгача бирдек қонунга амал қилувчи, қонундан ийманувчи бўлишлалари лозим.

Ўзбекистон ҳукуматининг энг катта хатоларидан бири – мустақил бўлганимиздан бошлаб нотўғри сиёсат юргизди. Ўша мустақилликнинг бошланғич пайтидан тўғри сиёсат юргизилганда эди, мамлакатимиз бугунги вазиятга тушиб қолмасди. Мўлжал тўғри бўлган бўларди. Мухолифат ўлароқ бизнинг ҳам хатомиз – тўғри йўлдан юриб, тўғри мўлжал ололмадик. Бугун кун тартибида турган долзарб масала, Ватанимиздаги бутун муаммоларни ўзаро инсоний муроса асосида биргалашиб ҳал этишдан иборатдир. Менимча, Ватаннимзнинг келажаги, у ердаги жамиятнинг демократялашуви халқ ва ҳукуматнинг ҳақиқий, тўғри ўзаро муроса йўлини топишига боғлиқдир. Ана ўша муроса йўлини топиш эса, ҳар бир ватандошнинг Ватан, халқ олдидаги муқаддас бурчидир. Муроса, Ўзбекистон ҳукумати ва унинг мухолифати, барча ватандошлар ўртасида дўстона бўлиши лозим. Оқибат, ҳаммамиз, мамлакат аҳолисининг барча табақаларининг вакиллари бир думалоқ стол атрофига йиғилишимиз зарур ва шартдир. Бусиз ҳеч бир яхшилик амалга ошмайди дейиш мумкин.

Ўтган йили биз шу масалани – умумхалқ ўзаро муросаси масаласини ўртага чиқаргандик. Дунёнинг буюк давлатлари раҳбарларини ва бутун дунё прогрессив жамоатчилиги вакилларини ҳам жалб этган ҳолда Ўзбекистон Республикаси ҳукумати ва унга мухолифатда бўлганларни бир столда ўтиришга, барча долзарб ва сиёсий, иқтисодий-ижтимоий масалаларни ҳал этиш йўлларини бамаслаҳат излашга даъват қилгандик. Бироқ бундай маъқул фикр барча тарафидан бир хил қабул қилинмади. Баъзилар ўз “лидер”лигини йўқотиб қўйишларидан, бошқалар шу кундаги мавқеъларидан тушиб қолишдан қўрқишди, шекилли.

Шу кунларда ўзларини лидер ҳисоблайдиганлар одамларни “сеники ва меникига” бўлиб олишган. Бошқача айтганда улар шундай ҳам тарқоқ ўзбекларни “душман ва дўстларга” ажратиб олишган. Натижада кишиларимиз ҳукуматга, ватандаги мустабид режимга эмас, аксинча бир-бирларига қарши гуруҳларга айланиб қолишган. “Лидер” бўлмишлар эса, гуруҳбозларга айланишган. Ундайларни лидер дейишга уялади киши. Масалан, ўша ўзини лидер ҳисоблайдиганлардан бири Муҳаммад Солиҳ, шу кунларда Ўзбекистонда қуролли инқилоб (революция) қилишга чақирмоқда. Бундай чақириқни мен ақлсизлик, ақлдан озганлик деб ҳисоблайман. Бу иғводир (аслида бундай чақириқни халққа, миллатга қарши фитна деб аташ лозим). Бундай иғвога қўшилганларда ҳам ақл касаллиги бўлиши керак.

Суҳбатдош: Юсуф Расул, (Давоми бор). www.yangidunyo.com  маълумотига кўра, Bu maqola 2447 marotaba 606 ziyoratchi tarafidan o`qilgan.

11. – Пўлатов, Каримовдан баттар бўларди. (3 – суҳбат).

Шу йил(2009)нинг 27 октябр куни Брюсселда “13 май Иттифоқи” нодавлат ташкилоти “Жамиятнинг радикаллашуви ва бу шароитда демократик кучларнинг вазифалари” номли анжуман ўтказди. Конференция ва унда муҳокама қилинган мавзу юзасидан мухолифат вакиллари ва инсон ҳуқуқлари ташкилотлари фаоллари муносабати билан қизиқдик. Бизнинг суҳбатдошимиз айни пайтда Норвегияда яшаётган мухолифат фаоли Алибой Йўляхшиев.

Келинг энди, Эрк партиясини диний ташкилотлар билан ўзаро иттифоққа киришгани ҳақида суҳбатлашсак. Кекса мухолифатчи ва мўмин-мусулмон сифатида сиз улар тузган “13 – май Иттифоқи” ташкилоти ҳақида қандай фикрдасиз?

Алибой Йўляхшиев(А,Й.): -”13 -май Иттифоқи” ташкилотига Муҳаммад Солиҳни қўшилишини қисқа қилиб айтганда, Солиҳда бошқа йўл ва куч қолмагани билан изоҳлаш мумкин. Унинг атрофида бирор тайинли одам қолмади ҳисоб. У ҳеч қаерда ишламайди. Шунинг учун яшашга лозим бўлган бирор даромад манбаси ҳам йўқ, менимча. Шунга қарамай у бугунга қадар ҳамиша муҳташам (роскошный) яшаб келмоқда. У ана шундай яшашга, шундай ҳаётга ўрганиб қолган. Кунлик тирикчилик ўтказиши учун унга ойига камида 4 ёки 5 минг доллар пул керак. Менимча, унинг бу харажатларини қоплаш манбасида муаммо чиққан кўринади. Андижонликларнинг бу иттифоқи эса, унга бу масалани ҳал қилиши учун энг қулай йўл бўлди, шекилли.

“13- май Иттифоқи” Низомига эътибор беринг. Бу ташкилотнинг ҳар бир аъзоси ойлик даромадининг 20 фоизини шу ташкилот ҳисобига ўтказиши керак деб кўрсатилган. Бу қаердан чиққан гап бўлди? Дунёнинг қайси жойида бунақа бадал тўлаш шарти бор?

2005 йил Андижон фожиалари хусусида ўша замондаёқ ўз фикрларимни билдиргандим  (улар ўз вақтида бир неча ўзбек тилида чиқиб турган интернет сайтларда эълон қилинган). Мен, у воқеалар ҳақида ўша замонда ёзганларимдан бугун ҳам бошқача фикрда эмасман. Бироқ ўша аянчли воқеалардан сўнгра кечган вақт давомида фожиаларнинг тирик гувоҳлари билан баъзи бир учрашувлар ўтказиш оқибатида шундай бир тасдиқ ҳам асосли экан каби ишончга ҳам келиш мумкин бўлди:

Андижонда (2005 йил 13 май) бегуноҳ инсонларнинг қурбон қилиниши Ўзбекистон ҳукумати томонидан ташкил этилгани шубҳасиз, бироқ бугун Овропада “13- май Иттифоқи”ни туздик дейишаётган андижонликлар эса, ўшандай жиноят содир этиш мумкин бўлган муҳитни юзага чиқарган кишилардир, дейишга асослар йўқ эмас. Янада очиқроқ айтганда, ана ўшаларнинг ҳукуматга сотилиши натижасида Андижон фожиасини содир этиш мумкин бўлди. Улар ҳукуматнинг зулмкор сиёсатини бемалол ўтказишида ўйинчоқ бўлишган аянчли кишилар ёки ўта жоҳил сотқинлардир. Шу сабабдан  “13- май Иттифоқи”ни тузиш ҳам Ўзбекистон ҳукуматининг кўрсатмаси билан амалга оширилган бўлиб чиқса, мен ажабланмаган бўлардим. Муҳаммад Солиҳ эса бундай ташкилотга моддий манфаатларни кўзлаб қўшилди деб ҳисоблайман.

Ўзингиз ўйлаб кўринг, Ўзбекистонда бугун қуролли қўзғолон қилиш, ҳатто бундай ҳаракат ҳақида сўз юритиш мумкинми? Маҳмадоналик (аҳмоқчилик дейилса тўғри бўларди) эви биланда, ахир. Бундай шиорлар билан чиқаётганлар, ўзларининг бу авантюраси халқнинг бошига нималар келтириши мумкинлиги ҳақида бир дақиқа бўлса-да ўйланармиканлар? Иккинчидан, қуролли қўзғолон тарафдорлари бўлган бу инсонлар, уни амалга ошириш учун нималар зарурлигини ва ўша заруратлар қандай ташкил этилишини ва қўзғолон қандай амалга оширилишини билармиканлар? Ёки уларнинг бу сўзлари фақат ваҳималардан, ўзларининг тирик эканликларини кўрсатишдан иборатми? Менимча, бу “революционерлар”-нинг бир қисми Ўзбекистон ҳукуматининг сеҳрига тушган аянчли кишилар ва қолганлари – асосийлари ҳақиқий иғвогар, сотқинлар бўлишса керак. Уларнинг бу ваҳималари мамлакатда 2005 йилдаги Андижон воқеаларидан баттарроқ фожиани ташкил этишга манба бўлиб хизмат қилиши мумкинлигини улар тушунмаяптилар ёки тушунган ҳолда халққа, Ватанга сотқинлик вазифасини бажармоқдалар.

–  Муҳаммад Солиҳ ўтган йили “Биз Ўзбекистондаги диний жамоалар билан ҳамкорликда ишлаяпмиз” деганди. Бу билан диний жамоаларда куч бор эканлигини, фақат улар билан ишлагандагина бирор натижага эришиш мумкинлигини назарда тутганмиди?

А.Й:.- Менимча, Ўзбекистон ичидаги диндорлар дейишдан кўра, Ислом динига эътиқод қилувчилар жамоалари дейиш тўғрироқ бўлади. Биламизки бу жамоаларда сиз тушунаётган куч ва ташкилотчилик йўқ. Улар фақат ваҳима қилади холос. Инсофи бор одам бунақа гапларни гапириб юрмаслиги керак.

–  Мени ажаблантирган нарса шуки, ўзини мухолифатчиман деб юрган одамлар ичида ҳам қуролли қўзғолонга даъват этувчи одамлар пайдо бўлмоқда. Улардан бири Швецияда яшаётган мухолифат фаоли Ҳазратқул Худойбердидир..

А.Й.: Қуролли қўзғолон масаласида ва “қўзғолончи”лар хусусида бироз олдинги саволингизда жавоб қилдим деб ҳисоблайман. Ҳазратқул Худойбердига келсак, кўринишда Каримовнинг энг фаол танқидчисига ўхшайди. Аммо нималар қилаётганини ўзи ҳам яхши тушунмайди, менимча. Бир вақтлар Ўзбекистоннинг бутун муаммоларини Ғарбий мамлакатларнинг “машҳур” раҳбарлари ҳал этиб беради деб тушунарди. Шу сабабдан ҳам уларнинг барчасига мактуб ёзиб улгурган у одам. Энди “Ўзбекистонда бутун масалаларни “автомат ҳал қилади” деб жар солади. Менимча, бу кишининг ҳаракатлари кўпроқ авантюрага ўхшаб кетади. Уни авантюрист- ваҳимачи дейилса тўғри бўларди. Унинг бундан илгарида ҳам авантюристик чиқишлари бўлган эди. Лўндасини айтганда ўзини мухолифатдаман деган киши умумга фойдали бирор иш қилолмаса-да, ҳеч бўлмаса зараркўнанда бўлиб қолмасликка ҳаракат қилиши шартдир.

Мана масалан, “лидерлик”ка даъвогарлардан бири Абдураҳим Пўлатовни олинг, унинг 1995 йилдан буён умуман фаолиятининг тайини йўқ, ҳатто ҳеч қандай фаолият курсатмайди дейиш мумкин. У, шу пайтгача бирор ҳаракат қилган бўлса, нуқул мухолифатга зарар келтириш учун қилди. Маълумки, 1995 йилнинг бошида Ўзбекистон ҳукумати ва мухолифат вакиллари америкаликларнинг ташаббуси билан Вашингтонда учрашув ўтказишганди. Ана ўша учрашувда Каримов бошлиқ ҳукумат йиллар давомида Ўзбекистон мухолифатига келтира олиши мумкин бўлмаган жуда жиддий, тузатиб бўлмас зарар келтирганди. Ўша учрашувдан буён, балки ундан анча илгаридан бошлаб А. Пўлатов мухолифатдан чиқиб, Ўзбекистон ҳукуматининг хизматкорига айланган. Бу ҳолни фактлар асосида жуда яхши биладиган муҳолифатчиман деган шахслар ҳам орамизда йўқ эмас. Негадир улар ҳали ҳам сукут сақлашни лозим кўрадилар. Билмадим қанчонгача бу “лидерлар”нинг очиқ башаралари ҳақида гапириш мумкин бўлмайди?

“Лидер”лардан бошқа бириси Муҳаммад Солиҳ ва унинг иттифоқчилари эса ҳеч нима қилмагандан кўра нимадир қилиш керак дея ҳаракат қилишмоқда, шекилли. Бу эса, қош қўяман деб кўз чиқаришга жуда ўхшаб кетади.

М. Солиҳнинг шу пайтгача жуда кўп хато ишлар қилгани ҳақида сукут сақлаш мумкин бўлмай қолди, деб ўйлайман. Мен М.Солиҳни анча яхши биламан десам ошириб юборган бўлмайман. Мен у билан Туркияда ва Норвегияда анча яқин яшадим дейишим мумкин. 1995 йил бўйи бирга фаолиятда бўлдик. Менга маълум бўлган баъзи маълумотларга кўра, 1999 йилги Тошкентдаги, ундан кейинги жуда кўпчилик портлашлар, Алишер Соиповнинг ўлими ва Андижондаги фожиали воқеалар ҳам Солиҳнинг қош қўяман деб кўз чиқариш ҳаракати оқибатида бўлган дейиш мумкин бўлмоқда. Менимча бу ишларнинг ҳаммасининг режаси ҳукумат томонидан тайёрланиб, уларни Солиҳга маъқуллатиб олинди ва унинг номидан Ўзбекистон ҳукумати чиройлигина қилиб амалга оширди, дейишга бугун биз ўзимизни ҳақли ҳисоблашимиз лозим.

Менимча, саналган ҳар учала воқеада ҳам Солиҳнинг бевосита иштироки йўқ бўлса-да, унинг билвосита алоқаси бор дейишга кун ўтган сайин асослар чиқиб турибди. 1999 йилги портлашларга Муҳаммад Солиҳнинг оқ фотиҳа берганига мен кўпроқ ишонаман десам ҳам бўлади. Чунки ўша портлашлардан бирмунча вақт аввал Ўзбекистон ҳукумати вакили Истанбулга келиб М.Солиҳ билан узоқ замон учрашувлар ўтказганига мен ўзим гувоҳман. Ўша портлашларни М.Солиҳнинг бевосита ўзи ташкил қилмаган, қила олмаганди, албатта. Лекин ўша машҳум ишни амалга оширишга қўшилган бўлиши аниққа ўхшайди. Алишер Соипов ҳам Муҳаммад Солиҳнинг бевосита ҳаракатлари оқибати ўлароқ ўлиб кетди. У, Алишер ёрдамида Ўзбекистонда инқилобга даъват варақалари тарқатмоқчи бўлганди. Андижон воқеаларида ҳам Солиҳ қатнашмаганга ўхшамайди назаримда.

–  Сиз Тошкент портлашларида ва ундан кейинги воқеаларда, ҳатто Алишер Соиповни ўлимида Муҳаммад Солиҳни билвосита алоқаси бор деб айтаяпсиз, бунинг учун қўлингизда аниқ далилларингиз борми?

А.Й.: – Мен бирор давлатнинг тергов органининг ходими эмасман. Бироқ, 1998 йилнинг май ойида Маҳмуд Худойбердиевнинг матбуот котиби бўлган Яраш Қурбон Истамбулга келганлиги, унинг М.Солиҳ билан бир неча марта учрашувлари бежиз бўлмаган деган қаноатдаман. Яраш Қурбоннинг ўзининг тасдиғига кўра, Муҳаммад Солиҳ ва Абдураҳим Пўлатовлар келишиб ҳаракат қилсалар, Ўзбекистонда тўнтариш қилиб уларни ҳокимиятга келтиришни билдириш учун 1998 йилнинг биринчи яримида Истанбулга сафар қилган эди. Айни пайтда АҚШда яшаётган Зокир Али ва Ўзбекистон Исломий Ҳаракати аъзоси ҳисобланган, шу кунларда Ўзбекистонда қамоқда сақланаётган Зайниддин Асқаровлар ва бошқа М.Солиҳга қарашли кишилар Истанбулда Яраш Қурбонга йўл кўрсатувчи бўлгандилар. Ўша замонларда Яраш Қурбон Ўзбекистонда ҳарбий давлат тўнтариши қиламиз, ҳукуматни Каримовдан тортиб оламиз деб жуда жиддий сўзлар сўзлаганди. Мен ҳам у билан учрашгандим, аммо унинг фикрларига қйшилмагандим. Унга мен, “Биз қонунга қарши иш қилмаймиз, давлат тўнтариши масаласи эса, авантюрадир, бундай иғволарга сабаб бўладиган ишларга аралашишни Ватан манфаатига зид ҳисоблайман” дегандим.  Масалан, ўша Зокир Али ва Зайниддин Асқаровларга ҳам бу одамга ишонмасликни тавсия қилгандим. Бироқ улар (З.Али ва З.Асқаров) менга ўртада туриб воситачи бўлишни сўрашганди. Амалда Я. Қурбоннинг иғвогарона даъватига қўшилишни таклиф этишганди. Аммо мен бунга рози бўлмагандим, бўлолмасдим ҳам.  Шунинг учун бу йигитларга, “Бу одамга ишонмайман, бу одам ҳукуматнинг одами. Силар ҳам бунинг сўзларига ишонманглар” деган эдим. Аслида менинг назаримда Зайниддин Асқаров ҳам ҳукуматга ишларди … Мана шу каби ҳолатларни билганим учун ўша саналган воқеаларда М.Солиҳ қош қўймоқчи бўлиб, кўз чиқаргандир дейишга ўзимни ҳақли ҳисоблайман.

– Зайниддин Асқаров 2003 йилда Ўзбекистон МХХ уюштирган матбуот анжуманида хорижий радиолар мухбирларига Муҳаммад Солиҳни Тошкентдаги портлашларга умуман алоқаси йўқ, бу портлашлар ҳақида Зокиржон Алматов биларди, дея баёнот берди-ку!

А.Й.:  – Агар буни анжуман деб аташ мумкин бўлса, у ўша пайтда Ўзбекистон Ички Ишлар Вазири Зокиржон Алматов ва МХХ раиси Рустам Иноятовнинг ўйини эди. Бу ўйинга ҳам М,Солиҳ бир ўйинчи шаклида жалб этилганди. Мақсад эса, Иноятов Алматовни йўқотишидан иборат эди. Шунинг учун Зайниддин Асқаровни ўртага олиб чиққандилар. Эътибор беринг, ўша учрашувда қамоқхонада ўтирган киши мамлакатнинг ички ишлар вазири З. Алматовга бемалол истаганча қарши айблар қўйганди, сўзлар сўзлаганди. Ўзбекистондай бир мамлакатда шундай бўлишига ишониш ақлсизлик-ку, ахир. Ундан ташқариЎзбекистон қамоқхонасида ўтирган жиноятчига мабуот конференцияси ўтказишга ижозат бериш кимнинг қўлидан кела оларди? Бу аслида катта бир мансабдорнинг ўйини эди-ку, ахир. Бундай мансабдор эса, менимча, МХХ раиси Р. Иноятовнинг ўзи эди. Аммо З.Асқаров ўша ерда ҳам қасам ичганди. У, “бу ишларни Абдували қорининг шогирдлари қилди”, деб сафсата тарқатди. Бу сафсата эди, албатта. Бу сафсатанинг энг ёмон томони у ўзининг устозига хиёнат қилаётганди. Шу билан З.Асқаров яна бир бор ҳукуматнинг ўйинига актёрлик вазифасини бажарган эди. Ўшандан сўнгра ўртада Андижон воқеалари чиқди-да, у гаплар охиригача очилмай қолиб кетди. Унинг устига Андижон воқеалари Зокиржон Алматов ва Ўзбекистон Мудофаа вазири Ғуломовни ҳам еб юборди. Шу билан Ўзбекистон ҳукумати ичидаги зиддиятлар бирмунча юмшагандек бўлди-да, у қамоқхонада ўтирган кишининг дунё матбуоти ходимлари билан учрашувининг аҳамияти ўз ўзидан кун тартибидан тушиб қолди. Муҳаммад Солиҳ учун эса ўша учрашув бирмунча қулайликлар келтирди. Ўзини бирмунча оқлаб олгандай туюлди. Лекин аслида 1999 йилда нима бўлганини, ўша портлашлар қандай ташкил этилганлигини Ўзбекистон ҳукумати ва Муҳаммад Солиҳ жуда яхши билишади. Менга эса, юқорида сўзлаб ўтилган баъзи бир белгилар маълумдир, холос.

– Сизнинг назарингизда 90 йиллар талотўмида Муҳаммад Солиҳ ёки Абдураҳим Пўлатов ҳукумат тепасига келганда Ўзбекистондаги сиёсий аҳвол қандай тус олган бўларди?

А.Й.: – Агар ўша пайтда Муҳаммад Солиҳ ҳукуматга келганда эди, менимча Ўзбекистонда ҳам Озарбойжондаги Абулфайз Элчибей замони сингари бўларди. Бир икки ой ичида у ҳукуматдан ҳайдаларди ёки кимдир унинг қўлидан ҳукуматни тортиб оларди. Сабаби, балки энг асосий сабаб М.Солиҳ дўсту, душманни ажрата олмаслигидир. Ўзбеклар “Аҳмоқ дўстдан оқил душман яхши дейдилар.” М.Солиҳ эса, дўстга ўхшайди-да, аммо ақлли дўст эмас. Бундай одамларни яхши ишларга бошқаришдан кўра, ёмон ишларга бошқариш енгил бўлади.

Мобода Абдураҳим Пўлатов ҳукуматга келганида эди, аҳвол Каримов тузумидан энг оз беш карра ёмон бўлган бўларди. Бугун Каримов юзта одамни ўлдирган бўлса, Пўлатов энг ози билан  мингта одамнинг умрига зомин бўларди. Аслида Пўлатов ва Пўлатовга ўхшашлар одам шаклидаги илонлардир. Аллоҳ илонга билиб қўл ва оёқ бермаган. Ҳақиқатан, агар илоннинг қўлу-оёғи бўлганда эди, у чақмаган одам зоти қолмаган бўларди.

– Сизни гапларингиз мухолифат лидерларидан умид йўқ, улардан мустабид бўлса ҳам ҳозирги ҳукумат бошлиғи Каримов яхши деган фикрга олиб келмайдими?

А.Й.: – Пўлатов Каримовдан ёмон бўларди, деганим, Каримов Пўлатовдан яхшидир, шунинг учун Каримовнинг Ўзбекистонни бошқариши дуруст деганим бўлмай, балки одам сифатида Каримов Пўлатовдан дурустроқ деганимдир. Солиҳни бундай деб айта олмайман. У кўнгилчан, бирмунча самимий, ижобий хусусиятли одам. Лекин мен уни ҳукуматни бошқарадиганлар жумласига кирита олмайман. У ҳукуматни бошқара олмаган бўларди. Каримов ақлсиз одам эмас, у Пўлатовдан ҳам, М,Солиҳдан фарқли ақлга соҳиб бир шахс. У жуда муғамбир, ўз йўлини ва бутун ишларни ўз фойдасига ҳал этиш усулларини жуда яхши ўрганган бир одам. Аммо унинг энг муҳим камчилиги унда миллат ҳисси, Ватан, ватанпарварлик каби ҳиссиётлар йўқ. Шу сабаб уни миллат, халқ вакили деб бўлмайди. У динсиз тарбияланган ҳақиқий коммунист. Бироқ Каримов ўзини яхши сиёсатчи деб билади. Лекин кўриб турибмизки, асло ундай эмас. Унинг 20 йил давомида амалга оширган ишлари Каримовнинг давлат сиёсатини, иқтисод, иқтисодий масалаларни тушунишда кам савияли эканлигини кўрсатиб турибди.

У асли инженер механик бўлиши керак. Менимча олий маълумоти бўйича олган мутахассислиги ёмон бўлмаслиги керак. Аммо у иқтисод бўйича мутахассис эмас. Эътибор берган бўлсангиз Каримов Молия вазири мансабида ишлаб турган замонларда иқтисод бўйича диссертация ёзган. Ҳозир-ку, қўяверинг жаноб И.Каримов Ўзбекистон академиясининнг академиги. Бу одамнинг 20 йилга яқин вақт ичида сиёсатда ҳам нималар қилганининг гувоҳи бўлиб турибмиз. Шу ерда шуни ҳам айтиб ўтишим керак, мамлакатни бошқариш учун киши универсал билимга эга бўлиши шарт эмас. Менинг сўзлаганларим мавзуга тўғри келганидан айтилди. Ҳукуматнинг сиёсатини команда юритиши лозим. Бош раҳбар эса, команданинг командири бўлмоғи лозим бўлади.

Умуман олганда сиз айтгандай хулоса қилиш тўғри бўлмасди, менинг айтганларимдан Каримов билан бугунгача мухолифат лидерларимиз деб юрганларни ўзаро солиштириш лозим ва уларнинг қайсилари яхши-ю, қайсилар ёмонлигини ажратиш керак деган сўз келиб чиқмаслиги керак. Биз Ватанпарвар бўлсак, мамлакатни бошқариш масалаларида ҳеч қачон ёмоннинг яхшисини танласа ҳам бўлади каби янглиш назарга бормаслигимиз шарт. Биз учун яхшиларнинг яхшиси керак. Ватаннинг бутун аҳолиси ҳам етук инсонлар даражасига кўтарилган бўлишлари керак. Бошлиқ-раҳбарларимиз сифатида ҳам фақат ана ўша етук кишиларнинг етуги танланиши шарт. Мухолифат аъзосиман деганлар ана шунақа етук кинсонлар бўлишлари билан бирга, улар ўзларининг атрофидагиларнинг ҳам етишиши учун чарчамасдан меҳнат қилишлари лозим. Ана шундай бўлгандагина мамлакатимиз келажагига ишончли умидлар билан қараш мумкин бўлади.

Суҳбатдош: Юсуф Расул. www.yangidunyo.com саити маълумотига кўра, Bu maqola 2606 marotaba 626 ziyoratchi tarafidan o`qilgan.

12. Диний экстремизмни турлича тушуниш …(Қуйида келтирилаётган фикрларга қисқача изоҳ:) Қадрли китобхон бироз юқоридаги (9-10) бўлимларда бир қатор саволларга менинг жавобларимдан иборат бўлган фикрларни ўқидингиз. Улар, ҳаммасидан аввал саволларда қўйилган масалаларга менинг шахсий қарашларимдан иборат, албатта. Мен, бугунга, яъни сиз ўқиганингиз савол – жавобларга қадар ҳам сиёсий-ижтимоий масалаларга бағишланган бир қатор мақолалар эълон қилганман, журналистларнинг саволларига жавоблар ҳам эълон қилинган. Уларга газета ва матбуот органларининг ўқувчилари ижобий ёки салбий фикрлар билдириб, изоҳлар ҳам ёзишганлар, албатта. Бироқ мен уларнинг ҳеч бирига жавоб ёки  раддия ёзишни лозим кўрмаганман. Чунки мен тушунчаларимни ёзганман, уларни ўқиганлар қандай тушунишган бўлсалар ўшандай қабул қилсинлар каби фикрда бўлганман ва бу фикрни тўғриси деб ҳисоблайман. Аммо қуйида келтирилаётган изоҳда сўзланаётган  фикрлар менимча ўзига хос бир хусусият касб этган. Шунинг учун уни биринчидан китоб нашрига қўшишни ва шу билан бирга, ундаги диний ва сиёсий фикрларнинг на қадар саёз маъно касб этишини матн орасида изоҳлаб ўтишни лозим ҳисобладим. Шу билан бирга азиз ўқувчи тубанда келтирилаётган изоҳни яхши англаш учун шу китбонинг 9-10 бўлимларини такрор ўқиб чиқишингизни таклиф қиламан. Ўйлайманки муҳтарам ўқувчи масала ва сўз нимадалигини яхши англаб етар.

Марҳамат, мен салбий баҳолаётган изоҳнинг асли билан танишинг!(Грамматик ва  стилистик хатоларини изоҳ ёзувчига қолдириш учун изоҳнинг аслини сақлашга ҳаракат қиламиз).

ИМОНИМИЗНИ САЛОМАТ ОЛИБ КЕТИШНИ НАСИБ ЭТСИН (Ёхуд Жаноб Йўляхшиевнинг иғволарига раддия. А.Й.: бу сўзларни чатишручи “иғво” сўзининг маъносини дурустроқ билмайди, шекилли) Маълумки шу йилнинг 27 октябр куни Брюсселда “13 май Иттифоқи” томонидан ўтказилган конференция кутилганидек ўтди. Бу анжуман мақсади тарқоқ мухолифатни сиёсатчилару диний жамоаларни бир мақсад сари бирлашаётганини кўрсатишлик ва Ўзбек режимига қарши қонуний кураш стратегиясини белгилаш эди. Мазкур анжуман олдига қўйган мақсадлар деярли бажарилди. Биз кейинги йўналишимизни белгилаб шу позицияда бардавом бўлишга иттифоқ қилдик. Бу йўналишдаги ҳаракатларимиз натижаси қандай бўлишини вақт кўрсатади. Аммо, ўзига яраша ҳар қандай ҳаракатни акс таъсири бўлиши ҳам табиий экан. Бу нарса узоқ куттирмади. Янги Дунё сайтида Алибой Йўляхшиевни Диний экстремизм хавфи ҳамиша мавжуд мақоласи босилиб чиқди.

Мақолани ўқиб анча ўйланиб қолдим. Алибой Йўляхшиевни танимасам ҳам суратидан кекса одамлиги кўриниб турибди. Бу киши М.солихни дунёдаги барча жиноятларда айблаб ўзича далиллар келтиради.(А.Й.:9-10 бўлимларда  ўқидингиз, у ерларда М. Солиҳ ҳақидаги менинг сўзларим нималарни сўзлайди. Бу изоҳчининг ифодаларига қаранг?)

Бу кекса киши ўзи билган деб ҳисоблайдиган туркия даврини ҳикоя қилиб қўйиш билан кифояланса майли эди. У ўзи мутлақо танимаган Иттифоққа аъзо бўлган ташкилотларни ҳақида ҳам ўта тутуриқсиз беъмани гапларни айтгани мени ажаблантиради (А.Й.: Жумлаларни қаранг? Ҳеч ўзбекчага ўхшамайди ..). Мен бу одамни иддаоларини таҳлил қилишдан олдин ўзи бу каби туҳмат иғвони бу ёшини яшаб ошини ошаб бўлган одамга нима кераги бор экан деб кўп ўйландим. Уни МХХ деган сийқаси чиққан гапни айтишдан йироқман. Аммо, бошқа нима сабаби бўлиши мумкинлигига ўйлаб ақлим етмади. Охиратга ўзига хос “таёргарлигини” кўраётган эканда деб қўяқолдим.(А.Й.: бу изоҳчи ўзи танимаган одам ҳақида оғизига сиғган, сиғмаган сўзларни сўзлай веришни тўғри ҳисоблайди. «Туҳмат, иғво» атамалар қўллайди-да, менинг жавобларимдаги қайси сўз, жумла, ибора туҳмат ва иғводан иборатлигини кўрсатмайди. Чунки аслида масала ундай эмасда!)

Агар у киши ўзлари иддао қилганидек Зиёли олим одам бўлганда, ёки ҳеч йўқса оддий виждонли одам бўлганда ўзи билмаган танимаган одамларни “ҳукуматнинг зулмкор сиёсатини бемалол ўтказишида ўйинчоқ бўлишган, аянчли кишилар ёки ўта жоҳил сотқинлардир” деган беандиша гапни айтмаган бўларди. (А.Й.: Юқорида 9-10 бўлимни ўқиган қадрли ўқувчи, бу изоҳчининг мазкур сўзлари қанчалик ўринсизлигини кўриб турибсиз …)

Жаноб Йўляхшиев сиз бу дунёдаги қонунлардан жазоланишдан балки қўрқмассиз. Аммо туҳмат гаплар учун албатта қиёмат куни сўраласиз шуни унутманг. (А.Й.: бу сўзлар ўзини ҳақиқатан билмайдиган бир телбанинг сўзи деб қабул қилиш лозим)

Сиз мана бу гапларингиз билан бир мусулмон кишига туҳмат қилдингиз. Иқтибос.
”13 -май Иттифоқи” ташкилотига Муҳаммад Солиҳни қўшилишини қисқа қилиб айтганда, Солиҳда бошқа йўл ва куч қолмагани билан изоҳлаш мумкин. Унинг атрофида бирор тайинли одам қолмади ҳисоб. У ҳеч қаерда ишламайди. Шунинг учун яшашга лозим бўлган бирор даромад манбаси йўқ. Шунга қарамай у бугунга қадар ҳамиша муҳташам (роскошный) яшаб келмоқда. У ана шундай яшашга, шундай ҳаётга ўрганиб қолган. Кунлик тирикчилик ўтказиши учун унга ойига камида 4 ёки 5 минг доллар пул керак. Менимча, унинг бу харажатларини қоплаш манбасида муаммо чиққан кўринади. Андижонликларнинг бу иттифоқи эса, унга бу масалани ҳал қилиши учун энг қулай йўл бўлди, шекилли” Иқтибос тугади. (А.Й.: Бу изоҳчининг бу гаплари, М.Солиҳ ҳақида унинг исмини билишдан бошқа ҳеч балони билмайдиган кам савод кишилигини кўрсатади. Ундан ташқари азиз ўқувчи сизга мен ўша 13-май Иттифоқи Низомини ўқиб чиқишни тавсия этган бўлардим …).

Сизда М. Солиҳни Андижонликлардан ойига 4,5 минг доллар олганига далил исботингиз борми?! Сиз буни Андижонликларни ўзидан сўраб кўрсангиз бўлмасмиди?! Ёки сизнингча Андижонликлар шунчалик анқов анойи одамлармикан ким пул сўраса бериб кетадиган?!Сиз уларни жоҳил сотқинлар дедингиз. Хўп шундай экан шу “Жоҳил сотқинлардан”нимага сиз олмадингиз шунақа пулни?! (А.Й.: Энди бу сўзларга қаранг? Бу изоҳчи ошно ўзбекча матнларни дурустроқ ўқий олмайди, шекилли. Қадрли ўқувчи, юқоридаги савол-жавобни ўқидингиз . У ерда М.Солихнинг андижонликлардан 4-5 минг доллар пул олиши ёки олганлиги ҳақида сўз борми, ахир?).

Иқтибос, М. Солиҳнинг шу пайтгача жуда кўп хато ишлар қилгани ҳақида сукут сақлаш мумкин бўлмай қолди, деб ўйлайман. Мен М.Солиҳни анча яхши биламан десам ошириб юборган бўлмайман. Мен у билан Туркияда ва Норвегияда анча яқин яшадим дейишим мумкин. 1995 йил бўйи бирга фаолиятда бўлдик. Менга маълум бўлган баъзи маълумотларга кўра, 1999 йилги Тошкентдаги, ундан кейинги жуда кўпчилик портлашлар, Алишер Соиповнинг ўлими ва Андижондаги фожиали воқеалар ҳам Солиҳнинг қош қўяман деб кўз чиқариш ҳаракати оқибатида бўлган дейиш мумкин бўлмоқда. Менимча бу ишларнинг ҳаммасининг режаси ҳукумат томонидан тайёрланиб, уларни Солиҳга маъқуллатиб олинди ва унинг номидан Ўзбекистон ҳукумати чиройлигина қилиб амалга оширди, дейишга бугун биз ўзимизни ҳақли ҳисоблашимиз лозим.

Жаноб Йўляхшиев сиз М.Солиҳни 16 февраль портлашларида, Андижон қирғинини уюштиришда, ва Соиповни ўлимида айблабсиз. Яхшиямки Ўзбекистон Прокурори эмас экансиз. Агар шундай имконият сизда бўлса, ишонаманки улардан кўра анча яхши фаолият кўрсатар экансиз! Хўш, сизда шунақа маълумотлар бор экан шу пайтгача нимага жим юрдингиз?! (А.Й.: Нима ҳам дейсиз, шунақа кишилар, жумладан мазкур изоҳчи кабилар ҳам  бор дунёда. Улар ўзларини бир- икки оғиз ёзишни биладиган ҳисоблаб, хаёлига қандай бемаъни фикр келса уни ёзавериш мумкин ҳисоблайдилар. Акс ҳолда бу сўзлар қоғозга тушмаган бўларди.)

Сиз бундай жиноятчини шу ерда Европадаям Судга бериб юборишингиз мумкин эдику?! Сизга маслаҳатим шуни ҳозироқ қилинг!

БМТ Инсон ҳуқуқлари комитети М.Солиҳни 1999 йилдаги Тошкентдаги портлашларда айбсиз эканини айтиб, оқлаб чиққанини яқинда шу Янги дунё сайти ҳам эълон қилганди. Агар сиз улардан кўпроқ нарсани билсангиз сайтларга иғво тарқатиб ўтирмасдан Европа Судига мурожаат қилинг.

Агар М.Солиҳ сиз айтгандек жиноятчи бўлса, айбдорлигини исбот қилолсангиз ўшалар уни жазолашади. Шунда бундай “жиноят”чидан сиз ҳам бошқалар ҳам бира тўла қутуласиз! (А.Й.: Бу изоҳ ёзувчи укамизда мия камчилиги бор кўринади. Акс ҳолда бунақа палапартиш, тоғдан-боғдан сўзлар сўзламаган бўларди. Ҳали айтганимдек бу киши нима ёзиб сўзлагани ўзи ҳам англамайди, шекилли …)

Мана бу гапингизга ҳам ҳайрон бўлмай илож йўқ. Иқтибос, “Андижонда (2005 йил 13 май) бегуноҳ инсонларнинг қурбон қилиниши Ўзбекистон ҳукумати томонидан ташкил этилгани шубҳасиз, бироқ бугун Овропада “13- май Иттифоқи”ни туздик дейишаётган андижонликлар эса, ўшандай жиноят содир этиш мумкин бўлган муҳит яратган кишилардир. Янада очиқроқ айтганда, ана ўшаларнинг ҳукуматга сотилиши натижасида Андижон фожиасини содир этиш мумкин бўлди.”Иқтибос тугади.

Демак сизнингча Андижонликлар айни жиноятни содир этишга муҳит яратган ва яна ҳукуматга сотилган кишилар эканда?! Қани бу гапда мантиқ?! Улар ҳукуматни одамлари бўлса, бу ерда нима қилишяпди?!Нимага турмаларда ётишибди?! Нимага қанчалари қурбон бўлиб кетишди?! Сизда озгина инсоф бўлганда бу гапни айтмасдингиз. (А.Й.: Бу калласи айнаган изоҳчи менимча, ё ўша қонли Андижон қирғинини ташкил қилиш учун муҳит ясашда бевосита қатнашган, ёки ҳақиқатдан ақлдан озган бирисидир. Бошқа ҳолда у бироз ўйлаб гапирган ва сўзларни чатиштирган бўларди …)

Яна мана бу туҳмат гапга нима дейиш мумкин?! Иқтибос,Ўзингиз ўйлаб кўринг, Ўзбекистонда бугун қуролли қўзғолон қилиш, ҳатто бундай ҳаракат ҳақида сўз юритиш мумкинми? Маҳмадоналик (аҳмоқчилик дейилса тўғри бўларди) эви биланда, ахир. Бундай шиорлар билан чиқаётганлар, ўзларининг бу авантюраси халқнинг бошига нималар келтириши мумкинлиги ҳақида бир дақиқа бўлса-да ўйланармиканлар? Иккинчидан, қуролли қўзғолон тарафдорлари бўлган бу инсонлар, уни амалга ошириш учун нималар зарурлигини ва ўша заруратлар қандай ташкил этилишини ва қўзғолон қандай амалга оширилишини билармиканлар? Ёки уларнинг бу сўзлари фақат ваҳималардан, ўзларининг тирик эканликларини кўрсатишдан иборатми? Менимча, бу “революционерлар”-нинг бир қисми Ўзбекистон ҳукуматининг сеҳрига тушган аянчли кишилар ва қолганлари – асосийлари ҳақиқий иғвогар, сотқинлар бўлишса керак. Уларнинг бу ваҳималари мамлакатда 2005 йилдаги Андижон воқеаларидан баттарроқ фожиани ташкил этишга манба бўлиб хизмат қилиши мумкинлигини улар тушунмаяптилар ёки тушунган ҳолда халққа, Ватанга сотқинлик вазифасини бажармоқдалар.”Иқтибос тугади. (А.Й.: Бу иқтибос, бироз тушунчаси бор, масалаларга бирмунча фикр мулоҳаза билан қарайдиган одамга бу изоҳчининг на қадар савияга эга эканлагини кўрсатиб турибди.)

Хўш, сиз 13 май Иттифоқини қуролли қўзғолон қилмоқчи деган гапни нимага асосланиб айтаяпсиз? Бундай иддаолар қуруқ гаплар кимга ва нимага керак?! Сиз Иттифоқни низомида қуролли қўзғолонга даъват борлиги кўрдингизми?! Бу ташкилотлар расмий рўйхатдан ўтганлигини сизга яна бир марта эслатиш зарур шекилли?! (А.Й.: Бу изоҳчи сингари одамзотлар, ўзбекларнинг бир қўпол мақоли(«Кўрганни к. берган энгипди»)  қабилида фикр юритадилар. Чунки улар, жумладан мазкур изоҳни чатиштирган шахс ҳам, ватандан ташқарига чиқиб олиб, Ўзбекистонда ҳукумат алмаштириш ҳақида оғзига тушганини чайнаб юришадалар-да, мана шу ҳозиргина ўқиганингиз каби сўзлар ҳам ёзишдан уялишмайдилар.)

Жаноб Йўляхшиев шуни билингки, яқинда Қирғизистон Президенти Қурманбек Бакиев Истамбул Саммитида чиқиб “Биз бундан кейин диний жамоаларни муаммоларига кўз юмиб қорай олмаймиз. Уларни ҳам фикрларини эътиборга олиб мамлакатимиз тараққиёти сари йўналтиришимиз биргаликда ҳаракат юритишимиз зарур” деганди.

Сиз М.Солиҳни айни позицияни тутгани учун тутуриқсиз айблар билан  айбладингиз. Аслида эса юртини келажагини фаровонлигини ўйлаган ҳар қандай сиёсатчи худди шундай йўл тутиши керак эди, жумладан Каримов ҳам. Аммо у бундай қилмади. У ўз халқига қарши мусулмонларга нисбатан қатағон сиёсатини юргизди. Сиз ўзбекистонда бу зулм машинасига ем бўлганларнинг энг кўпчилиги диний жамоалар вакиллари эканини яхши биласиз.

Сиз диндорлар бугун бутун дунё аҳлига қарата ўзларини Каримов ҳукумати айтаётганидек экстремист террорист эмаслигини эълон қила бошлаган ва мамлакатни келажаги учун ҳар томонлама тинч обод диёрга айланиши учун яхши ниятлар билан майдонга чиққан ва бошқа сиёсий партиялар гуруҳлар билан ўзаро ҳамкорликка бошлаганидан хеч йўқса бир ватанпарвар сифатида хурсанд бўлишингиз керак эди. (А.Й.: Бир қанча марта такрорлаганимиз каби, бу изоҳ чатиштирувчи одамизот ўқиган матнларни яхши тушуна олмайди. Акс ҳолда бунча ўринсиз жумлалар тузмаган бўларди.).

Кекса ва тажрибали мухолифатчи сифатида йўл йўриқ кўрсатиб қўллаб қувватлашингиз керак эди. Афсус, бундай бўлмади. Сизни нима нарса бундай иғвогарликка ундагани мен учун сирлигича қолди. Сиз ҳам динга ҳам одамгарчиликга ҳамда соғлом ақлга зид бўлган ва ўзингизни қадр қимматингизни ерга урадиган бир аҳмоқона иш қилдингиз.

Сизни ҳақингизда бизда ва ўйлайманки барча виждони уйғоқ одамларда нохуш тааъсуротлар қолдирдингиз.(А.Й.: Такролаймиз, бу изоҳ чатиштирувчи кишида ўзбекча матнларни ўқий олмаслик ёки ақли етишмаслик қусури бор кўринади …)

Аммо нима фойда топганингизга ақлим етмаяпди(Чунки сизда унинг ўзи борми эди?). Сиздек тажрибали кекса бир одамни бундай пасткашликка ундаган омиллар нима бўлсаям сизни нафақат одамлар олдида оқлаш учун, балки ўз виждонингиз олдида оқлаш учун ҳам етарли бўлмайди деб ўйлайман. Аллоҳу Таоло бу дунёдан имонимизни саломат олиб кетишликни ҳамма мўминга насиб этсин! Сизга яратгандан инсоф тилаб Муҳаммадсолиҳ Абутов. http://attavhid.at.ua/

Қадрли китобхон, ўқиганингиз изоҳ аталмиш бир матн орасида баъзи тушунтиришларга ўрин бердик. Аммо шунга қарамасдан бу ерда қўшимча, изоҳ ёзувчининг кимлиги ва унинг бу таъмсиз  сўзларининг ёзув шакли олишининг асосий сабаби ҳақида икки оғиз калима: М. Абидов деганлари ўзбекистонли, аммо замонимизда бузилган диний ақидага амал қиладиган кишилардан биридир. Булар экстремизм ва радикализм каби сўзларни  негадир уларига тегишли қабул қиладилар …?  Шу сабабдан менинг жавобларимдаги “Диний экстремизм хавфи ҳамиша мавжуд” жумлани М.Абидов ўз шахсига қабул қилиб, сўз бисотида бор калималарнинг барчасини ишлатиб мени танқид қилмоқчи бўлаяпти. Аммо гап қаерга боришининг ҳисобидан чиқа олмай, ўзининг кимлигини кўрсатиб қўяяпти …

13.

14. Абдулла Абдуқодир ўғлининг фикрларига  Алибой Йўляхшиевнинг изоҳлари .

Бир замонлар Ўзбекистонда, айниқса эски Туркистон тупроқларида яшашаётган халқлар орасида “хўжалар”, “эшонлаар”, “хонлар” атамалари кимларга нисбатан қўлланилади ёки қанақа исмларга “хўжа”, эшон ёки “хон” қўшимчалар тиркалади каби масалада бир мунозара бўлганди. Ўша мунозараларда мен ҳам қатнашгандим. Улар ҳақида баъзи материаллар архивимда сақланган экан. Уларни сарлавҳадаги исм билан китобимизга киритишни лозим кўрдим.

Алибой Йўляхшиев

Ҳурматли домла! Сиздан Оллоҳу таоло рози бўлсин, жуда яхши, маъқул сўзлар ёзибсиз. Менимча фикрларингизни ўқиган ҳар мусулмон ўзи учун маърифат олишига ишончим комил. Шундай ёзувларни ёзиб туришда чарчаманг.

Қадрли домла, айтганларим билан бирга ёзувларинигизнинг бири-икки жойи менга унча тушунарли бўлмади. Масалан, “Хўжалар” ва “хон”лар масаласида айтганларингиз бирор тарихий манбага асосланадими? Биламизки, сиз ўзбек тили ва адабиёти мутахассисиз. Ўйлайманки, сизда биз каби математикларнинг хабари бўлмаган манбалар бўлиши мумкин. Аммо Ўзбекистонда “хўжа” ва исмларга хўжа қўшимчаси қўшиб айтилиши ҳақида сиз ёзганлардан фарқли тушунчалар мавжуд. Биласизки, Ўзбекистонда (фақат Ўзбекистонда эмас, эски Ўрта Осиё республикаларида ҳам) эшон ва хўжалар сулоласи бор ва уларни халқ оммаси жуда яхши ажратади ва уларга алоҳида бир иззат ҳурматлар кўрсатишади. Чунки уларни Пайғамбаримиз(с.ас) авлаодлари ҳисоблашадилар. Ҳақиқатдан ҳам мен Ватандалигимда замонамизнинг диний билимлари дуруст бўлган Самарқандликлардан сўраб ўрганишимга кўра, хўжалар ҳам Пайғамбаримиз Муҳаммад(с.а.с) авлодларига боғланган кишилардир, ўшаларнинг сулоласидандир. Мен хўжалар яшайдиган ва “Хўжа қишлоқ” номини ташийдиган бирнеча қишлоқларни биламан. Масалан, Жиззак вилояти Фориш тубманига қарашли ва Самарқанд вилоят Пайариқ туманидаги “Хўжа қишлоқ”ларни жуда яхши биламан. У ерда менга яқин дўст бўлган кишилар яшашадилар. Қизиғи, шундаки, ўша қишлоқларда асосан хўжалар яшайдилар. Ўйлайманки, мен санаган қишлоқлар Ўзбекистонда фақат иккитагина эмасдир. Аммо ўша хўжалар ҳеч бир жойда араблар ва туркларнинг аралаши оқибатида келиб чиққанларини айтишмайдилар. Уларнинг баъзиларида ўз сажаралари ҳам бор.

“Хон”лар масаласида ҳам менда хўжаларга ўхшаш фикрлар бор. Бутун Ўзбекистонда деб айтишга асосим йўқ, аммо мамлакатнинг жуда кўп жойларида бизда эшон, эшонбобо деб юритиладиган кишиларнинг исмига “хон” ёки “тўра” қўшиб айтилади. Биламизки бизнинг юртда саййидлар, саййидийлар, яъни Пайғамбаримиз Муҳаммад саллоллоҳа алейҳис саломнинг бевосита авлодларидир. Тарихий манбаларда кўрсатилишича Имоми Ҳусайин ҳазратларидан тарқаганлар саййидлар(бизда уларни эшонлар деб юритадилар) деб юритилиши ёзилган.

Шуни ҳам айтишим мумкинки, Самрқанд шаҳрининг Тош охур маҳалласидан Самарқанд қишлоқ туманига қараб чиқиб кетадиган узун кўчада, шаҳарнинг яқинида жойлашган “Даҳбет” қишлоғида ўзбекистончасига айтсак, эшонбоболар яшашадилар. Бугунги Тожикистоннинг Хўжанд (аслида Хўжакент) шаҳрида ҳам русларнинг истилосигача асосан эшонлар (саййидлар) яшашардилар. Ҳозир ҳам бу шаҳарнинг аҳолисининг асосий қисмини саййидийлар ташкил этишади. Шаҳарнинг номи ҳам унинг аҳолиси ҳақида белги бериб турибди. “Хўжанд”(Хўжакент) хўжаларнинг жуда ҳам катта бўлмаган шаҳри (кенти) деб аталади, яъни у кент хўжалар яшайдиган жойдир, кентдир – Хўжакентдир. Ана шу манзилларда яшаётган саййидиларнинг исмларига бугун ҳам “хон” қўшимчаси қўшиб айтилади. “Тўра” қўшимчаси қўшиб айтиш ҳам учрайди.

Демак, қимматли домла, бу “хўжа” сўзи ва исмлардаги “хон” қўшимчаси ҳақидаги маълумотларингизни бироз янада чуқурлироқ тушинтирсангиз, нур устига нур бўларди. Маърифатимиз янада юксалирди, деб ўйлайман.

Қадрли домла, мени маъзур тутасиз, мен сизнинг тастиқларингизни асоссиз деб ҳукм чиқаришдан жуда узоқман. Ниятим, фақат ва фақат сиздан янада кўпроқ билим исташдир ва менда бўлган маълумотларни янада тўғриси балан алмаштириб қўйишдир.

Ҳурмат ва эҳтиромларим билан Алибой. .

15.  ҲУРМАТЛИ АЛИБОЙ ЙЎЛИ ЯХШИ АКАГА

Ассалому алайкум!
Аввало соғликларингиз, ишларингиз яхшими?
Ёзганларимга Сиздек эътиборли одамларнинг ҳам нигоҳи тушиши мумкинлигини ўйламабман тўғриси. Акс ҳолда, шошилмайроқ ёзган бўлардим.
Бу мавзу қаршисида иккаламиз тенгмиз. Мен тарихчи эмасман ва сиз айтгандек, тилшунос ҳам, адабиётшунос ҳам эмасман. Илмий даражам педагогика фанига оид. Адабиёт ўқитиш методикаси масалалари билан шуғулланганман.

Бу ўринда эса, мавзуга методик эмас, балки математик нуқтаи назардан ёндошганман. Мақсад, илмий асосда эмас, шахсий мулоҳазаларим асосида баъзи биродарларимизга АЛЛОҲдан хидоят тилаш.

Хожалар ва хонлар ҳақидаги фикрларни 48 йил муқаддам, 1- курс толиби вақтимда, (у кишини АЛЛОҲ раҳмат қилсин, омин,) кекса домламиз Теша Ҳакимович Салимовдан эшитганман. Унга қаттиқ ишонганман ва математик мантиқ нуқтаи назаридан ҳозир ҳам ишонаман. У киши эски ўзбек ёзуви фанидан дарс берардилар. Араблар келишидан аввалги давр ҳақида, хусусан, Туми Қоғон, Тўхтами Қоғон, Култегин кабилар ҳақида мароқ билан ҳикоя қилар, мен “миллатчи” эса, бутун вужудим билан тинглардим. Бизга маданият олиб келганлик даъвосида бўлган русларнинг 400 йилга етмайдиган адабиёт тарихи бўлгани ҳолда, 1000,(балки, 1500) йиллик адабиёт тарихимиз борлигидан фахрланардим. Факултетдош дўстимиз Боқижон Тўхлиев 1986 йил бўлса керак, “Энг қадимги адабий ёдгорликлар” мавзуида докторлик диссертацияси ёқлаб, ёстиқдек китоб чиқарди. Рус ёзма адабиёти эса 17 асрда А.С. Пушкиндан бошланади. Ундан нариси эса халқ оғзаки ижоди: “Княз Игор’ қиссаси” ва яна саноқли халқ қўшиқлари назаримда. Айтсин бундан ортиғини биладиганлар бўлса. Шу ҳолатда, араблар келиб, тарихимиздан айрилиб қолдик, дейиш ношукурлик бўлмайдими? (Ё… ана, яна эзмалик касалим тутиб, мавзудан чиқиб кетяпман, узр Алибой ака, бу сизга эмас, шундай деётганларга таалуқли). Мавзуга қайтсак:

Мен саййидлар ҳақида мулоҳаза билдирмагандим, сабаби жавобим жуда чўзилиб кетганди, бусиз ҳам. Бу ҳақда менинг ҳам эшитганларим сиз айтгандек. Аммо, мен ҳатто, саййидларнинг ҳам турклар билан қоришмаганига ишонмайман. Хожаларнинг ҳам, саййидларнинг ҳам, биринчи галда ўзаро қуда бўлишга интилиши бор гап. Бу удум саййидларда кучлироқ. Қадим туркийларда яқин яариндошлар орасида ўзаро никоҳ деярли кузатилмайди. Қозоқларда ҳозир ҳам бунга қаттиқ амал қилинади. Лекин, хўжалар ва саййидларда бошқаларга аралашмаслик мақсадида яқин қариндошлар қудачилиги авж олган ва бу қисман ўзбекларга ҳам юққан.

Лекин, ўртада севги–муҳаббат; қизлар ёки йигитлар нуфузи жиҳатидан мувозанатнинг мувофиқ келмай қолиши ёки, улар орасида “бу удум эскирган”деб қаровчилар сонининг ортиб бориши каби сабаблар туфайли бу удум узлуксиз чок–чокидан сўкилиб борди. Удумни сақлашга уринишнинг яна бир кўриниши: “ундай оқсуякларга уйлансанг, кўрпага оёқ томондан киришинг керак” шаклида кузатилади. Лекин, бу шартга тўйдан олдин рози бўлиб, тўйдан кейин амал қилмаган кўплаб одамларни танийман. Манбаъсини сўрасангиз, насиб этса, олиб бориб, манбаъсини кўрсатаман.

Бу санаб ўтилган омиллар туркийлар билан хўжалар ва саййидларнинг аралашувига қисман сабаб бўлган омиллардир. Энди бунга оммавий сабаб бўлган омил хусусида:

Аввал кўриб ўтганимиз омил фақат асилзодалардан қиз олишга таалуқлидир. Уларнинг туркий қизларга уйланиши эса оммавий тарзда рўй берган ҳодисадир. Бу 2 + 2 = 4 дегандай гап. Арабистондан юртимизга ҳарбий ҳолатда асосан эркаклар келиши маълум ҳақиқат. Уларнинг туркий қизларга уйланишига шариат кенг йўл беради, ҳатто, туркий қизлар ҳали исломни қабул қилмаган бўлсалар ҳам; ҳатто, уларнинг ўз араб хотинлари бўлса ҳам.

Мўғуллар истилосида ҳам аралашув моҳияти ўхшаш, лекин, шаклда ваҳшийларча зўрлаш кўриниши устун бўлган. Мен Умидга ёзганларимда хайрли мақсадда, баъзи зиддиятли ўринларни бўрттириш эмас, аксинча, уни юмшатиш йўлини танладим. Сабаби, Юсуф Расул таржима қилган мақола замиридаги миллий низо уруғи баъзи қизиққон йигитларимизнинг онгини заҳарлаб, уларни интиқом ўтида ёндираётгандек туюлди менга ўша онларда. Бунинг атайлаб қилинаётганига ҳали ишонганим йўқ. Агар ишонсам, бу саҳифага қадам босмаган бўлардим. Лекин, сиз билан бу масалани чуқурлаштириб, энди сўнабошлаган жаҳолат оловига яна ўтин ташлаб қуяётганимиз йўқми деган хавотирим йўқ эмас.

Энди, хўжалар орасида хонлар, шунингдек, хонлар орасидаги хўжалар масаласига келсак, улар ҳам, булар ҳам ўзини оқсуяк ҳисоблайди. Уларнинг ўзаро никоҳига тўсиқлар янада оз. Ана шу омиллар натижасида хонхўжаларнинг вужудга келиши менимча исбот талаб этмайдиган аксиомадир. Пайғамбаримизнинг авлодлари туркийлардан қиз олиб, қоришганини инкор этсангиз, айни вақтда битта суннат амални инкор этган бўласиз.

Маълумки, ислом дини ҳар бир миллатнинг озлигини, маданиятини, тилини асрашда буюк бир қалқон вазифасини ўтайди. Манбаъ дейсизми? Марҳамат: Ислом 120 йиллик руслаштириш сиёсатидан бизни омон сақлаб қолаолди. Мен аниқ биламан, 1980 йилда Олмаота шаҳрида ҳам; Фрунзе (Бишкек) шаҳрида ҳам бор йўғи биттадан миллий тилда ўқитиладиган мактаб бор эди. Тошкентда эса жуда кўп эди, ўзбек мактабларимиз. Бу ўша қўшниларимизга нисбатан бизда исломнинг таъсири кучлироқ бўлганининг натижаси эмасми? Ёки, чет элларда узоқ йиллардан бери юрган юртдошларимиз ҳаётини кузатинг. уларнинг қайси бири исломга содиқ бўлса, тили йўқолмаганининг, акс ҳолда, динидан ҳам, тилидан ҳам, ўзлигидан ҳам мосуво бўлганининг гувоҳи бўласиз. Манбаънинг кўлами оз кўриняптими? Марҳамат, мана кўлами бепоён МАНБАЪ: Минг йил муқаддам сирдарё бўйларидаги миллатдошларимиз Александр Македонскийдан олган қарзларини узиш учун ҳозирги Туркия ҳудудига келдилар. Асосан эркаклар келдилар аскар бўлиб. Дўстимиз айтгандек, Македонскийнинг набираларини ўлдириб, уларнинг хотинларини, қизларини тортиб олдилар. Шу боис, турклар Ўзбекистонни она юрт эмас, ота юрт дейдилар. Улар тилларини қандай сақлаб келаётгани ҳаммага аён.

1500 йил муқаддам, яъни исломдан бир оз аввал, Туронзаминнинг асосий қисми Хунлар империяси деб аталгани маълум. Ўша даврда Бухоролик йигитларимиз император Отилла бошчилигида юриш қилиб, ҳозирги Венгерия ҳудудини эгаллаб олдилар. Руслар Венгерия деса ҳам, Норвегия ва қатор Европа давлатлари уни ўз номи билан Хунлар давлати, яъни, Хунгария деб атайдилар. Бу ҳақда бизнинг эмас, уларнинг археолог олими, профессор Вамбери китоб ёзган ва шу китоб асосида филм ҳам яратилган. Лекин, Бухородан бу ерга келган ўша йигитларимизнинг тили қани? Бу масалада хунларнинг дини билан туркларнинг динини қиёсласак, масала ойдинлашмайдими? Энди савол туғилади. Агар араблар сиз айтгандек, маҳалла–маҳалла бўлиб, алоҳида қишлоқ бўлиб, ҳатто алоҳида шаҳар бўлиб, турклар билан қоришмай, бир–бирлари билан араб тилида гаплашган ҳолда яшаб келаётган бўлса, уларнинг тили қани? Туркларнинг тилини асраб келолган ислом арабларнинг тилини нега сақлаб қололмади агар улар туркларга қорушиб, сингиб кетиш натижасида тилини йўқотмаган бўлса?!

Араблар фақат ҳозирги Ўзбекистон ҳудудига эмас, жуда катта худудларга тарқалгани аён ўшанда. Шунга қарамай, улар нуфузининг асосий қисми ўз маконида қолгани ҳам ҳақиқат. Ана энди, Пайғамбаримизнинг ўша вақтдаги оила аъзоларини ва яқин қариндошларининг сонини аниқлангда, математик усул билан, бугунги кунда уларнинг умумий сони қанча бўлиши мумкинлигини аниқланг. Энди уларнинг умумий сонини бугунги кунда хўжалар яшаётган ҳудудга, шу жумладан, араб давлатларига ҳам тақсимланг. Ишончим комилки, 1400 йил ичида ўсган пайғамбаримиз авлодлари нуфузининг нисбати ҳозирги кўп сонли хўжалар нуфузининг нисбатига мувофиқ келолмайди, анча кам бўлади менимча. Агар янглишмаган бўлсам, шу мантиққа ва ўша домламдан эшитганларимга асосланиб, шахсий мулоҳаза юритгандим.

Исломдан аввалги бирон – бир манбаъда хўжа терминини учратмаганим, шунингдек, Чингизхон, Ботухонлардан аввалги манбаъларда хон терминини учрамаслиги ҳам домламнинг сўзлари тўғри эканига ишонтирди мени.

Эътиборингиз учун рахмат. Бу ёзилганларни тарихчининг эмас, тилчи ёки адабиётчининг эмас, бетон чангаллаб, тошлардан девор уриб кун кўраётган бир мардикорнинг ёзганлари деб билгайсиз.

Эҳтиром билан Абдулла Абдуқодир ўғли.
Bu maqola 3455 marotaba 884 ziyoratchi tarafidan o`qilgan

  1. Абу Абдуллоҳ

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим

Қуръони Карим ва cаҳиҳ Суннатда душманларнинг динга қарши қилган макр-ҳийлалари ва саъй-ҳаракатлари ҳақида умумий тарзда (яъни, тафсилотларга тўхталмасдан, лўнда ва қисқа) гапирилади. Аммо, мусулмонларнинг камчиликлари, муаммолари ва уларнинг мустаҳкамлашга муҳтож бўлган заиф тарафлари ҳақида эса батафсил сўз юритилади.

Афсуски, аксарият мусулмонлар ва хусусан, уларнинг олимлари-ю раҳбарлари бу гўзал қоидага бефарқ бўлишди. Бас, шундай экан, бу қоидани уларга тўғри ва чиройли баён қилиб бериш лозимдир.

Кофирлар, дин душманлари ва уларнинг мусулмонларга қарши қилаётган макр-ҳийлалари ҳақидаги гап умумлаштирилган, қисқа ва лўнда бўлиши керак. «У ерда кофирлар бунақа қилишди, бу ерда унақа қилишди, фалончиларни бундай қилиб қамашибди, фистончиларни мундай қилиб қийнашибди, энди соқоллиларни ундай қилармиш, ҳижоблиларни мундай қилармиш, уларнинг мана бундай жиҳозлари бор экан, мана бундай айғоқчилари бор экан, фалончи генерал бундай дебди, фистончи мелиса мундай дебди» каби тафсилотларни шов-шув қилиб юриш жоиз эмас.

Мусулмонлар ва уларнинг муаммолари, камчилик ва иллатлари ҳақида эса, аксинча – доимо батафсил гапирмоқ керак. Мусулмонларнинг илми ва ақидаларида қандай камчиликлар бор, нималарга амал қилинмаяпти, қайси ибодатларда сусткашлик сезилмоқда, қайси хулқлар бизга етишмаяпти ва мусулмонларга бугун нималар зарур каби масалалар мукаммал тушунтирилмоғи лозим.

Лекин, бугунчи?.. Олимларимиз, ваъзхонларимиз, мударрисларимиз ва даъват майдонида жонбозлик кўрсатаётган бошқа биродарларимиз кўп ҳолларда бу қоидага тамомила тескари иш тутмоқдалар. Улар оддий мусулмонларга куфр аҳли ва уларнинг макр-ҳийлалари ҳақида атрофлича гапириб, мусулмонларнинг муаммолари, иллат-камчиликлари хусусида эса қисқача маъруза билан чекланиб қолишмоқда.

Боз устига, мусулмонларнинг камчиликлари, муаммолари ҳақида гапирувчи бирор кишини кўрсалар, дарҳол унинг устида қиёматни қоим қиладилар.

Қуръону суннатга таянган ҳолда насиҳат қилувчи киши салафларга эргашишга чақириб, мусулмонлар қайси маъруфларни тарк қилишаётгани, қайси мункарларга ғарқ бўлишаётгани, ахлоқлари, ақидалари ва амал-ибодатларида сусткашлик ва камчиликлар кўпайиб кетаётгани хусусида гапирса ва «авваламбор шу муаммоларга эътибор қилайлик» деса, ҳалиги биродарлари унга танбеҳ бериб, «сен мусулмонларнинг кўнглига озор беряпсан, уларни бошқаларга ёмон қилиб кўрсатяпсан, ўзинг ҳам улар ҳақида ёмон гумон қилиб, уларни кўролмаяпсан, нимага кофирларнинг ёмонликлари ҳақида ҳеч нарса демайсан», деб оғзига уришга ҳаракат қилишади ва яна «оламшумул воқеликлар»ни рўбарў қилишади.

Бу ҳолатлар кўз ўнгимизда рўй бераётир. Аслида қандай бўлиши керак эди?

«Улар сизларга (енгил) озор беришдан бошқа ҳаргиз зарар етказа олмайдилар. Агар сизлар билан урушсалар, орқаларига қараб қочадилар. Сўнгра уларга (ҳеч ким томонидан) ёрдам берилмайди».[1]

Бу оятда Аллоҳ таоло кофирларнинг мусулмонларга озордан бошқа бирон зарар етказа олмасликларини баён қилди.

«(Эй Пайғамбар) Сиз кофирлар ва мунофиқларга итоат қилманг ва уларнинг озор-азиятларига парво қилманг, (балки) Аллоҳга таваккул қилинг! Аллоҳнинг Ўзи – етарли вакилдир (Яъни, ёрдам берувчи ва ҳимоя қилувчидир)».[2]

«Уларнинг озорларини қўйинг, парво қилманг» жумласининг маъноси – уларнинг озорлари ҳақида ўйлаб, кўп ҳам бошингизни қотирманг, улар ҳақида гапни кўпайтирманг, демакдир.

«Бас (эй Муҳаммад алайҳис-салом), сиз Бизнинг эслатмамиз (Қуръон)дан юз ўгирган ва фақат дунё ҳаётинигина истаган кимсалардан юз ўгиринг!».[3]

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга кофирлар тарафидан шундай хатлар келардики, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг мазмунидан бирон кишининг хабардор бўлишини хоҳламас эдилар. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳадисларига назар ташлаган киши, биз таъкидлаётган қоидани у кишининг суннатларида аниқ-равшан кўра олади.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам яхшиликларни қилиш ва маъсиятлардан сақланиш ҳақида, мусулмонлар қилган гуноҳлари туфайли уларга қандай мусибатлар келиши мумкинлиги ҳақида жуда кўп гапирганлар.

Шунингдек, ислом оламининг бошига тушган мусибатларнинг биронтаси на Китобда ва на Суннатда кофирларга олиб бориб тақалмаган. Балки, кўп ўринларда бу мусибатлар мусулмонларнинг маъсиятлари ва гуноҳлари сабабли рўй бергани ҳақида уқтирилганини кўрасиз. Бундан ташқари яна кўплаб далиллар мавжуд бўлиб, Қуръони Карим ва ҳадисни ўрганувчи ҳар бир киши, -агар ҳавои нафсига эргашиб кетмаса ва ҳиссиётга берилмаса- бунинг исботини осонлик билан топа олади.

Энди асосий масалага кўчамиз. Қуръони Карим ва ҳадиси шарифларда кофирлар ҳақида қисқа ва мужмал, мўминлар ва улар учун зарур бўлган масалалар ҳақида эса батафсил гапирилишининг сири нимада экан?

Ҳар бир ишда – унинг сири ва ҳикматини билиш-билмасликдан қатъий назар – Қуръон ва ҳадисга эргашиш лозим. Зеро, иймоннинг асли-асоси ҳам – «эшитдик ва итоат қилдик» деган қоида, яъни, «Қуръонда ва саҳиҳ ҳадисларда келган ҳукмни эшитдик, энди, бу ҳукмнинг ҳикматини билсак ҳам, билмасак ҳам итоат қиламиз» мазмунидаги «темир қонун» устига барпо қилингандир.

Ушбу ўринда ҳам, шундай йўл тутишга мажбурмиз! «Эшитдик ва итоат этдик!». Мусулмонларга қаттиқ мусибатлар етганда, уларда пайдо бўладиган кучли изтироб туйғулари ҳам, енгиллик туфайли «юз очган» шодликлар ҳам уларни куфр аҳли ва уларнинг қилаётган ишлари ҳақида тафсилотларга берилишга, ўзларининг муаммолари ҳақида эса қисқа ва мужмал гапиришга чорлаши – модомики Қуръон ва Суннатда бундай қилинмаган экан – мумкин эмас.

Чунки замонлар, ҳолатлар, вазиятлар, туйғулар ўзгарса ҳам, Қуръон ва Суннат кўрсатмалари собит ва ўзгармасдир. Ана шундай йўл-йўриқлари мавжуд бўла туриб, ўзларининг ўзгарувчан ҳис-туйғуларига эргашиб кетишлари қандай мусибатларга олиб келиши мумкинлигини мусулмонлар яхши идрок этмоқлари лозим. Улар Қуръон ва Суннат кўрсатмалари ҳар қандай замондан, макон-у туйғулардан олий туришини ўз онгларига қуйиб олмоқлари шарт.

Энди, юқоридаги саволимизга қайтсак.

& Биринчидан, кофирлар, уларнинг куч-қувватлари, макр-ҳийлалари ҳақида ҳадеб гапиравериш мусулмонларнинг қалбларида кофирларга нисбатан қўрқув уйғотиши мумкин.

Бизнинг бугунги аҳволимиз бунинг аччиқ исботидир. Зеро, куфр аҳли ва унинг мусулмонларга қарши уюштираётган макр-ҳийлалари ҳақида гапиравериш оқибатида шундай қўрқув ва саросима ҳолати вужудга келдики, хатто телефонда сўзлашганларида ёки кўча-куйда кўришиб қолганларида оддий исломий саломлашув бўлган – «Ассалому алайкум»ни айтишга ҳам, юмшоқ қилиб айтганда «хижолат» бўлишмоқда. Касал бўлиб қолган мусулмон биродарининг ҳолидан хабар олиш каби оддий ўзаро ҳуқуқларини поймол қилиб, одамлар орасида ўзларини имкон қадар исломдан йироқ қилиб кўрсатишга уринишмоқда. Ҳатто қўрқув туфайли баъзи фарз амаллар четга суриб қўйилиб, «маъсиятлар денгизига» ғарқ бўлинмоқда. Ҳолбуки, фарзларни тарк қилиш ва маъсиятларга қўл уриш даражасида Аллоҳдан ўзгадан қўрқиш – қўрқиш ибодатида Аллоҳга ширк келтириш эмасми? Инсон, аслида, Аллоҳдан қўрққани туфайли Роббиси фарз қилган амалларни бажаради, қайтарганларидан қайтади. Демак, киши бирон нарсадан қўрқиб буларнинг тескарисини қиладиган бўлса ўз-ўзидан маълумки, унда Аллоҳдан кўра бошқадан қўрқиш кучлироқдир.

Энг ачинарлиси, бундай аҳволга тушиб қолган мусулмонлар «ҳар қандай қийин вазиятда ҳам сабр қиламан, динимни маҳкам ушлайман, фақат Аллоҳдангина қўрқаман, кофирдан қўрқиб, динимнинг заррача қисмидан кечмайман», деб ўз динини мустаҳкам ушлаган бошқа биродарини кўрганда хижолат бўлиб, ундан ибрат олиш, сабр-тоқат қилгани ва тақво қилгани учун унга ҳурмат кўзи билан қараш ўрнига, ўзини ундан узоқроқ тутишга ҳаракат қиладиган бўлиб қолдилар. Ҳатто баъзилари бундай мусулмонларга: «Агар шундай қиладиган бўлсанг, бизнинг олдимизга келмай турақол!», дейишгача боришди.

Агар мусулмонлар оятда зикр қилинганидек куфр аҳлининг озорларига парво қилмай, улар ҳақидаги ваҳимали гапларга ўзларининг орасида урғу бермай, балки Аллоҳ таолога таваккул қилиб, динларини маҳкам ушлаганларида, ҳолатимиз ўзгача бўлмасмиди?! Ваҳимали гапларни муҳокама қилиш ўрнига бир-бирларини ҳақиқатга, сабр қилишга чақирсалар, худди шундай ҳолларда саҳобалар ва ўтган уммат вакиллари нима қилганини эсга олиб, ибратлансалар – ўзлари учун ҳам, ўзгалар учун ҳам яхшироқ бўлиши аниқ эмасмиди?

& Иккинчидан, кофирларнинг макр-ҳийлалари хусусида ҳадеб «ровийлик» қилавериш, тафсилотларга берилавериш – мўминларнинг Аллоҳ таолога, Унинг ягона, барчанинг устидан Қодир, барча яхшилик ва ёмонлик қўлида бўлган Зот эканига, Унинг иззат ва куч-қувват соҳиби эканига бўлган иймонларини заифлаштиради. Чунки, эртаю кеч, уйда-ю кўчада, «кофирлар ундай қилишди, кофирлар бундай қилишди, уларнинг бунақа жиҳозлари (аппаратлари) бор экан, мунча одами бор экан, уни Америка қўллаб қувватлаяпти экан, буни яҳудлар бошқаряпти экан..». қабилидаги «экан.. экан..».ларни эшитавериш – мўминнинг қалбига қўрқув солиб, унинг онгидаги юқорида айтиб ўтилган Аллоҳ таоло ҳақидаги тасаввур ва тушунчаларни аста-секин ёдидан чиқаради.

Бу ваҳималар уларда қуйидаги хулосаларни келтириб чиқаради: «Модомики, уларни Америка қўллаётган ёки яҳудлар бошқараётган бўлса, тамом. Энди ҳеч нарса қилиб бўлмайди. Уларнинг олдида мусулмонлар чумоли каби ҳеч нарса қила олмайдилар (тўғри, агар Аллоҳ биз билан бўлмаса, ҳақиқатан ҳам шундай бўлади), шунинг учун, ҳозирча улар билан муроса қилиб яшаш, вақтинча бўйин эгиб туриш керак».

Бу эса – «Аллоҳ таоло ҳам, Унинг куч-қуввати ҳам йўқ (наъузу биллаҳ), балки, барча нарса ўша Америка билан яҳудларнинг ёки ўзга «фиръавнча»ларнинг қўлида деган гапдан бошқа нарса эмас. Аллоҳ таоло сақласин!

& Учинчидан, мусулмонларга тегишли бўлган масалалар, уларнинг иллат-камчиликлари, адо этишлари керак бўлган бурчлари, вазифалари, ўз устларида ҳис қилишлари керак бўлган улкан маъсулиятлари, ўзларини зийнатлаши керак бўлган ахлоқлари ҳақида батафсил, атрофлича сўз юритиш, буларни мўминларга доимо эслатиб туриш – бино қилиш, ўнглаш ва тарбия қилиш, бир сўз билан айтганда, мусулмонлар учун тараққиёт жараёнидир.

Аммо куфр ҳақида гапни кўпайтириш эса -агар вайрон қилиш ва бузиш жараёни демасак- ҳар ҳолда бино қилиш, ўнглаш ёки тарбия қилиш жараёни эмаслиги аниқдир.

Хўш, куфр ҳақида қачонгача гапириш мумкин ва бундан биз нима фойда кўрамиз?! Тўғри, мусулмонларда кофирларга нисбатан қандайдир нафрат, ғазаб уйғота олиш мумкиндир, лекин иймон-эътиқод, амал ва ахлоқларида (бу ҳақда деярли гапирилмаслиги туфайли) камчиликлари тобора кўпайиб бораётган мусулмонларда бу ўткинчи нафрат ва ғазаб тезда йўқолиб, ўрнида бепарволик, кейинроқ эса куфрга ён босиш ҳам пайдо бўлиши турган гап.

Бунинг мисоли қуйидагига ўхшайди:

Бир қавм дарё сувини тўсиб, баланд тўғон қурган эди. Кунларнинг бирида сувлар жуда кўп келиб, қурилган тўғон уни тўсиб туришдан ожизлик қила бошлади. Одамлар бундан қаттиқ қўрқишди. Тўғон олдида оқим сабабларини текшириб, заиф жойларини мустаҳкамлаш – ёриқларини беркитиб, уни янада мустаҳкам қилиб ислоҳ қилиш ўрнига, қавм раҳбарлари-ю ваъзхонлари бу сувнинг қуввати, унинг кенглиги-ю узунлиги қанчалиги ҳақида, шундай сел фалон жойда нечта қишлоқни ювиб кетгани ва қанча инсонларнинг ёстиғини қуритгани ҳақида бири-биридан ваҳимали гап ва хабарларни қавмларининг қулоғига эртаю кеч қуя бошлашди. Барчанинг қалбига ғулғула ва саросима тушди. Бирорталари ҳам тўғонни ислоҳ қилиш ва мустаҳкамлаш ҳақида жиддий фикр қилишмади.

Бу ҳам етмагандек, ақлли кишилардан бири келиб: «Эй биродарлар, бу тўғонимизнинг ҳозирги аҳволи жуда аянчли, тезда унинг заиф жойларини мустаҳкамлаб, таъмирламасак бўлмайди, унинг емирилишига сабаб бўлаётган «кавлаш» ишларини тўхтатиш керак»,- деб айтса, унга жавобан: «Ҳой тирранча! Сен ўзи қаердан келиб қолдинг? Тўғонимиз ҳақида бундай гапларни гапиришга уялмайсанми?! Бу тўғонни қуриб битказгунча сарфлаган кучларимизни ёдингдан чиқардингми? Бу қурилишларда жон берган шаҳидларимизни унутдингми? Сенинг гапинг бўйича, бутун саъй-ҳаракатларимиз зое кетган экан-да?! Шунча қилган меҳнатларимизни менсимай, тўғон ҳақида гапиргандан кўра, бу сувнинг хатари-ю, қанча қишлоқларни ғарқ қилиши, қанча инсонларнинг ёстиғини қуритиши мумкинлиги ҳақида гапирсанг бўлмайдими, овозинг ўчгур!»- дейишди.

Хуллас, маълум муддат ўтгач, сел тўғонни бузиб, унинг ортида яшовчи қавмни ҳам, -ачинарлиси ўша ақлли кишини ҳам- ҳалок қилди. Зеро, Аллоҳ таоло огоҳ қилганидек:

«(Эй мўминлар!) Ичингиздаги золим кишиларгагина эмас, (балки, улар сабабли ҳаммаларингизга бирдек) келадиган балодан эҳтиёт бўлингиз! Ва, билингизки, албатта Аллоҳ – азоби қаттиқ бўлган Зотдир».[4]

Бироқ, гоҳида, баъзи биродарлардан: «кофирлар ҳақида кўп ва батафсил гапириш яхши эмас дейишингиз уларни ҳимоя қилишнинг ўзгинаси эмасми?»- деган хунук ва тутриқсиз савол ҳам чиқиб қолади.

Албатта, бу – Иблиснинг найранг-ҳийлаларидан биридир. Шунинг учун, бундай биродарлар билан суҳбатлашсанг, шайтон ҳақида гапириш мутлақо хаёлларига келмайди-ю, лекин инсонлардан бўлган иблислар таърифидан чарчашмайди.

Аслида шайтон шундай кишиларга даҳшатли васвасаларни солиб, ўзи бир чеккага чиқиб олади. Шайтон найрангига учган эҳтиётсиз мусулмонлар эса унинг ишини чиройли қилиб охирига етказиб қўядилар.

Кези келганда биз учун Аллоҳ таоло тарафидан чиройли дарс ва ибрат бўлган – Совет Иттифоқининг қулашини эслатиб ўтсак, ёмон бўлмаса керак. Бу дарсдан кимдир ўзига фойда ва ибрат олди, кимдир эса йўқ…

Бу улкан ва қудратли мамлакат нафақат Ислом оламида, балки, бутун дунёда қалбларга қўрқув солиб турар эди. Эрта-ю кеч телевизорда ҳам, радиода ҳам, газета-журналда ҳам, фақат СССРда қанча танк-у қанча самолёт, қанча атом бомбаси-ю ўша бомбаларни керакли жойга етказиб берадиган қанча қитъалараро ракеталар борлиги, қанча аскари борлиги тўғрисида гап кетар эди. Бу ҳам етмаганидек, кунлик овқатини зўрға топадиган қашшоқ, ақида масалалари бир ёқда турсин, ҳали ахлоқ масалаларидан ҳам йироқ бўлган, ҳатто ҳалол-ҳаромни ажратишга қурби етмайдиган оми мусулмонларга ҳам ўзларининг имомлари худди шу мавзуни оғизларига чайнаб солишарди.

Ўшанда бирон киши уларга: «Ҳой биродарлар! Одамлар ақидаларини, ибодатларини, ахлоқларини танимаяптилар, қабрларни тавоф қиляптилар, ўликлардан нажот тилаб юрибдилар, тоғутларга итоат қилиб, Қуръону ҳадисни чеккага суриб қўйганлар. Бу адашган халқларни Совет Иттифоқи ёки бошқа бир кофир билан қўрқитишнинг нима кераги бор?! Ундан кўра халқларга ислом ақидасини, ахлоқини, шариатини тарғиб қилайлик, хато ва маъсиятлардан қайтариб, тақвога, эҳсонга чақирайлик, уларда Аллоҳ таолога, Унинг Расули соллаллоҳу алайҳи ва салламга ва саҳобаи киромларига муҳаббат, Аллоҳ учун яхши кўриш, Аллоҳ учун ёмон кўриш ва бошқа яхши хислатларни тарбия қилайлик. Агар мусулмонлар ўнглансалар, Аллоҳ таоло бундай бандаларини нафақат Совет Иттифоқи, балки, ундан ҳам кучлироқ душмандан қутқариб, сақлаб қолишга кучи етар, уларнинг отган ракеталарини ўзларининг устиларидаёқ портлатиб юборишдан ожиз қолмас!»,- деб насиҳат қилса, ҳалиги ваҳимачилар унинг устидан кулиб: «қачонгача хом-хаёллар оғушида эртакларни орзу қилиб юрасан»,- деб камситишар эди.

Натижада ҳалиги мусулмон бу ваҳимали гапларга қулоғини динг қилиб, оғзини очиб қоларди. Аллоҳ таоло ҳақида қачонлардир эшитган ва лекин ҳали қалбида мустаҳкам ўрнашмаган эътиқоди аста-секин йўқолиб, унинг ўрнини қўрқув ва саросима босарди. Мусулмонларда қурол-яроқ, танклар ва бомбалар у ёқда турсин, оддий игна ёки мих чиқарадиган корхонаси ҳам йўқлигини ўйласа, бадтар тушкунликка тушарди.

Лекин Қиёматга қадар тура оладигандек бақувват ва жаббор бўлиб кўринган бу девни – Аллоҳ таоло ақл бовар қилмайдиган даражада, бирпасда қулатиб қўя қолди. Аслида, бу мамлакатни қандай қилиб йўқотиш ҳақида дунёдаги энг кучли давлатлар ҳам бош қотиришарди, бир дунё қуролларни унга қарши тайёрлаб қўйишган эди. (Дарвоқе, бугун ўша қуроллар аста-секин ислом ўлкаларига қарши қаратилиб қўйиляпти).

Аллоҳ таоло Совет Иттифоқини қулатиб, мусулмонларга жуда катта дарс берди. Ҳамма нарса ёлғиз Ўзининг қўлидалиги, ҳар бир нарсага қодир Зот эканлиги, бандалари Аллоҳга берган аҳдларида содиқ турсалар, улар учун бундан-да кучлироқ ва даҳшатлироқ душманга ҳам ўзи кифоя бўла олишини яна бир бор эслатиб қўйди.

«(Эй Пайғамбар) Сиз кофирлар ва мунофиқларга итоат қилманг ва уларнинг озор-азиятларига парво қилманг, (балки) Аллоҳга таваккул қилинг! Аллоҳнинг Ўзи – етарли вакилдир. (Яъни, ёрдам берувчи ва ҳимоя қилувчидир)».[5]

Мўминлар маъруф ишларни тарк қилишда, мункарга қўл уришда кофиру мунофиқларга итоат этмасалар, уларнинг таҳдидлари ва озорларидан чўчимай, Аллоҳнинг Ўзига таваккул қилсалар, динларини маҳкам ушласалар, уларга Аллоҳ таоло етарли вакилдир. Яъни, бандаларини душманларидан ҳимоя қилиб олишга қодир Зотдир.

Бугун Совет Иттифоқи йўқ. Лекин у бўлмаса, бошқасидан қўрқиб, ҳали ҳам саросимадан чиқолмай юрганлар талайгина.

Баъзилар эса эътироз билдириб: «Кофирларнинг куч-қувватлари ва мусулмонларга қарши олиб бораётган сиёсатлари, уюштираётган макрлари ҳақида мусулмонларни батафсил воқиф қилиб туриш уларни бу макр-ҳийлаларга қарши чоралар кўришга ҳозирлайди. Яъни, бу ишлар аслида, кофирларга қарши кураш учун Аллоҳ таоло буюрган сабабларни ҳозирлаш жумласидандир»,- дейишлари мумкин.

«Дарҳақиқат, улар (Расулуллоҳга ва мўминларга қарши) ўзларининг макр-ҳийлаларини қилдилар. (Ва ҳолбуки) уларнинг макрлари Аллоҳнинг ҳузурида (маълум)дир. (ва Аллоҳ уларнинг макр-ҳийлаларини пучга чиқаришга қодирдир) Ҳатто, уларнинг макрлари тоғлар ҳам у сабабли йўқ бўлиб кетиши мумкин (даражада кучли) бўлса ҳам».[6]

Эътибор беринг, Қуръони Каримнинг қайси бир оятида Исломга қарши қилинаётган макр-ҳийлаларни қайтариш ҳақида гапирилган ёки ишора қилинган бўлса, бу ишни Аллоҳ таоло мўминларга эмас, балки, Ўз зиммасига олган.

«Эсланг, (эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам) кофирлар сизни тутиб олиш, ёки сизни қатл қилиш ёки сизни (Маккадан хорлаб) ҳайдаб чиқариш учун сизга қарши макр-ҳийлалар қилишган эди. (Кофирлар доимо исломга қарши шундай) макр қилурлар, Аллоҳ ҳам (уларнинг макрларини пучга чиқариш учун) макр қилур ва Аллоҳ макр қилувчиларнинг яхшироғи (устароғи)дир».[7]

«(Яҳудийлар Ийсо алайҳис-саломни қатл қилиш учун) макр қилдилар, Аллоҳ ҳам макр қилди ва Аллоҳ – макр қилувчиларнинг яхшироғидир».[8]

Кофирларнинг макрларига қарши чора кўриш, уни қайтаришга Аллоҳ таоло Ўзи кифоя қилишини таъкидламоқда. Нима учун Аллоҳ азза ва жалла бу ишни биз мўминларга юкламаяпти?

Чунки, биз ҳеч қачон уларнинг макрларини қайтаришга ўзимизча қодир эмасмиз. Кунда 24 соат макр китобини варақлаб, мўминларга қарши режаларни тузишда ҳам, амалга оширишда ҳам «ўрмон қонуни»дан бошқа бирон қоидага риоя қилмайдиган бу «йиртқичлар» учун «адолат», «инсоф», «виждон», «ҳаё», «ҳалол», «ҳаром», «мумкин», «мумкин эмас», «раҳм-шафқат» каби тушунчалар бегонадир. Улар ёш-у қари, аёл-у беморларни ҳам аяб ўтиришмайди. Бизга қарши макрлар уюштиришда куфр аҳли ҳар қандай разилликдан тап тортмайдилар.

Хўш, бундай макрга қарши биз нима қила олишимиз мумкин, деб ўйлайсиз?

Авваламбор, муносиб жавоб бериш учун биз ҳам 24 соат макр қилишимиз зарур бўлади. Ҳолбуки бу иш бир кун ёки икки кун эмас, балки Қиёматга қадар шу алфозда давом этиши муқаррар. Бунга ким ҳам туриб бера олади? Ахир, Аллоҳ таоло бизни Ўзига ибодат қилиш учун яратмаганмиди? Ёки куфр аҳлига қарши макр билан вақт ўтказишни ўзига «фарз» қилиб олганлар борми? Бундан ташқари бизнинг олдимизда доимо адолат, инсоф, ҳалол, ҳаром, раҳм-шафқат каби тушунчалар чегара бўлиб туради. Биз «ўрмон қонуни»га кўра ҳаракат қила олмаймиз-ку!

Уларнинг макрларига жавоб қайтариш учун мўминларнинг вақтлари ҳам, имконлари ҳам етмайди. Бундан ташқари, юқорида зикр қилинган «Иброҳим» сурасининг 46-оятида айтилганидек улкан тоғларни ҳам ўрнидан қўзғатувчи макрлар тўфонига биздек содда ва заиф инсон қандай қаршилик кўрсатсин?!

Аллоҳга ҳамдлар бўлсинки, бизларни бундай машаққатдан Ўзи халос қилгандир. Уларнинг макрига тоғлар ҳам чидай олмаслигини эшитиб, тушкунликка тушиб қолмаслигимиз учун, бундан аввалроқ – уларнинг макри Аллоҳнинг ҳузурида эканлигини уқтириб ўтди. Роббимиз азза ва жалла бизга қарата:

«Эй бандаларим! Уларнинг макрлари – аслида, сизлар тасаввур қилганингиздан ҳам кучлироқ. Лекин, модомики, Мен сизларнинг тарафингизда эканман, заррача ҳам чўчимасангиз бўлади. Чунки, уларнинг макрлари – Менинг ҳузуримда. Улар ўз макрларини сизлардан яширишга уринсалар ҳам, Мендан яшира олмайдилар. Шунинг учун, уларнинг макрлари хусусида ҳадеб бошингизни қотираверманг, Мен уни батафсил биламан. Сизлар Менинг динимни мустаҳкам тута билсангиз бас. Кофирнинг макрига Мен Ўзим кифоя қиламан, хотиржам бўлинглар»,- деяётгандек гўё…

manba>>http://www.islamhouse.com/p/126191 Yusuf Rasul shu maqolani kotta qilip e,lon qiseyiz shoyad musulmonlayam uzlaridagi kamchilini kurishsa Alloh roziligi uchun quyseyiz yahshi bulardi! oldindan raxmat Alloh rozi busin!

  1. Axmad xadji Xorazmiy says:

December 7, 2009 at 7:29 pm

Мухтарам Абдулла ака, ассалому алейкум.
Сизнинг (олим кишининг) битикларингизни укиб маза килдим. Анча вактлардан бери бундай нарсаларни укимаган эдим. Бундай битикларнинг ёзишингизга сабаб булган Юсуфжон акага ва Алибой акага хам рахмат.
Урни келганда хужалар ва саййидлар тушинчаси Хоразмда канака тушинилишини уртоклашмокчи эдим. Бизнинг Хоразмда насл жихатдан 4 чориёр ва бошка арабларга бориб такаладиганларни хужалар дейилади.
Пайгамбаримиз авлоди – яъни унинг набираларидан таркаганларни эса саййидлар деймиз.
Эшонлар деган термин луговий жихатдан на хужаларга, нада сайидларга алокаси йук. Эшон дегани ислом буйича саводли ва устоз деганига тугри келади. Хужаларнинг купини эшон дейилишига сабаб ислом (Куръон) буйича ушалардан саводли одамлар купрок чиккан.
Саййид, хужа – булар насаб. Эшон – эса бу олим, илмли хар кандай одам. Эътибор килсангиз тарикат шайхларнида пир, эшон дейилган. Купчилик тарикат пирлари булмиш шайхлар, эшонлар хужа ва саййидлардан эмас. Бунга устоз Мухаммад Содик Мухаммад Юсуф хазратларининг китобида алохида ургу берилган.
Биз билган манбаларда хам сиз айтгандай Чингизхаон авлодидан булмиш рахбарларга хон дейилган. Эътибор килсангиз Тошкентда ва бошка бир катор жойларда хужа насабли одамлар исмининг охирига хон сузи кушиб айтилади. Масалан бизга ухшаб Европада мухожирликда яшаётган Обидхон ака хам хужалардан ёки саййидлардан булсалар керак.
Истагим, шундай мавзуда купрок чикишлар килиб турсангиз. Чунки сизга (умуман олимларга) илмни Худо факат узингиз учун эмас, уни бошкаларга етириш учун берган.
Камоли эхтиром билан мухожир А.Хоразмий. Ангилия.

16. Милодий янги йилнинг бошланиши ва Қорбобо байрами(ёки Исо алейҳиссаломнинг туғилган куни)

December 31st, 2009 admin

Алибой Йўляшиев

Мен динимиз ислом номли сайт юритувчилари билан ёзишиб тураман. Улар ҳар куни Ислом динига ва мусулмонларнинг ибодату-амалларига тегишли жуда аҳамиятли маълумотлар келтирилган икки дона кичик-кичик мактублар юборишади. Уларнинг бири “Туркия” газетасининг диний шарҳловчиси қадрли қардошимиз Меҳмет Али Демирбош номидан келади.

М.А. Демирбошнинг бугунги мактуби “Йилбоши ва Қорбобо” деб аталади. Биз ана шу мактубни ўзбекчалаштириб ўзбек тилида ўқийдиган дўсту-яқинларимизга узатишни аҳамиятли ҳисобладик. Чунки ўзбекистонли кўпгина мусулмонлар орасида ҳам милодий янги йил билан бир-биримизни табриклаш жоизми ё йўқ, каби саволлар чиқиб туради.

Савол: Йилбошини ва Қорбобо кунини( Исо алейҳиссалом туғилган куни деб юритиладиган кунни – таржимон изоҳи) қутлаш жоизми?

Жавоб: Йилбоши ва Қорбобо кунини бир-биридан фарқлаш лозим. Христианлар Исо алейҳиссаломнинг туғилган куни деб байрам қилинадиган кун Қорбобо кунидир. Шунинг учун бу кунни қутлаш тамоман жоиз эмасдир. Бир зарурат бўлсагина, масалан, давлатларораси протоколда зарурат туғилганлиги учун қутлаш лозим бўлиши мумкин.

Йилбошини, яъни янги ҳисоб йилининг бошланишини, бу йилнинг инсоният учун, бутун мусулмонлар учун хайрли бир йил бўлишини тилаш, яъни бирор дўстнинг ёки яқинларнинг “Янги йилинг қутуғ бўлсин” дейишларига “Сеники ҳам қутлуғ бўлсин” деб жавоб қайтариш жоиздир. Бироқ бу кечани бошқа кечалардан фарқли ҳисоблаб, бошқача муомалада бўлиш тўғри бўлмайди. Ҳар доим нималар қилинса, бу кеча ҳам ўша нарсалар қилиниши лозим бўлади. Масалан, бу кеча уйларни безаш, индейка(курка) сўйиб зиёфат қилиш лозим эмас. Унинг устига бу кечани қандайдир муборак кеча ҳисоблаб, мавлуд ўқиш, диний суҳбатлар, йиғилишлар ўтказиш уйғун бўлмаган тадбирлардир.

Савол: Қорбобо кечасининг (яъни Исо алейҳиссаломнинг туғилиш кунининг) вақти кескин аниқми? Христианларнинг диний байрами Қорбобо кечаси аниқ ўлароқ қайси вақт?

Жавоб: Исо пайғамбар ер юзида жуда оз вақт яшади ва ундан сўнгра осмонга чиқарилиб кетилди. Шу сабаб унга фақат 12 киши ишонди, эргашди. Натижада исовийлар жуда озчиликни ташкил этиб, узоқ йиллар яширин яшадилар. Шунинг учун Исо алейҳиссаломнинг туғилган куни аниқ эмас. Ҳозирги тушунчаларга кўра, ўша кунни 25-декабр ёки 6-январ дейишадилар. Кўпчилик христианлар 25 – декабрни унинг туғилган куни ҳисоблаб байрам қиладилар. Аммо бу вақтларнинг ҳар иккиси ҳам аниқ тарихий сана эмас. (Тақвими Абуззия).

Милодий ҳисоб йилида энг ози 300 йиллик фарқ бор, яъни бу ҳисоб йили шунча йил кам ҳисобланиб келинмоқда. Чунки Исо алейҳиссалом ва Муҳаммад алейҳиссалом ораларида минг йилдан кам бўлмаган бир фарқ мавжуддир. (Бурҳоний қатъ).

Исо алейҳиссалом ва Муҳммад алейҳиссалом орасида 963 йиллик бир фарқ бор. (Мавоҳибий Ладуннйя)

Ҳижрий йил аниқдир. Милодий йил тўғри ва аниқ эмасдир. Бу ҳисоб йилининг бошланиш куни ҳам, йили ҳам хато, янглишдир. (Саодати Абадийя)

Янги йил табриги.

Савол: Милодий янги йил учун табриклаш картлари сотиш, янги йилни табриклаб ўшандай картлар жўнатиш ва умуман янги йил билан табриклаш жоизми?

Жавоб: Ҳа, янги йил учун жоиз. Қорбобо куни учун жоиз эмасдир.

Демак, дин қардошларим бизнинг замонимизда дунёда ҳисоб йилига айланган ва келаётган йил 2010-йил ҳисобланадиган янги йил билан бир-биримизни табрик этиб, яхши ниятларда бўлсак жоиз экан. Шу сабаб мен ҳам сиз азизларни янги ҳисоб йилингиз билан қутлашни истайман. Келаётган йил сизларнинг барчангизга хайрли, баракали йил бўлсин. Бу йилда сизларга улкан ютуқ, яхшиликлар насиб этсин.

www.yangidunyo.com

Bu maqola 3034 marotaba 846 ziyoratchi tarafidan o`qilga

February 5th, 2010 admin

17 Ислом Каримов ва Тоҳир Йўлдош (Учинчи суҳбат)

August 31st, 2010 admin

“Янги Дунё” мусоҳабаси:

    • Ислом Каримов ва Тоҳир Йўлдош: Ўзаро ўхшашликлар.
    • Диктатура ва ислом экстремизми эгизакларми?
    • Мўътадил исломга йўл қаердан бошланади?

Бизнинг навбатдаги суҳбатдошимиз таниқли мухолифат фаоли Алибой Йўляхши.

Юсуф Расул: – 90 йиллар бошида иқтидорга келган президент Ислом Каримов кучли дунёвий авторитар режимга асос солди. Уни ашаддий рақиби сифатида кўриладиган Ўзбекистон Исломий Ҳаракати раҳбари Тоҳир Йўлдошнинг эса мамлакатда диний исломий давлат қўриш орзуси амалга ошмай қолиб кетди. Албатта, Ўзбекистонда барча куч ишлатар тизимларни ўз қўлига олган Ислом Каримовни исломий жиҳод йўлида тоғу тошларни кезиб умр ўтказган Тоҳир Йўлдош билан қиёслаш тўғри келмас. Лекин бу икки лидернинг ўзбек жамияти келажаги учун қанчалик хизмат қилганлари биз учун қизиқарлидир. Йигирма йил ичида Ислом Каримовни дунё ҳамжамияти кучли диктатор сифатида тан олган бўлса, Тоҳир Йўлдош ва унинг гуруҳи ўта радикал, экстремистик, террорчилик ташкилоти ўлароқ халқаро ташкилотлар рўйхатига киритилди.

Йигирма йиллик ортда қолган тарихимизга назар ташлайдиган бўлсак, халқ ва жамият учун Ислом Каримовнинг дунёвий давлат қуриш йўлидаги қаттиққўллик билан олиб борган сиёсатини оқлаш мумкинми? Ўша пайтда Тоҳир Йўлдош бошлиқ ўта радикал исломчиларнинг сиёсий саҳнага чиқишларига йўл қўйиб берилганда эди, бунинг оқибати қандай якун топарди?

Алибой Йўляхши: -Биринчиидан, мавзуда исмларини қўллаётган шахсларни сифатлаш учун, уларнинг инсоний хусусиятларига ва сиёсий – ижтимоий фаолиятларига уйғун бўлмаган бир мунча юксак иборалар деймизми (ёки ўринсиз атамалар десак ҳам бўлади) қўллабсиз. Масалан, И.Каримовни “… кучли дунёвий авторитар режимга асос солди”, дейиш, Т.Йўлдошни унинг “ашаддий рақиби; диний исломий давлат қуриш орзуси …” ва бир қатор бошқа шу каби сифатлар билан аталишига қўшила олмаслигимни таъкидлаб қўймоқчиман. “Кучли дунёвий авторитар режим”, “диний исломий давлат” каби атамалар ишлатишнинг ўзи ҳам менимча ўринсиз кўринади. Чунки бу атамаларнинг ҳеч бири ҳеч ерда бундай шаклда қўлланилмайди. Улар янги бир иборалар бўлиб, оммавий матбуотда ёзилиши менга бироз хунук туюлаяпти. Ҳатто сиз И. Каримов режимини “дунёвий режим” қилиб қўяяпсиз. Бу нимаси? Авторитар режимнинг “дунёвий”си ҳам борми, шунақаси ҳам бўладими? Худди шуниндек “диний исломий давлат” атамаси жуда уйғун ибора эмас.

Ҳа, ўзингиз таъкидлаганингиз сингари, И. Каримов ва Т. Йўлдошлар бир бири билан қиёсланмайдиган шахслардир ва уларнинг сиёсий саҳнага чиқиб қолишлари ҳам совет давлатининг қулаши жараёнининг оқибатиларидан бири ўлароқ нотабиий бир шаклда юз берганди. Шу сабабдан ҳам бу шахслар қўллаган ва юритган сиёсий усуллар, бутун 20 йилдан кўпроқ бўлган кечмиш даврда ўзларининг пайдо бўлишлари сингари нотабиий бўлиб, реалликка уйғун бўлмай қолаверди.

Ёлғиз И.Каримов ва унинг ҳукумати аталмиш гуруҳ сиёсати ҳақида сўз кетадиган бўлса, бу сиёсатнинг халқ ва жамият учун фойдасидан кўра зарари кўп бўлди, дейилса тўғрироғи бўлади. Бироқ адолат юзасидан шуни ҳам айтиш керакки, ўтган йиллар давомида Ўзбекистон мустақил бир давлат сифатида яшаб келаяпти.

Ҳатто ўша алғов-далғов замаонларда ҳам Т.Йўлдош ва унинг савиясидаги кишиларнинг ҳукуматга келиб қолиши мумкин эмас эди. Чунки улар ўша замонларда сиёсий, ҳатто аниқ бир шаклда кўринишга эга бўлган мустаҳкам диний қарашларга ҳам эга эмасдилар. Ана шундан, улар ўша замонда сиёсий саҳнага чиқишганларида нималар бўлиши мумкинлигини тасаввур қилиш мумкин деб ўйлайман.
Т.Йўлдош ва унинг гуруҳига “Тоҳир Йўлдош бошлиқ ўта радикал исломчилар” каби атама қўлланишига ҳам қўшила олмайман. Бу каби жумлалар, айниқса “радикал исломчи” атамаси ислом душманлари тарафидан уйдирилган атамадир. Дини ислом бўлган киши, яъни мусулмон “радикал” ёки “ўта радикал” бўла олмайди. Агар бордию кимдир нималар тўғрисида радикал фикрда бўлса, у сўзсиз мусулмон эмас, у ғайридиндир, исломнинг душманидир, муртаддир, сотилгандир.

Ю.Р.: -Тоҳир Йўлдош бошлиқ исломий ҳаракатнинг 20 йиллик фаолияти ҳақида турли хил қарашлар бор. Халқаро ташкилотлар ва АҚШ бошчилигидаги демократик дунё ҳар қандай йўл билан бу гуруҳни йўқотиш учун ҳаракат олиб борди. Дунё бўйлаб Ўзбекистон Исломий Ҳаракатига қарши аксил кайфиятнинг кучайишидан бу ҳаракатнинг ашаддий рақиби Ислом Каримов ҳукумати жуда яхши фойдалангани, терроризм ва диний радикализмга қарши кураш баҳонасида ғарб ва Европа давлатларидан жуда катта молиявий ёрдам олиб келгани кўпчиликка сир эмас. Ўзбекистонда диний радикализм қандай асосда пайдо бўлган эди? Ўзбекистон ичида ва ташқарисида диний экстремистик гуруҳлар ҳақиқатдан табиий ҳолда кучайдими ёки атайин “кучайтирилдими”? Умуман Ислом Каримов рақиби Тоҳир Йўлдошдан ўз манфаати йўлида қандай фойдаланди, деб ўйлайсиз?

А.Й.: -Бу саволни тузиш учун келтирилган маълумотларингизда баъзи ҳақиқатлар борлигига ишонса бўлади. Чунки бир неча минг кишилик Т. Йўлдош гуруҳи тирикчилиги учун ҳам анчагина моддий маблағ бўлиши ва унинг доимийлиги таъминланиши керак эди-ку, ахир.

Ўзбекистон Исломий Ҳаракати номи ва улар қилаётганми ёки қилмаётган “қўпорувчилик” фоалиятлари билан дунёга танитилган бир гуруҳнинг мавжуд бўлиши И.Каримов бошлиқ Ўзбекистон ҳукуматининг “ислом радикализими”га қарши кураши учун жуда зарур эди ва зарурдир. Шундай экан бу ҳолатдан, яъни уларнинг, Т.Йўлдош раҳбарлигидаги “Ўзбекистон Исломий ҳаракати “ аталмиш гуруҳнинг мавжудлигидан Ўзбекистон ҳукумати жуда яхши фойдаланди ва фойдаланмоқда, дейишга асос бордир.

Мен, Ўзбекистонни 1993 йилнинг куз ойларида тарк этдим (тўғрироғи Ватандан чиқиб кетишим ташкил қилинди). Ўша замонларда диний радикализм деган бирор атама ҳам йўқ эди. Одамлар коммунистик режимдан чиқиб, эндигина бироз намоз қила бошлаган эди, яъни намоз ўқийдиганларнинг сони бироз кўпаябошлаганди. Тоҳир Йўлдошлар гуруҳи ҳам қандайдайдир, нималар ҳақида радикал фикрдаги кишилар гуруҳи шаклида эмас, балки адолатпарварлар гуруҳу шаклида кўзга кўринганди.

Тўғриси, менинг улар ҳақида билганларим мана шулар эди: ҳали совет даври эди, Ўрта Осиёда янги муфти сайланиши лозим бўлиб, ўша мансабга муҳтарам олимимиз Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратларининг номзоди кўрсатилганди. Тошкентда ва водийда ўзларини мусулмон ҳисоблаган бир қатор кишилар бу кишининг номзодига қарши бўлишдилар. Ҳатто улар (ўша “қаршилар”) мамлакат (Ўзбекистон) нинг пайтахтида М.С.М.Юсуф муфтиликка сайланмасин каби шиорлар кўтаришиб юришлар қилгандилар. Ана ўша “митинг”чиларнинг ичида бугун Т.Йўлдошнинг гуруҳи деб аталувчилардан кимлардир, балки Т.Йўлдошнинг ўзи ҳам қатнашган бўлишлари мумкин. Бироқ ўша “қаршилик”ларга қарамасдан М.С.М.Юсуф ҳазратлари муфти этиб сайландилар. Бу воқеалардан сўнгра бироз вақт ҳам кечди менимча. Ўзбекистон мустақил ҳам бўлиб қолди. Ана ўша замонларда Наманганда “Адолат” гуруҳи тузилибди каби хабар ҳам тарқади. “Адолат” гуруҳининг фаолияти ҳақида аниқ маълумотларга эга эмасман. Ҳар ҳолда “Адолат” гуруҳи Т.Йўлдош ва Жума Намангоний тарифидан ёки ўшалар номи билан бошқа ички ё ташқи раҳномалар тарафидан тузилганди, шекилли. 1991 йилги Ўзбекистон президентига сайловлар арафасида “Адолат”чилар Наманганда бир митинг ташкил қилишиб, вилоят ҳокимиятининг биносини эгаллаб олишганлари ҳақида ҳам хабарлар бўлганди. Ўша митингга И. Каримов келган ва улар билан учрашган деган гаплар ҳам юради. Улар И.Каримовни Ўзбекистонда қандайдир ўзгаришлар (албатта уларнинг назаридаги ўзгаришлар) қилишга кўндирган ҳам дейишади. И.Кармов митингчиларга нималар ваъда қилганлиги ҳақида бир нарса дейишим қийин, лекин И.Каримовнинг уларнинг олдига боргани рост бўлса керак. Бироқ сайловлардан кейин эса, кўп ўтмай “Адолат”чилар Ўзбекистондан Тожикистонга ўтишдилар. Аммо ўша замонлар нималар бўлди, уларни ўша тарафга ўтказиб қўйишдиларми ёки ўтишга мажбур бўлдиларми, уёғи менга қоронғи. Қисқаси улар ўзларини “Ўзбекистон Исломий Ҳаракати” қатнашчилари деб анча кейин (агар аташмаётган бўлсам янги асрнинг бошларида, 2000 йилдан сўнгра) атай бошладилар. Бу гуруҳнинг фаолияти ҳар хил йўллар билан Ўзбекистон ҳукумати сиёсатига фойдали шаклда давом эттишини ташкиллаштириб турилган бўлиши керак, албатта. Уларнинг аъзолари эса, асосан Ўзбекистондан турли хил сабаблар билан ўз-ўзидан чиқиб кетувчилар ҳисобига ҳам, Ўзбекистон органлари тарафидан атайин ҳам кўпайтириб турилди, дейиш ҳақиқатга яқин бўлади.

Умуман айтганда, И.Каримов ва унинг ҳукумати Т. Йўлдош ва унинг ҳаракати исмидан ўз манфаатлари йўлида исталганидан ҳам самаралироқ фойдаланди ва фойдаланмоқда.

Ю.Р.: -Баъзи таҳлилчилар Ўзбекистон Исломий Ҳаракати ўзбек масус хизматлари дунёга келтирган қўғирчоқ ҳаракат деган фикрдалар. Сабаби ойда ёки йилда узоқдан туриб “Ўзбекистонга таҳдид” солиб турадиган бу ҳаракат аслида Каримов режимига қарши ҳеч қандай кураш олиб бормади, қайтанга бу ҳаракат баҳонасида мамлактада диктатура кучайди, кўплаб диндорлар кучли босим остида қолдилар. Агар бу фикрларда жон бўлса, ўтган йилдан бошлаб Каримов режими иккинчи – муқобил исломий гуруҳни “яратиш” учун ҳаракатга тушиб қолмадими? Фақат интернетдагина бор бўлган “Исломий жиҳод” иттифоқини пайдо бўлиши сизнингча нимани англатади?

А.Й.:- Ҳаммаси бўлиши мумкин. Билимсиз, маълумотсиз кишиларнинг ҳаракатлари ҳамиша фойдадан кўпроқ зарар келтиради. Зарур бўлса кўп ўтмай ҳатто учинчи бир ҳаракатнинг номи пайдо бўлиб қолиши ҳам мумкин. Бундай ҳолатлардан ҳайрон бўлмайсиз. Бу сиёсатдир. Сиёсатда шунақа ғирром ўйинлар кўп учраб туради.

Ю,Р.:- Айни пайтда дунё бўйлаб мўътадил диний гуруҳларга рағбат кучаймоқда. Тоҳир Йўлдошнинг ўлими ўта радикал исломий гуруҳлар фаолияти ниҳоясига етиб, унинг ўрнига мўътадил диний жамоаларнинг пайдо бўлишига сабаб бўлиши мумкинми?

А.Й.:-Кечирасиз Юсуфбек, сиз дунё матбуотида модага кирган (аслида ислом душманлари томонидан уйдирилган, ясалган) атамаларни ишлатишни ёқтирадиганга ўхшайсиз. Ислом динига, мусулмонларга “муътадил” ёки “радикал” каби сифат бериш ўта хатодир. Ислом дин ўлароқ унинг бутун сифатлари Ислом исмида, “Ислом” атамасида мужассамлашгандир. У Оллоҳнинг ҳақиқий дини фақат ИСЛОМдир. Агар бу исмга бошқа “муътадил”, “радикал” каби сўзлар тиркалса, улар ислом эмас, балки улар мутлақо бошқа исмларни, бошқа хусусиятларни ифодалайди. Улар ҳақида Ислом бор жойда сўзланмайди. Шунингдек мусулмон ҳам, бутун ўзига хос энг гўзал сифатлари билан МУСУЛМОНдир. Бу икки муборак исмга бошқача сифатлар тиркаш, думчалар ўрнатишга уринишлар исломда бўлмаганларнинг, тўғрироғи унинг душманларининг ғирромона найрангларидир.

“Т.Йўлдошнинг ўлими” дейишингиз билмадим қанчалик маъқул бўларкин. Унинг ўлганлиги ёки ўлдирилганлиги ҳақиқатми? Унинг ҳақида ҳозиргача тарақилган хабарларни жиддий қабул мумкинлигига менда ишонч йўқ. Ҳа албатта, тарихий воқеаларда шахсларнинг ролини инкор қилиш ўжарлик бўлиб, коммунистларнинг ишидир. Бироқ, биринчидан, Т.Йўлдош, унинг мавжудлиги ёки йўқлиги Ислом дунёсида ёки дунё сиёсатида (ҳатто фақат Ўзбекистон ҳукумати сиёсати учун ҳам) қандайдир жонланиш ё сусайишга сабаб бўладиган шахс даражасига кўтарилмаган бирисидир. Шу сабабдан ундай бир шахснинг мавжудлиги ёки йўқлиги дунёни қўйинг, Ўзбекистон сиёсатида ҳам жиддий бирон бир ўзгаришга сабаб бўла олмайди.

Ю.Р.:- Ўзбекистондан қочиб чиққан фанатик диндорлар ва ўта радикал диний гуруҳлар келажакда ўзлари яшаб турган Европа ва ғарб давлатларига ҳам фундаментал хавф сифатида кўрилмоқда. Ўзбекистонда Каримов режими қулагач, ашаддий исломчиларнинг оммавий ватанга қайтиши юз бериши ва Тоҳир Йўлдош бошлаган исломий давлат қуриш учун жиҳод амаллари қайта бошланиши эҳтимолга яқин. Бундай ҳолда исломчиларга қарши ўта шафқатсиз янги бир диктаторнинг пайдо бўлишига ишониш мумкинми?

А.Й.:-Энди янги бир атамалар чиқардингиз: “фанатик диндор”, олдин фақат “радикал” эди энди эса “ўта радикал” бўлиб қолди. Бундай кишилар кимлар бўлишини, уларнинг тахминий бўлса ҳам таърифини, турқини биламизми? Агар бу атамаларнинг нималигини, ундай сифатли одамларнинг қандайлигини билмасак, уларнинг “фундаментал хавфи” ҳақида сўзлашга қандай ҳақимиз бор бўлади? Юсуфбек мени яна бир бор кечиринг-у, “Каримов режими қулагач” каби жумлани ҳам жуда ўринли қўлламагансиз. “Ашаддий” ёки ашаддий бўлмаган “исломчи”, яъни “ашаддий” мусулмон ёки “ашаддий” бўлмаган мусулмон каби тушунча ҳам дунёда йўқ. Бу атамаларни ҳайронман қаерлардан топиб оласиз-а?

Қисқаси, И.Каримов режими ўзгарса, (албатта у ўзгаради, чунки бошқача йўл йўқ. Замон уни ўзгартиради. Каримов абадий яшашга яратилмаган, ахир) турли хил сабаблар билан Ўзбекистонни тарк этган кишиларнинг жуда кўпчилиги Ватанга қайтар деб ишонгим келади. Аммо шу кунларда чет элларда ерлашиб олганларнинг фикрида Ватан тушунчаси анча заифлашиб қолганлиги ҳам сир эмас. Сиз айтган ўша “ашаддий исломчи”лар ҳам “иссиқ” жойларини совутишни истармиканлар? Шундай экан уларнинг хавфлари, таҳликалари ҳақида тўйдан олдин нағора чалишга ўрин йўқ, деб ўйлайман. Мен, Ўзбекистон, ҳали узоқ йиллар давомида И.Каримовга ўхшаш одамлар бошқаруви остида қолади, каби фикрдан қутила олганимча йўқ.

Шуниси ҳам борки, тарих(биз каби кекса кишилар гувоҳи бўлган янги тарих ҳам) кўрсатадики, иккита диктатор кетма-кет бирининг орқасидан иккинчиси келмайди. Бизда ҳам Каримовдан кейингиси диктатор бўлмас, бўлса ҳам Каримовни айнан такрорламас, иншооллоҳ. Демак, Ватанга қайтишни истаганлар Каримов режимининг ўзгаришидан сўнгра дарҳол аэропортларга чиқиш учун чемадонларини тайёрлаб қўяверсинлар.

Азиз Ватандошлар, хулоса ўрнида тубандагиларни таъкидлашни истардим: Келинг, бўлар бўлмасга ваҳималарга берилмайлик (Юсуфбек сиз ҳам). Менимча, биз бир нарсани жуда яхши англаб етишимиз керак, яъни биз ўзбекистонликларнинг жуда кўпчилиги ҳаммасидан аввал мусулмонлармиз. Мен учун дунёда энг гўзал ахлоққа, хулққа соҳиб бўлган кишилар аҳли суннат мусулмонларидир. Бироқ ҳар бир мусулмонман деган киши, мусулмон исмига эмас, ўшандай мусулмон ахлоқига, хулқига эга бўлиши лозим, албатта.
Расмий маълумотларга кўра, Ўзбекистон аҳолисининг 87% мусулмонлар ҳисобланади. Ўзбекистонда мусулмонларнинг эркин, эътиқодларига уйғун яшашлари жиддий бир кўринишда қонунлаштирилмас, уларнинг инсоний ва диний (эътиқодий) ҳуқуқлари ҳимояси дунё стандардларига мослаштирилмас экан, мамлакатни бошқарганлар ким ва кимлар бўлишларидан қатъи назар у юртда ҳеч қачон осойишталик, ҳақиқий инсоний барқарорлик бўлмайди. Инсоф, диёнат, адолат каби инсоний хусусиятлар ўрнига келмайди.
Ўзбекистон дея аталадиган мамлакатнинг ҳар тарафлама ҳақиқатан ижобий йўлдан илгарилаш нуқтаси, унинг аҳолисининг асосий қисми мусулмонлардан иборатлигини, у мамлакат мусулмонларнинг она улкаси, юрти, Ватани эканлигини чинакамига тушуниш еридир.

Бугун ва яқин келажакда сиёсат билан шуғулланишни истаганлар ана шу нуқтадан иш бошлашлари зарур ва шарт. Ана шу нуқтадан бошланган йўлда оғишлар бўлмаса, иншооллоҳ ҳаммаси жойида бўлади. Шундай қилингандагина, мамлакатнинг ривожланиши йўлида кузланган энг олий мақсадларга эришиш мумкин бўлади. Ана шу йўл Ватанимизнинг дунёда муносиб ўринини эгаллай олиш йўли бўлади. Билингки, бошқа йўлларнинг барчаси мағлубият йўлидир.


Суҳбатдош: Юсуф Расул.
www.yangidunyo.com Bu maqola 13949 marotaba 2530 ziyoratchi tarafidan o`qilgan

  1. Bohodir says:

September 2, 2010 at 8:42 am

Ko‘chada ne ahvol deya so’roqlab,
Uydan chiqmoq uchun eshik ocharmiz,
Qay tomon tikilsek faxshiy nigohlar
Ajab zamon bo’ldi, qayga qocharmiz.

Zinoni oddiy hol sanagach bashar
Va lekin zino ham kundan kun oshar.
Qizlarning qarashi ko‘zlarni teshar
Ajab zamon bo’ldi, qayga qocharmiz.

Farzandning ko‘zlari jovdirar yona
Ota ne qilarin bilmay parvona,
Tarbiya neligin bilmasa ona
Ajab zamon bo’ldi, qayga qocharmiz.

Serial tufayli hamma ovora,
Unda qora oqdur, oq esa qora.
Momo sizni sevdim desa nevara,
Ajab zamon bo’ldi, qayga qocharmiz.

Mehmon so‘rolmasa mezbondan haqqin,
Go‘zal skunatni yenganda shovqin,
Yetti yot begona qardoshdan yaqin,
Ajab zamon bo’ldi, qayga qocharmiz.

Uzoqdan bir kimsa yo‘lni paypaslar,
Qalb ko‘zi atrofi o‘ralgan haslar,
Ko‘r xassasin tepib shodlansa kaslar,
Ajab zamon bo’ldi, qayga qocharmiz.

Dunyoning ishlari ho‘p qiziq bo’ldi:
G‘ariblar yig‘labon hasixlar to’ldi
Erkakka uylangan erkaklar bo‘ldi
Ajab zamon bo’ldi, qayga qocharmiz.

Xaqiqiy buzgunchi tinglolmayin,
Olamni xorlagay kun o‘tgan sayin,
Biz asli islohchi diyolgay keyin,
Ajab zamon boldi, qayga qocharmiz.

To‘gri o‘gri bo’ldi, chap yo‘l esa o‘ng,
Qoralar poygakda qalban yig‘lar hong.
Uy to‘ri hofizni kutganidan so‘ng,
Ajab zamon bo’ldi, qayga qocharmiz.

Birodar, o‘tmishmas ketmaylik uzoq,
Tojiku Qirgiz ham Uzbegu Qazoq.
Qor bobo Qor qiz desalar razzoq,
Ajob zamon bo’ldi, qayga qocharmiz.

Bugun ta‘sir uchun behol so‘zimiz
Qaysardan ham battar o‘gil qizimiz.
Bariga aybdor asli o’zimiz
Ajab zamon bo’ldi, qayga qocharmiz.

Reply

  1. muslim says:

September 1, 2010 at 9:44 am

Shu eski siyosatchi-kommunistlar orasida ham o’zligiga qaytib olgan insoflik odamlar ham bor ekanku.

 

18 Бу «норозилик» кўтарилишлари алданган омманинг ғалаёнларидир

March 7th, 2011 admin

Бизнинг мусоҳаба

Араб давлатларидаги инқилоблар ҳозир биз яшаб турган 21 асрдаги энг катта сиёсий ҳодислар сифатида тарихга кирса ажаб эмас. Аввал Тунисда бошланиб, кейин Мисрда давом этган халқ исёнлари, бугунги кунда Ливия, Байрейн, Оман, Эрон, Сурия, Иордания, Алжир, Марокаш, Яман каби давлатларни ҳам қамраб олди.

Инқилоблар араб мамлакатларини қандай сиёсий тузумга ўтишига сабаб бўлиши мумкин? Уларнинг Марказий Осиёга таъсири борми?  “Янги Дунё” шу каби саволлар билан сиёсий таҳлилчилар, мухолифат намояндалари, инсон ҳақлари фаоллари ва диний уламоларга мурожаат қилди.

Бизнинг навбатдаги суҳбатдошимиз – айни пайтда Норвегияда муҳожирликда яшаб келаётган мухолифат фаоли Алибой Йўляхшиев.

“Янги Дунё”: -Нега араб мамлакатларида узоқ давом этган жимлик бугунги кунга келиб бузилди, халқ сиёсий жиҳатдан фаол бўлиб кўчаларга чиқди? Бунинг сабаблари нимада?


Алибой
Йўляхшиев: -Саволнинг “Нега” дейилган қисмига дабдурустдан жавоб бериш унча ҳам қулай эмас. Бу “нега”га асосли, дурустроқ жавоб бериш учун сўзни бироз тарихдан бошлаб келишга тўғри келади. Бу эса, анчагина вақт ва меҳнат талаб қилади. Менимча, бундай қилиш бу савол доирасидан чиқиб кетади. Шунга қарамасдан сизнинг саволингиз доирасида бир-икки оғиз сўзлаш лозим бўлса, мен шуларни айтган бўлардим: Биринчидан, араб мамлакатларида бугун ҳам халқ ҳақиқатан сиёсий фаоллашмади. Жумладан Миср, тунис ва Ливия каби араб мамлакатларида халқ бугунги каби кўчаларга чиқиб сиёсий талаблар қўйиш даражасида фаоллашди деб бўлмайди. Бу “норозиликлар” жуда кучли ва ўта бадавлат ташкилотлар (аниқ қилиб айтилса, АҚШ ва Исроил каби давлатлатларнинг махсус органлари каби) тарафидан ташкил қилинди. Бошқача айтганда, бу ғалаёнлар, бугун дунёни бошқарашаётган Ғарб давлатларининг “демократия” ўйинидан бошқа ҳеч нарса эмас. Бу ўйинлар эски совет республикаларида (Гуружистон, Украина, Қирғизистон каби) ташкил этилган рангли “инқилоб”ларнинг бошқа бир кўринишидир. Миср, Тунис каби мамлакатларда ҳозиргача мавжуд режимлар, АҚШ ва Исроил истаганидек ишлаб турган эдилар. Ливияда режим ҳам АҚШ ва Исроил бошчилигида юритилаётган дунё сиёсатидан ташқарида фаолият қилаётган “бебош” эмас эди. Қисқаси Африка қитъасининг нисбатан илғор бу мамлакатларидаги диктаторлар, АҚШ ва Исроил манфаатлари доирасида рисолададек фаолият кўрсатиб туришган эдилар. Ҳа, тўғри, нега бу ерларда ўша АҚШ ва Исроилнинг истагига кўра ҳокимиятга келтирилган диктаторларга қарши бундай исёнчилар чиқиб қолди? Нима, бу ғалаёнлар оқибатида Миср ва Тунисга аввалгиларидан дурустроқ миллатпарвар бирлари раҳбарликка келади деб ўйлаймизми? Йўқ, бугуги асло бундай бўлмайди. Дунё сиёсатини бошқариб турган АҚШ бошлиқ Ғарб бунга мутлақо йўл қўймайди. Демак, бу ерларга “демократия”ни мана шу йўл билан экспорт қилиш лозим бўлиб қолган кўринади.

Я.Д. -Араб давлатларидаги инқилобларга динни қандай аҳамияти бор деб ўйлайсиз? Инқилобларга диний мафкуранинг роли қандай?

А.Й. -Биринчи саволга берилган жавобдан ҳам кўриниб турилганидек, менимча, бу “исёнлар”га диннинг, яъни айниқса Ислом динининг ҳеч қандай алоқаси йўқ. Чунки бу учала мамлакатда ҳам бугун Ислом дини жуда заифлашган ҳолда мавжуд. Шунингдек Ўрта Шарқдаги бошқа мусулмон давлатлари аталмиш (Баҳрейн, Яман, Ирдония ва ҳ.к. каби) мамлакатларда булардан авло эмас. Масалан, Мсирдаги ”Мусулмон қардошлар” номи билан танилган гуруҳни олсангиз, бу Исломни ичидан бузиш мақсадида инглизлар тарафидан 1923 йилда тузилган бир ташкилотдир. Улар Ислом динининг (мусулмонларнинг) манфаатларини эмас, Ислом дини душманларининг манфаатлари учун хизмат қилади. Чунки улар айнан шу мақсадда ташкил қилинган ва шу мақсадни амалга ошириш учун моддий таъминланиб туришибдилар.

Бугун дунёда диний мафкура, айниқса Ислом мавкураси йўқ ҳолга келтирилган. Бу бир, иккинчидан, ҳақиқий Ислом ҳукмрон бўлган жойда исёнларга ўрин йўқ. Чунки ҳақиқий Исломият ўрнатилган системада барча манфаатлар тўғри йўлга қўйилган бўлади. Ҳақиқий мусулмонлар исён қилмайдилар.

Я.Д.- Бу норозилик акциялари баъзи мутаассиб диндорлар даъво қилаётганидек хорижий кучлар, жумладан АҚШ ва Исроил давлатлари ёрдамида уюштирилган инқилобми ёки халқнинг ички исёними?

А.Й. -Бу савол мазмунан олдингиларини такрорлайди. Динда, айниқса Исломда “мутаассиб”, “радикал”, “экстремист” мусулмон каби ибора, атамалар йўқ. Кимки ўзини ўшанақа “диндор” ҳисоблайдиган бўлса, ундай кишига Исломда ўрин йўқ. Ундай киши ўзини мусулмон ҳисолаши мумкин эмас. Умуман олганда бу саволингизга жавобни мен биринчи саволга жавобимдаёқ айтиб қўйдим.

Я.Д. – Сизнинг назарингизда бу инқилоблар араб мамлакатлари учун сиёсий жиҳатдан олдинга силжишни бошлаб берадими ёки ижтимоий таназзулними?

А.Й. -Булар инқилоблар эмас, ғалаёнлардир. Менинг назаримда булар вайронагарчиликдан бошқа ҳеч нарса эмас. Агар мазкур исёнлар оқибатида бу мамлакатларнинг ҳар тарафлама энг озида ўн йил орқага кетишини таназзул дейиш мумкин бўлса, ҳа айнан шундайдир.


Я.Д.- Араб мамлакатларидаги инқилоблар сизнингча бу халқларни демократияга олиб чикадими ёки исломий давлат қуришгами?

А.Й. -Биринчидан, яна такрорлайман булар ғалаёнлардир, уларни мен инқилоб демаган бўлардим. Исломий давлат қуриш ҳақида ўйлаб ўтиришга ҳам ҳожат йўқ. Исломий давлат, Ислом дини ҳукмрон бўлган, ҳақиқий мусулмонлар яшашган жойда қурилади. Бу аксиомадир. Араб мамлакатларида ҳали яқин орада бугунгидан фарқли ҳеч нарса бўлмайди. Бугун шармандаларча кетишган диктаторлар ўрнига эса, эртага яна айнан ўшанақаларидан бирортаси келтирилади.

Я.Д. – Араб давлатларидаги инқилоблар ортидан бу мамлакатларда асл исломий давлат тузуми қарор топиши мумкинми? Бунга қанчалик шароит бор деб ўйлайсиз?

А.Й. -Бу савол ҳам 5-саволни бошқачароқ шаклда такрорлайди. Шунинг учун бу саволга жавоб берилди ҳисоблаш мумкин.

Я.Д. – Бугунги кунда Ислом Конференцияси Уюшмасига аъзо 57 давлат ичида бирорта ҳақиқий исломий давлат йўқлигидан келиб чиқсак, ҳақиқий исломий давлат реалликми ёки афсонами?

А.Й. -Бугун дунёнинг бирор бурчагида Исломий давлат, яъни асосий қонуни Қуръони карим, қонунлари Ислом шариати бўлган давлат бошқаруви қурилиши мумкин дейишни ақлга зид ҳисоблайман. Бироқ унга уриниш, шундай бўлишига эришиш учун ҳаракатни тақиқлашга ҳам ҳеч ким ҳақли эмас. Демократик режимлар қандай яшашга ҳақли бўлса, Исломий шариат ҳам яшашга худди шундай ҳақлидир. Затон демократиянинг принсипларидан бири ҳам шуни тастиқлайди. Аммо бугун ғалаёнлар бўлиб турган мамлакатларда, умуман дунёнинг бирор бурчагида Исломий давлат тузими ўрнатилишини ҳатто ўйлаш хаёлпарастликдир.

Я.Д. – Араб давлатларидаги инқилоблар Марказий Осиё каби мусулмонлар кўп яшайдиган мамлакатларга, жумладан Ўзбекистонга ҳам кўчиб ўтиши эҳтимоли борми?

А.Й. -Қисқача дейилганда, йўқ. Агар Араб давлатларидаги бугунги ғалаёнларни, инқилоб ва ҳақиқатан халқнинг ўз ҳукмдорларига қарши норозилик кўтарилиши десак ҳам “Марказий Осиёдаги мусулмонлар кўп яшайдиган мамлакатларда, жумладан Ўзбекистонда ҳам“ яқин орада бундай тўполонлар бўлмайди. Чунки бугун ғалаёнлар давом қилаётган мамлакатлар, бундан 30-50 йил аввал ўз миллий озодликларига эришгандилар. У халқлар, мана кўраяпсиз ярим асрдан сўнгра кўчага норозилик намойишларига чиқибдилар ёки чиқариш мумкин бўлибди. Демак, бизнинг юртларда шунақа воқеаларнинг содир бўлиши ёки шунақа ғалаёнлар ташкил қилиш мумкин бўлиши ( халқ(омма)нинг уйғониши) учун энг озида яна 20-30 йил замон лозим бўлади, шекилли.

Хулоса ўрнида шуларни ҳам айтишни истардим. Ҳозир Африканинг шимолида ва бошқа бир неча араб мамлакатларидаги каби ғалаёну тўполонларга ҳавас қилиш тўғри эмас. Чунки бу «норозилик» кўтарилишлар алданган жоҳил омманинг ғалаёнлари бўлиб, у фақат мамлакатга вайронагарчилик, халққа азобу уқубат келтиради.

Бугун дунёнинг жуда кўп қисмида ҳукуматларни сайловлар йўли билан алмаштириш тажрибаси яхшигина синовдан ўтганига гувоҳмиз. Шундай экан, давлат ҳокимиятини йўнатувчи режимларни алмаштиришни қандайдир ғалаёнлар, вайронагарчиликлар йўли билан эмас, ана ўша сайловлар ўтказиш йўли билан амалга оширишни йўлга қўйиш лозимдир. Бунинг учун эса, биз, айниқса ўзларини демократ санаб юришган ўзбекистонликлар, ғалаёнларга ҳавас қилишни эмас, тўғри, адолатли сайловлар ўтказишни ўрганишимиз ва мамлакатимизда ҳукуматни ҳам шу тўғри йўлга юришга рози қилишимиз ёки ғалаёнларсиз мажбур этишимиз шартдир. Бу жуда мураккаб вазифа. Бироқ, халқ, Ватан деб йўлга чиққан ақлли, ҳақиқий ватанпарвар кишилар таёқ кўтармасдан, вайронагарчиликларга йўл қўймасдан бу ишни бажариш йўлини топадилар ва топишга мажбур бўлишлари лозимдир.

www.yangidunyo.com Bu maqola 12813 marotaba 2823 ziyoratchi tarafidan o`qilgan

 

 

 

  Рукнлар Биз кечирган хаёт ҳикояларидан ...

Муҳокама ёпилган.