Биз кечирган ҳаёт ҳиқояларидан … Еттинчи китоб. С У Ҳ Б А Т Л А Р

Муаллиф admin Nis 6, 2019

 

 

                   АЛИБОЙ ЙЎЛЯХШИ МАМАНАЗАРЗОДА

   

Самарқанд, Тилло Қори мадрасаси 

 

                       Қуръони карим нури …

               Биз кечирган ҳаёт ҳиқояларидан … Еттинчи китоб.

С  У  Ҳ  Б  А  Т  Л  А  Р

ИСТАНБУЛ, БЕРГЕН  (ТУРКИЯ, НОРВЕГИЯ).   2018.

 

 

Кириш.

Суҳбатларни бошлашни дин қардошимиз Ҳалил Далисанинг ибратли “Мардлик, карам ўлмасин” номли ҳикоясидан бошлашни лозим кўрдик:

Мардлик, карам ўлмасин … Муаллиф: Ҳалил Делиса.

Чиройли, мазмунли мактуб ёзишадиганлар қолмади …!!!

Ҳазрати Умар (радияллоҳу анҳ) саҳобалар билан суҳбат қилиб ўтирарди, унинг ҳузурига учта ёш йигитлар кириб келишди ва дедиларки:

– Эй Халифа, мана бу бизнинг отамизни ўлдирди. Бунга қандай жазо лозим бўлса, уни амр этинг.

Бу сўзларни тинглаган ҳазрати Умар, айбдор йигитга қараб,

– Булар сени тўғри айблашаяптиларми?

– Ҳа, тўғри халифа ҳазратлари.

– У ҳолда тушунтир қани нима бўлди, ўзи? – дейди ҳазрати Умар. Ёш йигит халифага воқеани тушунтира бошлайди:

– Мен яшаётган жойимда ўзимга яраша ўрним бор бирисиман. Оилам билан биз юришга чиқдик. Қадар бизни бу йигитлар бўлган жойга келтирди. Кечирасиз Халифам, менинг чиройли бир отим борди, уни кўрган яна бир марта кўрсам дерди. Ўша отим бу йигитларнинг боғчасидан мева ейишни ҳеч тарк этмади. Буларнинг отаси бир кун ичкаридан чиқиб менинг отимга бир тош отди. Фалокат, отим бир тош билан ўлиб қолди. Бу вазият нафсимга оғир келди ва мен ҳам буларнинг отасига қараб бир тош отдим. Ажал экан, ота ҳам ўлиб қолди. Масала ана шу Халифа ҳазратлари …

Бу сўзларни тинглаган ҳазрати Умар,

– Менинг сўлайдиган бир сўзим йўқ. Сенинг гуноҳинг қасос олишни лозим этади, сен ўлимга ҳукм этиласан. Мана айбингни ҳам ўзинг тан олиб турибсан – деди халифа ҳазратлари. Шунда йигит,

– Халифа ҳазратлари бир узрим бор, – деб сўз бошлади.

– Мен мамлакатингда бадавлат кишиман. Отам ҳам раҳматли бўлмасидан аввал анчагина олтинлар бериб кетганди. Бу олтинларда укамнинг ҳам ҳақи бор. У ҳали кичик бўлгани учун олтинлар менда сақланаётганди. Сиз ҳозир мени ўлимга буюрсангиз, сағирнинг ҳақи менда қолиб кетади. Бу учун сиз ҳам қиёматда жавоб берасиз. Шу сабаб менга уч кун ижозат беринг, бу вақт ичида омонатни укамга бераман-да қайтиб келаман ва ҳукмингизни ижро этасиз. Бу уч кун учун бирор кафил бўладиган киши топаман, иншооллоҳ …

– Бу ерда сен бегонасан, булардан ким сенга кафил бўлади? – дейди ҳазрати Умар. Йигит одамлар орасига бир қаради ва бирини кўрсатиб,

– Мана шу зот менинг ўрнимга кафил бўлади. –дейди.

Ўша зот эса, Ҳазрати Пайғамбарнинг (соллаллоҳу алейҳиссалом) энг яхши дўстларидан, тириклигидаёқ жаннатийлиги хабар қилинган Амр Ибн Асъ ҳазратлари эди. Шунда ҳазрати Умар Амрга қараб,

– Эй Амр, эшиттингми …? – дейди.

– Ҳа, мен кафил бўламан, – деди Амр Ибн Асъ ҳазратлари.

Ана шундан сўнгра йигитга уч кунлик ижозат берилади. Ниҳоят уч кун ўтиб, куннинг сўнггида ҳам йигитдан хабар бўлавермайди. Мадинанинг бакавуллари ҳазрати Умарга чиқиб, йигитнинг келишига шубҳа билдиришади. Амр Ибни Асъни идом этмасдан марҳумнинг диятини бериш ҳақида сўзлаша бошлайдилар. Бироқ ўлганнинг болалари бунга рози бўлмайдилар. Ўшанда ҳазрати Умар ўзидан кутилган жавобни айтади,

– Бу кафил отам бўлса ҳам жазосини бераман ва кафилни ўлимга ҳукм этаман. Ҳазрати Амр Ибни Асъ ҳам ўзини халифага таслим этиб,

– Мен ҳам сўзимнинг орақасидаман, – дейди.

Шу вақтда кўпчиликда бир тўлқинланиш бўлади ва уларнинг орасида йигитча кўринади.

Ҳазрати Умар йигитчага қараб,

– Ўғлим, келмаслик учун  сабабинг бор эди. Нега келдинг? – дейди. Йигит эса, бошини дадил кўтариб, (кунимизнинг кишилари учун унча ҳам аҳамияти бўлмаган) сўзларни сўзлайди,

– “Аҳдга вафосизлик қилди”, деманглар деб келдим. – дейди. Ҳазрати Умар ҳазрати Амр Ибни Асъга қараб,

– Эй Амр, сен бу йигитчани танимасдинг, қандай қилиб унинг кафили бўлишга рози бўлдинг? – деди.

Амр Ибни Асъ(ундан Аллоҳ абадиян рози бўлсин),

– Бунча кишиларнинг ичидан мени танлади. “инсонлик ўлди”, демаслари учун кафилликни қабул қилдим, – деди.

Бу сўзлашмаларни эшитиб турган отасининг қасосини олишга келган йигитлар,

– Биз ҳам даъвомиздан воз кечдик , – дейдилар.

Ҳазрати Умар эса, уларга,

– Бироз олдин отамизнинг қасосини оламиз деётгандиларинг, энди нима бўлди?

Йигитлар эса,

-“Марҳаматли инсонлар қолмабди”, демасин деяпмиз, -дедилар.

Мен сизга бу мактубни йўллаяпманки, “Чиройли мактублар ёзишадиганлар қолмабди”, демасинлар, дея …

Бутун гўзалликлар сизларники бўлсин …

1. “Буюкларнинг сўзлари, сўзларнинг буюгидир.” 

Суҳбатларимизни Фотиҳа-и шарифани ўқишдан бошлаймиз

Бисмилоҳирраҳмонирроҳийм

Алҳамду лиллоҳи раббил аламийн Арраҳмонир роҳийм Молики явмид дийн Ийяка наъбуду ва Ийяка настаийн иҳдинос сиротол мутақийм Сиротол лазийна анъамта алайҳим ғайрил мағздуби алайҳим валад здолийн 

Алаҳумма салли аъло саййидино Муҳаммадин ва алъло олий саййидино Муҳаммад

Суҳбатларнинг аҳамияти ҳақида шундай деганлар экан:

“Ўқий оларсан, ҳар он нофила намоз,

Аммо бундай бир суҳбат, бошқа топилмас.”

Ҳикмат аҳли зотларнинг – Аллоҳ одамининг(Аллоҳ севган бирор банданинг) муборак суҳбатлари аҳамиятини сўзлар билан ифодалаш мушкулдир. Уларниниг қийматини фақат у суҳбатларга қатаншиш шарафига муносиб бўлганларгина билишлари, англашлари  мумкин. Шунинг учун шоир нофила намоздан суҳбатнинг қимматини юқори қўяяпти.

Ҳақиқатан, Асҳоби киром Пайғамбар ҳазратларига эргашиш ва унинг суҳбатларида қатнашиш оқибатида “Асҳоби киром” исмига лойиқ бўлишдилар. 

Тарихда Усмонли халифаларидан Учинчи Муродхон тахтда йигирма йилдан кўпроқ ҳукм сурганди. Усмонлиларнинг ўша ҳукмдори машҳур ислом олими Азиз Маҳмуд  Худойи ҳазратларига буюк бир иззату ҳурматда бўларди ва халифалик ишларининг барчасини унинг тавсия ва маслаҳатлари билан амалга оширарди. [Азиз Маҳмуд Худойи ҳазратлари бугунги Туркиянинг Онадўли ўлкасида етишган буюк валийлардан ҳисобланади. У 1541(ҳ.948) йилда Шарафли – кўчҳисар исмли қишлоқда туғилди. 1628 (ҳ. 1038) йилда вафот қилди.]

Муродхон эса, 1595 йилнинг июнида вафот қилди. Ана ўша замонда Азиз Маҳмуд Худойи ҳазратлари подшоҳ хотирасига боғишланган қуйидаги илоҳий(марсия)ни ижод қилдилар. Буюк олим шу кичик марсиясида дунёнинг ҳеч бир нарсаси шоҳдир, гадодир овунишга арзимаслигини жуда гўзал ифодалайди. Шу сабаб биз уни ўзбекчага ағдардик ва ўқувчиларимизга  ибрат бўлишига ишониб, китобимизнинг “Суҳбатлар” қисмини ислом дунёсининг машҳур олими Азиз Маҳмуд Худойи ҳазратларининг ўша марсияси билан бошлашни муносиб ҳисобладик. Марҳамат илоҳийни ўқинг ва ибрат олинг!

Ёлғончи дунёга алданма ё ҳу

Бу дарнак* тарқалар дивон овунмас,

Икки эшикли бир вайронадир бу,

Бунда қўнган кўчар, меҳмон овунмас.

 

Боқма бунинг қорасига оғига,

Кўнгул берма бўстонига боғига,

Ўхшар ҳало бола ўйинчоғига,

Бунда ақли бўлган инсон овунмас.

 

Борингни икром эт Мавло йўлига,

Бунда на айларсанг онда қўлингга,

Бир кун сафар тушар, барзоҳ1 элига,

Ўтоғи кўчажак Султон овунмас.

 

Сен эй ғофил, на билдинг рўзиғор2ни,

Турар деб англадинг лайлу-наҳор3ни,

Юкинг ҳисоблаган аввалдан борий4,

Йўқса йўлчи кетар карвон овунмас.

 

Тўғрисига кетавер бу йўлларнинг,

Кечавер чўққисин юксак белларнинг,

Дунё зиндонидир мўмин қулларнинг,

Зиндонда бўлган қул енгил овунмас.

 

Умр тамом бўлиб, дафтар турилар,

Сирот кўпруги ва мизон5 қурилар,

Ҳақнинг даргоҳида албат турилар,

Буйруғи тутилар фармон овунмас.

 

Худои, на бўлди бунча пайғамбар,

Абу Бакру Умар, Усмону Ҳайдар,

Қани Ҳабибуллоҳ Сиддиқи Акбар,

Бунга келган кетар бир жон овунмас.

***

*дарнак – жамият.

1 барзоҳ – ўлганларнинг руҳлари қиёматга қадар сақланадиган жой(олам).

рўзиғор –олам, замон.

лайлу – наҳон:  кеча-ю кундузнинг тенглиги.

борий – яратувчи, холиқ.

5 мизон – қиёмат куни қуриладиган тарози.

Суҳбат – 1.

Бисмилоҳирраҳмонирроҳийм

Алҳамду лиллоҳи раббил аламийн Арраҳмонир роҳийм Молики явмид дийн Ийяка наъбуду ва Ийяка настаийн иҳдинос сиротол мутақийм Сиротол лазийна анъамта алайҳим ғайрил мағздуби алайҳим валад здолийн 

Алаҳумма салли аъло саййидино Муҳаммадин ва алъло олий саййидино Муҳаммад 

Биринчи суҳбатимизни “Буюкларнинг сўзлари, сўзларнинг буюкларидир”, деб атадик. Марҳамат у билан танишинг. ИншоАллоҳ бу суҳбатларимиз сизга фойдали бўлар деган умиддамиз. Суҳбатимиз ҳақида ўқувчилардан келадиган ҳар қандай фикр ва мулоҳазаларни илтифот ила қабул қиламиз. Фақат битта кичик шартимиз шулки, Ислом динига мос бўлмаган ва ҳар қандай бир инсон зотига ҳақоратомуз сўзларга тақотимиз йўқ. Ундай сўз, жумла, ибора бизнинг лексиконимизда йўқ. Бордию ўқувчиларнинг бизга йўллаган фикру мулоҳазаларида ўшандай сўзлар учраса дарҳол ўчириб ташланади. 

Шундай қилиб, Басмаладан сўнгра, 1.  “Буюкларнинг сўзлари, сўзларнинг буюгидир, дея бошлаймиз.

Икки жаҳон қуёши Ҳазрати Муҳаммад алейҳиссалом, “Мен яхши хулқу авторларни тамомига етказиш ва дунёга жойлаштириш учун юборилдим,” дея марҳамат қилганлардир.

“(Эй мўминлар), сизлар учун  – Аллоҳ ва охират кунидан умидвор бўлган ҳамда Аллоҳни кўп ёд қилган кишилар учун Аллоҳнинг пайғамбари(иймон эътиқоди ва хулқу атвори)да гўзал намуна бордир” (Аҳзоб, 21) ояти каримаси мазмунида, Муҳаммад алейҳиссаломнинг “усваи ҳосана” (яъни намунаи имтисолан – гўзал ўрнак) бўлганлигини чиройли бир шаклда ифодалаб берилмоқдадир.

Маълумингизки, “Исломият, Аллоҳнинг амрларига таъзимда бўлиш ва яратилганларга шафқат этишдир”, “Марҳамат этмаганга, марҳамат этилмайди”, “Буюкларимзни ҳурмат қилмаган, кичикларимизга шафқат этмаган биздан эмасдир”, “Одамларнинг хайрилиси, уларга фойдали бўлганидир”, “Ҳар қандай бир қавмнинг ҳурматлиси, унга (қавмига) хизмат этганидир”, каби гўзал насиҳатлар марҳамат этган севимли Пайғамбаримиз ҳазратлари, кишиларни ҳар қандай бир яратилган (махлуқот)га нисбатан шафқатли бўлиб, уларга марҳамат этишни, доимо хайрли бўлишни, одамларга фойдали бўлишни тавсия қилмоқдадир.

Пайғамбар ҳазратларининг ворислари ҳисобланмиш буюк олим(ислом олимлари)лар ҳам кишиларни доим яхшиликларга, чиройли ва гўзал хулқ авторли бўлишга, хайрли амаллар қилишга ташвиқ этишганлардир. Бу буюк олимларнинг бири ҳаммаси каби, ҳаммаси бири  сингаридирлар. Уларнинг сўзлари эса, бир-бирларини тамомлаб, бир – бирларини дастакламоқ да, гўзаллаштирмоқда ва уларни янада аҳамиятлироқ этмоқдадир.

2. Насиҳатларнинг қимматлиси. “Каломи кибор, кибори каломаст – Буюкларнинг каломи (сўзлари), каломларнинг (сўзларнинг) буюгидир” шаклда машҳур бўлган жумла, Ислом уломаси ва авлиёси сўзларининг нақадар қимматли эканлигини ифода этиб туради. У буюклар ҳеч бир замон бекорчи сўз сўзламаганлардир, ҳамиша нақлга(ўзларидан олдинги буюклардан олинган ҳақиқатларга) риоят этганлардир, уларнинг нақлга асосланган бундай қимматли сўзлари, айни замонда ақли салимга ҳам уйғун эдилар.

Бу суҳбатимизга буюкларимизнинг баъзилари сўзлаган қимматли ва аҳамиятли сўзларидан бир нечаларини илова қилишни фойдали ҳисоблаймиз. Олимларнинг ва авлиёнинг буюкларидан ҳисобланган имоми Раббоний ҳазратлари “Мактуботи шарифа” китобининг 213 – мактубида, “Бутун ваъзларнинг ўзи ва насиҳатларнинг қимматлиси Аллоҳ одамини (Аллоҳнинг севган бандасини) топиб, унинг билан бирга бўлмоқдир,” дея марҳамат қиладилар.

Демак, Аллоҳ одами(Аллоҳу таоло севган бир банда)ни таниш жуда кўп қимматли экан. Асҳоби киром Пайғамбар ҳазратларига эргашиш билан “Асҳоби киром” исмига лойиқ бўлишганларидек, киши, Аллоҳ одамини  –  Аллоҳ севган бирор бандани таниса, уни севса, унинг йўлидан кетса катта бир неъматга, буюк бир давлатга эришган бўлади …

Боязийди Бистомий марҳамат қиладиларки, “Тилингни Аллоҳу таолонинг исмини сўзлашдан бошқа нарсаларга банд қилишдан ва бошқа нарсалар сўзлашдан қўри. Нафсингни ҳисобдан ташқари тутма. Илмдан қочма ва адабни муҳофаза қил. Ҳақ ва ҳуқуққа риоят эт. Ибодатдан айрилма. Хушахлоқли, марҳаматли ва юмшоқ бўл. Аллоҳу таолони унутишга сабаб бўладиган ҳар бир нарсадан ўзингни узоқ тут ва уларга аралашма.”

“Ўттиз йил мужоҳада айладим, нафсимнинг истакларини қилмадим. Илмдан ва унга эргашмоқдан ҳам қийинроқ бирор нарса топа олмадим.”

“Кўзларингни ҳаромга қарашдан ва бошқаларнинг айбларини кўришдан қўруқла.”

“Бир кун кечаси ўз хонамда ўтирган вақтим оёқларимни узатдим. Шу ондаёқ “Султон ҳузурида бўлган киши адабини билиши лозим,” дейилган бир овоз эшитдим. Дарҳол ўзимни ўнглаб олдим.”

“Аллоҳу таоло нафсимни жазолантиришига сабаб бўладиган барча нарсалар ҳақида ўйлаб кўрдим. Уларнинг ичида энг қаттиқ жазога лойиғи ғафлат эканлигини англадим. Аллоҳу таолодан бир онгина ғафлатда бўлиш (Уни бир онгина унутиш) жаҳаннам оловидан ҳам баттарироқдир.”

“Эй Аллоҳим! Эй қусурлардан узоқ бўлган чексиз қудрат эгаси Раббим! Сен истаганингни қила оласан. Сен менинг вужудимни шундай бир баҳайбат шаклда каттакон қилгинки, менинг вужудум билан жаҳаннам тўлиб тошсин. Шундай қилиб, жаҳаннамда бошқа бандаларингга жой қолмасин. Уларнинг барчаси ўрнига мен ёнайин.” Ҳазрати Абу Бакир (радиоллоҳу анҳ) ҳам шунақа дуо қиларди.

3. Иш мана шудир, бундан бошқаси ҳечдир.  Дорулфунун (эскида университет деганидир) мударрисларидан (университет ўқутувчи-профессорларидан) бўлган Сайид Абдулҳаким Арвосий ҳаз ратлари ҳам куйидаги насиҳатларни сўзлаганлар: “Фурсат ғаниматдир. Умрни фойдасиз ишлар билан ўтказмай, Аллоҳу таоло рози бўладиган ишлар билан банд бўлинг. Беш вақт намозни таъдили аркон(барча шартларига уйғун) ила жамоат билан ўқинг, таҳажжуд намозини қўлдан чиқарманг, саҳар вақтларини истиғфорсиз ўтказманг.

Ғафлат уйқусида қолмаслик, ўлимни хотирадан чиқармаслик, охиратнинг ҳолларини ўйлаш ва фоний дунёнинг ҳаром бўлган нарсаларидан юз ўгуриб, боқий дунёнинг, яъни охират ишларига қайтиш лозимдир.

Дунё ишлари билан зарурат тақозосига кўра шуғулланиб, бошқа вақтларда охират ишлари билан машғул бўлиш керакдир. Қисқаси, Аллоҳдан ғайри ишларнинг севгисидан сақланиш ва баданни диннинг ҳукмларини бажариш билан безатиш, ва шулар билан машғул бўлиш лозимдир. Асил иш ана шудир, бундан бошқаси ҳечдир”.

4. Имоми Биргивийнинг васияти. “Қардошларимга, фарзандларимга ва охират йўлчиларига васиятим шулардан иборат: Аллоҳу таоло амр этганларини бажаринглар. Қазога қолган намозларингни ўқинглар, қазога қолган закотларингни беринглар, рўзаларингни тутинглар. Устингиздаги фарз бўлган ҳажни қилинглар.  Ҳар бир мусулмоннинг ўрганиши фарзи айн бўлган илмийҳол маълумотларини ўрганинглар . Олимларнинг суҳбатида қатнашиб туришни тарк  қилманглар Ишончли ва тўғри билимли олимларнинг фатволари билан амал қилинглар. Билган ёки билмаган ҳар кишининг фатвоси билан амал қилмаслик керак.

Аллоҳу таолонинг исми тилга олинган вақтларда “Таоло ва Таборака”, “Азза ва Жалла”, “Субҳоноллоҳ” ёки “Жалла Жалолуҳ” сўзларини айтиб Унга таъзим этинглар. Расулуллоҳнинг ва бошқа Пайғамбарларнинг исмлари хотирланган вақтларда солавот келтиришларинг лозим бўлади. (Уларнинг исмларини ёзганда ҳам солавотларни очиқ ёзиш лозимдир). Бошқа олимлар ва машойиҳ хотирланганда “раҳматуллоҳи алейҳ” дейиш керакдир.

Устозларга ҳурмат кўрсатиш зарур. Йўл кўрсатиш ҳолидан ташқари вақтларда устоздан олидинда юрмаслик лозим. Ундан аввал сўзга киришмаслик ва унинг ёнида кўп гапиравермаслик керак. Унга хизмат қилганда унинг иззат ҳурматини ўрнига келтириб, муҳаббат билан қилиш керакдир. Ҳар жойда ва ҳар ишда устознинг ризосини олиш лозим. Қариндошларни, силаи раҳм(ота-она ва бошқа қариндошлар)ни кўриб туришни, уларнинг ҳолу аҳволидан хабардор бўлишни тарк этманглар. Ота – онанинг ҳақларини кузатиш, уларга юксак овозда сўзламаслик, аччиқланмаслик лозим ва гуноҳга олиб бормайдиган амрларини бажариш зарур.

Қўшнининг ҳақларини кузатишни ҳам унутманг. Ҳиди чиқадиган овқат пиширганингизда улар(қўшни)га ҳам бир миқдор ҳадя қилишни унутманг. Имкони қадар қўшниларнинг эҳтиёжига ёрдамчи бўлиш ва зарарга учраганда уларга ёрдам бериш керак. Бу ишлардан улар фойда кўрса, бунга севинмоқ лозим. Бошқа дин қардошларингизни севишингиз ҳам керак, албатта. Уларнинг қусур ва камчиликларини мумкин бўлган даражада кечириш лозим.

Савдо – сотиқда диннинг амрларига уйғун бўлиш ва жамоатга қатнашиб туриш лозим. Бидъатлардан сақланинг. Мисвоқ қўлланишни давом эттиринг.

Болачақангизга илмиҳолни(лозим бўлган дин маълумотларини) ўргатиб, Исломиятга мос бўлмаган нарсалардан қўриш ва сақланишини таъминлаш лзим”. 

5. Саййид Жамолиддин Арвосийнинг насиҳати. “Гуноҳ қилиб қўйсанг, дарҳол чин кўнгулдан тавба қил ва тилинг билан истиғфор сўзла. Тавбани қилишни асло кечиктирма. Бирор ишни қилаёт- ганингда кўнглинг ғаш бўлиб, тинчлигинг бузилиб, қалбинг безовталаниб турса, ўша ишни қилишни тўхтат. Барча қилган таот ва ибодатларингда камчиликлари бор, уларни бутун лойиғи билан қила олмаяпман деб ўйла. Жуда кўп ема, жуда оз ҳам ема. Ейишда ўртача бўлишини сақла. Ҳар бир ишингда яхши ният қил. Қалбингдан холис (фақат Аллоҳу таоло амр қилгани учун) ният қилмасдан ҳеч бир ибодатни бошлама. Фойдасиз, доим зарарли бўлган нарсаларга вақт сарфлама.

Оғайниларинг билан лозим бўлган нарсаларни ўрганиш ва ўргатишга зарур бўлган вақтларда учраш. Бошқа вақтларни эса ибодат қилиш ва қалбни тозалайдиган нарсалар билан ўтказ. Дўстдир, душмандир ҳар кимга нисбатан табассум билан қара ва ширин сўзли бўл. Ҳеч ким билан тартишма, мунозара қилма. Ҳамманинг узрини қабул қил, ёмонликларини авф эт, зарарларига эътибор қилма.

Оз сўзла, оз ухла ва кўп кулма. Ҳар бир ишингни Аллоҳу таолога ҳавола эт, бироқ сабабларнинг таъсир қилишини Аллоҳу таолодан кут. Фарзларнинг ҳеч бирини қочирма ва кечиктирма. Доим фақат ўзингни ўйлама, Аллоҳу таолодан бошқа ҳеч кимга ишонма.  Болаларинг ва оилангга нисбатан ширин сўз ва табассумли бўл. Улар билан ҳам зарурат миқдори, уларнинг ҳақларини тўлашга лозим бўлган вақтларча бирга бўлишга ҳаракат қил. Эришган, этишган ҳолларингни ҳар кимга сўзлама. Мансабдор ва бадавлат кишилар билан кўп учрашма. Ҳар доим суннатга мос бўлишга ва бидъатлардан сақланишга урин. Ташвишу қийинчиликларга дуч келганингда Аллоҳу таолодан умидингни узма, ҳеч хафа бўлма.

Қийничиликка дуч келганингда ва ютуқларга эришганингда ўз вазиятингда ўзгаришлар юз бермаслигига ҳаракат қил. Борлик, бадавлатлик ва йўқлик, камбағалчилик замонлар сенда ўзгариш ясамасин. Салафи солиҳиннинг ҳолларини ҳар доим ўқиб тур. Ғариблар ва камбағаллар ҳолидан хабар олиб туришни хотирадан чиқарма. Ҳеч кимни ғийбат қилма, чақиштирма, ғийбат қилганларга тўсиқ бўл.

Амри маъруфни ва наҳйи мункарни, яъни насиҳат қилишни қўлдан берма. Камбағалларга, мужоҳидларга молу мулкинг билан ёрдам қил. Хайр ва ҳасанот қил. Гуноҳ қилиб қўйишдан жуда қўрқ. Камбағал бўлиб қолишдан қўрқиб, ҳасислик қилма. Камбағал бўлиб қолсанг ҳам қўрқма. Аллоҳу таоло сарват ва эҳсон соҳибидир, сен ҳам Унинг марҳаматидан четда қолмайсан.

Муршид(тўғри йўлни кўрсатувчи, устоз)нинг суҳбатида ва ёнида адабли бўлишга урин. Ундан фақат адабли бўлганлар истифода (фойдалана олади) этади. Буни асло унутма”.

6. Уч нарсага диққат қил! Иброҳим Ҳаввос (Буюк ислом олими Жунайдий Боғдодийнинг асҳобидан бўлиб, мелодий 903 йилда вафот қилганлар, “ҳаввос” сўзи хурмо дарахтидан занбил тўқувчи маъносини беради) ҳазратлари олдига насиҳат сўраб келган бир ўсмиринга, “Болам, уч нарсага диққат қилишингни тавсия этаман” дея марҳамат этдилар. Ўсмирин ҳайрон бўлиб, “Улар нималардир, устод?” деб сўради  ундан.

“Биринчиси, пулга, молу мулкка кўнгул қўйма! Иккинчиси, бу дунёда шундай ҳаёт кечирки, ҳеч ким сенинг қилиқларинг, давронишларинг сабаб бўлиб жаҳаннамга кирадиган бўлиб қолмасин. Яъни ҳеч кимга ёмон ўрнак кўрсатма. Ҳеч ким сенга қараб, исломиятдан совимасин.

“Учинчиси нимадан иборат муҳтарам устод,” дея яна сўради ўсмирин.

“Учинчиси эса, сенинг олдингга хафа бўлиб келган киши, сендан кетишда хурсанд бўлиб кетсин. Ғаму ғуссали кишиларни ҳурмат ва хурсанд қил. Сен кишиларни хурсанд қилсанг, Аллоҳу таоло сени хурсанд қилади,” деди у мўътабар зот.

7. Ғийбат савобларни йўқ қилади. Ғийбат, Аллоҳу таолонинг ҳузурида жавобга тутилиши жиҳатидан ҳам, унда банда ҳаққи бўлиши билан ҳам жуда катта масъулиятга мансуб бир хато ва ниҳоятда катта гуноҳдир. Қиёмат куни ғийбат этганларнинг тили фожиали бир манзара кўринишини олади ва ғийбатчилар ўшандай ҳолда бутун махлуқот олдида шарманда қилинади.

Ғийбат ибодатларнинг савобини йўқотади. Қанчадан қанча заҳматлар, ташвишу қийинчиликлар билан ибодат қилинса-ю, бироқ уларнинг савобини арзимаган сўзлар билан йўқотиб юборилса, бу ақлсизлик, жоҳиллик ва аҳмоқлик бўлмайдими? Ибодатлар Аллоҳу таолога арз қилинганида уларни ғийбатни ташкил этган фойдасиз сўзлар билан аралаштириб кўрсатиш Яратганга нисбатан адабсизлик эмасми?

Холид бин Рабий ҳазратлари шундай ҳикоя қилганларди: “Дўстимларим бир мусулмонни ғийбат қилдилар. Мен ўша ғийбат бўлган жойда бўлишим га қарамасдан уларга бирор шаклда тўсиқ бўлмадим. Аммо ўша кечаси тушимда қора кийимли бир киши менинг олдимга бир товоқда сасиб кетган тўнғиз гўштини келтирди ва боқирган ҳолда “Ма, буни егин,” деди. Мен эса, “Мен мусулмонман, мусулмон тўнғиз гўштини емайди,” дедим. У менга, “Бироқ сен мусулмоннинг гўштини еябсан. У бундан минг марта кўпроқ ҳаромдир,” деди-да гўштдан бир парча кесиб оғзимга солди. Ўша вақт уйғониб кетдим. Гўшт эса оғзимда турарди ва сасишда давом этарди. Ўша сассиқ ҳид ҳисси қирқ кун оғзимдан кетмади.”

Ҳадис-и шарифларда марҳамат қилинадики, “Мираж кечаси менга жаҳаннам кўрсатилди. У ерда гўштлари парчаланиб оғизларига тиқилган бир қанча кишиларни кўрдим. Уларга бу сассиқ гўштларни енглар дейилаётганди. Фаришталардан уларнинг кимлар эканликларини сўрадим. Жаҳаннам фаришталарининг раиси Молик, “Булар ғийбатчилардир, ғийбатчилар эса, шайтоннинг дўстларидир,” деб жавоб қилди.” 

“Жаҳаннамдан энг сўнг чиқариладиган киши бировни ғийбат қилиб, ундан тавба этган киши бўлади. Яъни тавба қилганида ғийбатланган кишининг розилигини олмаган кишидир. Ғийбатдан тавба қилолмай ўлган эса, жаҳаннамга ҳаммадан олдин киритилади.” 

“Бир марта ғйибат қилган кишига Аллоҳу таоло ўн турли нарса билан жазо беради: 1. Раҳматидан узоқ тутади. 2. Фаришталардан узоқ қилади. 3. Тоат-ибодатини, яхшиликларини йўқ қилади. 4. Расулуллоҳнинг руҳини ундан қайтаради. 5. Аллоҳу таоло унга ғазаб қилади. 6. Унинг жони олинаётганда бошини пастга қаратиб қўяди. 7. Қоқшатқич қабр азобига дучор қилинади. 8. Ўлаётганида амалларини савобсиз қилади. 9. Жаҳаннамга яқинлашитириб қўяди. 10. Ундан жаннатни узоқ қилади.” 

8. Ғийбатга судираган нарсалар. Кишини ғийбатга судираши мумкин бўлган нарсалар, ҳоллар ҳолатлар жуда кўпдир. Улардан баъзилари қуйидагилардир:

Ғийбат қилинаётган кишига нисбатан душманлик, ёнидаги кишиларнинг фикрларига эргашиш, ўзини ўша гуноҳларни қилмаган каби кўрсатишга уриниши, ўзини ундан юқори эканлигини кўрсатиши, ҳасад, яхши кўрмаган кишисининг ҳаромларга аралашидан ҳайрон бўлаётганини кўрсатиш, ундан хафалигини, унга ачинаётганини кўрсатиш, ана у ҳаромхўр, деб уни яхши кўрмаслигини билдириш кабилардир.

Ғийбат қилинаётган жойда бўлган киши, ўша ҳолдан қўрқмаса, сесканмаса, сўзлари ёки қалбида уларни рад этмаса, ғийбат гуноҳига шерик бўлган бўлади. Ғийбатчининг сўзини тўхтатиши мумкин бўлса, уни тўхтатиши зарурдир. Ёки ўша жойдан чиқиб кетиш имкони бўлса чиқиб кетиши керак. Қўли, боши, кўзи билан ғийбатчини тўхтатиш кифоя қилмайди. Очиқчасига жим бўл, ғийбат қилма дейиш лозимдир. Ислом буюклари, “Ғийбат бўлаётган жойда жим бўл! Ғийбат қилма деганга юзта шаҳид савоби берилади,” дея марҳамат қиладилар. Ғийбат, ғийбатчининг савоблари озайишига, ўша ғийбатланаётган кишининг гуноҳлари ҳам ғийбатчига ўтишига сабаб бўлади. Ана шуларни ўйлаш ғийбат қилишга тўсиқ бўлади. Ғийбат қилинаётганда бошқа бировнинг сўзини ташиса, бу алоҳида бир бошқа гуноҳни келтириб чиқаради.

Ҳадиси шарифда айтиладики, Қиёмат куни кишининг савоб дафтари очилади.  Қарайдики,  дунёда қилган ибодатлари у дафтарга ёзилмаган бўлади. Ўшанда, Ё Раббий мен дунёда шу – шу ибодатлар қилгандим. Улар бу ерда ёзилмаган, дейди. Ўшанда унга, ибодатларинг дафтарингдан ўчирилди ва уларнинг савоби сен ғийбат қилган кишиларнинг савоб дафтарларига ёзилди, дейилади.” 

Аллоҳу таоло Мусо алейҳиссаломга, “Ғийбатчи тавба қилган бўлса, жаннатга энг кейин киради. Ғийбатчи тавба қилмаган бўлса. Жаҳаннамга энг аввал киради,” дея ваҳий марҳамат айлади.

Ибни Сирин ҳазратлари, “Сени ғийбат қилдим, ҳаққингни ҳалол эт,” деган бирисига “Аллоҳу таоло ҳаром этганини мен қандай қилиб ҳалол қила оламан,” дея жавоб берди. У бу сўзи билан олдин Аллоҳу таолога тавба қилгинки, менинг ҳалол қилишимнинг фойдаси бўлсин демоқчи бўлди. Гап юргизиш, гап ташиш ҳам ҳаромдир. Ҳадиси шарифда марҳамат қилинадики, “Гап ташиган жаннатга кира олмайди.” “Сизнинг энг ёмонингиз гап ташийдиган (гап юригизадиган), ораларингизни бузадиганлар ва кишиларни бир бири билан жанжаллаштириб қўядиганларингиздир.”

Бундай ҳолларга фитна чиқариш дейилади. Фитна чиқариш эса катта гуноҳдир.

Туркияда нашр этиладиган “Туркия” газетасининг “Инсон ва жамият” рубрикаси суҳбат бўлимида 2010 йил 25 – апрел куни “Муваффақиётнинг шарти” номи билан бир суҳбат материали берилди. Бу материал, газетанинг махсус мухбири  Меҳмет Али Демирбош тарафидан тайёрланганди. Биз уни ўзбекчалаштириб биринчи суҳбатимизга асос олдик. 

Суҳбат – 2.

Бисмилоҳирраҳмонирроҳийм

Алҳамду лиллоҳи раббил аламийн Арраҳмонир роҳийм Молики явмид дийн Ийяка наъбуду ва Ийяка настаийн иҳдинос сиротол мутақийм Сиротол лазийна анъамта алайҳим ғайрил мағздуби алайҳим валад здолийн 

Алаҳумма салли аъло саййидино Муҳаммадин ва аъло олий саййидино Муҳаммад 

Мазкур суҳбатимизда ҳикмат аҳли зотларнинг ибратли сўзлари, Ғийбат касали, Инсонликнинг даражаси, Жиҳод, Исломиятда молу мулкка, кофирларга, фанга муносабат ва бошқа шу каби масалалар ҳақида сўз кетади.    

Ҳикмат аҳли зотлар марҳамат қиладиларки, Аллоҳу таоло рози бўлган бандаларига динига хизмат этиш имконларини яратади. Масалан, кунлик турмушда бирор киши бирон муҳим ишини, ўзи яхши билган, ёқтирган ва ишонган бирисига буюради. Шунга ўхшаш исломиятни ёйишни ҳам Аллоҳу таоло ўзи ёқтирган ва севган бандаси ва Ҳабибим деб атаган Пайғамбаримиз саллоллоҳу алаейҳи ва салламга буюрди. Ундан сўнгра ҳам бу динни ёйишни, мустаҳкамлашни Аллоҳу таоло севган бандаларига насиб этди. Улар эса, ҳазрати Пайғамбарнинг ворислари ҳисобланган аҳли суннат олимлари, авлиё зотлар, Силсилаи олийя (Пайғамбаримиз (с.а.с)дан бошлаб ўтган буюк олимлар(олийя) силсиласи-занжири) буюклари ва уларнинг талаба-шогиридлари, уларни севиб, уларга эргашганлардир. Бу хизматга қатнашадиганлар ҳам исломий билимларни яхши ўрганишлари лозимдир. Илм, амал ва ихлос бўлсагина хизматлар давом этиши мумкин бўлади. Аллоҳу таолони унутган ҳолда қилинган хизмат, хизмат эмас, балки ҳазимат (хизматни бузиш, зарар) бўлади. Аҳли суннат эътиқодига хизмат учун йўлга чиққан киши ўз ақлига, ишончига, ғайратига ишонадиган бўлса, Аллоҳу таоло уни ўз ҳолига ташлаб қўяди ва ниҳоят у овора бўлади, холос. Агар менинг қўлимда ҳеч нарса йўқ, фақат Аллоҳу таолога суяниб, Унинг ризоси учун деб йўлга чиқилинса, зоҳирий натижа нима бўлишидан қатъи назар бу хайрлидир. Ихлосли бўлган киши доим ютуқдадир.

Бугунги ишимизни эртага қолдирмаслигимиз лозим. Ниятларимизни тузатайлик. Бирон ютуққа эришсак, уни асло ўзим қилдим демайлик. Унда Аллоҳу таолонинг буюруғи-истаги, ризоси бордир. Доимо буюкларнинг, дин буюкларининг ёнида бўлайлик. Мунозара ва эътирозлардан (диний, албатта) узоқ бўлайлик, фитна чиқишига сабаб бўлмайлик. Бизни бошқарган мусулмон амирларимизга итоат қилайлик. Ҳар доим юзимизда табассум бўлиб, ширин сўзли бўлайлик. Ўзимзнинг хато ва камчиликларимизни кўрмаган ҳолларда ҳузуримиз бузилиши керакдир. Ҳузур излаган, ютуқлар ва яхши кун кечиришни истаган юзини охиратга буриши лозимдир.

Мўмин, кечиримли, юзида табассум аримаган, тили ширин киши деганидир. Ҳар бир мусулмон киши ўзи ҳақида “яхши киши, мана бундай бўлади,” дейдиган даражада ибратли бўлиши керак. Мусулмон, барчага бирдай юмшоқ муомалада бўлиши, мулойим ва оз сўзлаши, ҳеч кимни инжитмаслиги лозим. Бизга ёқимсиз бўлган ёки севмаганимиз кишига ҳам эҳсон қилишимиз, бизга ташвиш келтирган кишига ҳам табассум кўрсатшимиз лозимдир. Динни ёйишда сабрли, жумард, марҳаматли ва кечиримли бўлишимиз шарт.

Бирор ишнинг заҳмати қанча кўп бўлса, унинг раҳмати ҳам шунча кўп бўлади. Қалбни энг кўп нурлантирадиган нарса, аччиқланишингиз керак бўлган кишига дуо эттишдир. Ғийбат қилмаслик, маъносиз, бекорчи нарсалар ҳақида сўзламаслик керак. Бошқаларни кузатишдан кўра, ҳар бир киши ўзини кузатиши, яъни ўз ниятини, ахлоқини, хато ишларини тузатиши лозим. Ҳар бир нарсани Аллоҳ учун қилишимиз керак. Ихлоссиз амал, муомаладан чиқиб қолган ёки ғиррамлар ясаган сохта пул кабидир. Мутавозели бўлиб, оз сўзлаш ва оғиздан чиққан ҳар бир калиманинг савоб ёки гуноҳ бўлишини жуда яхши билиш лозимдир.

Қилган яхшиликларимизни ва бизга қилинган ёмонликларни унутишимиз керак. Бироқ Аллоҳу таоло бизни ҳар жойда кузатиб турганини ва ўлимни ҳеч унутмаслигимиз шарт.

Чорасиз қолган вақтларда Аллоҳу таоло буюк зотларнинг шафоатига етиштиришини билишимиз лозим. Фақат ўша зотларни ёки зотни севиш ва унинг буюклигига ва у орқали ёрдам келишига ҳақиқатан ишониш лозим бўлади.

9. “Ғийбат саратон(рак) касали каби давосиз бир хасталикдир.” Ғийбат, бирисининг бошқаси ҳақида (яъни бир мусулмон кишиси бошқа бир мусулмон қардоши ҳақида), унинг ўзи бўлмаган жойда уни хафа қиладиган сўзларни сўзлашидир. Бошқача айтганда, аниқ бир мўминнинг айбини уни ёмонлаш учун, унинг орқасидан сўзлаш ғийбат бўлади, у мўминни ғийбат қилиш бўлади. Масалан, бир кишининг баданида, насабида , ахлоқида, ишида, сўзларида, динида, молу дунёсида, ҳатто либосида, уйида бор бўлган камчилик, қусур, қусурлар ҳақида унинг орқасидан сўзланса ва бундан у киши хафа бўлса ана шу ғийбатдир. Ёпиқ шаклда, ишорат ва ҳаракат билан билдириш, ёзиб ёки хат ёзиб билдириш ҳам сўзлангандек ҳисобга ўтиб, буларнинг бари ғийбатдир. Масалан, фалончи киши яхши одам, бироқ ибодатида мана бу камчилиги бўлмаса янада яхши бўларди дейиш ғийбат бўлади.

Ҳусайин бин Саид қуддиса сирруҳ марҳамат қиладиларки, “Ғийбат саратон касали кабидир.  У қайси банданга кирган бўлса, уни битирмасдан қўймайди. Қардошларимиздан кўпчилиги бу касалликка муфтало бўлганларини кўраяпман. Бу ғийбат офати хонимлар орасида ҳам кенг тарқаганини ҳамма билади. Бизни ёқтирган қардошларимизнинг ғийбатдан узоқ туришларини илтимос қиламан”.

Аллоҳу таоло, Қуръони карим Ҳужурат сурасининг 12 – ояти каримасида мазмунан кишилар орқасидан гумонга асосланиб сўзлашдан қочинишни, яъни ғийбат қилмасликни амр этади.

Ҳадиси шарифда марҳамат қилинадики, “Ғийбатдан узоқ бўлинглар, чунки ғийбат зинодан ёмондир. Зинокорнинг тавбаси қабул бўлади, бироқ ғийбат қилган кишининг тавбаси, ғийбатланган киши уни авф қилмагунича қабул бўлмайди”, “Қиёмат куни ҳасонат дафтари очилганда киши ўзи қилмаган ибодатлар ёзилганини кўради ва унга булар сени ғийбат қилганлардан келган савоблардир дейилади”.   “Ғийбат кишининг савобини, яхши амалларини олов қуруқ ўтинни ёққани каби куйдириб юборади”.

Бидъатларни, мазҳабсизликни ёйиб ва ошкора гуноҳ қилишда давом этиш билан мусулмонларнинг тўғри йўлдан оғишларига сабаб бўлганни, унинг зарарларидан қўримоқ учун, уларни мусулмонларга танитиш ғийбат бўлмайди. Аммо бу лозим вазифани ҳам фитна келиб чиқмайдиган шаклда амалга ошириш лозим бўлади.

10. Инсонликнинг энг юксак даражаси. Киши, дўстга ҳам, душманга ҳам, қисқаси ҳаммага яхшилик қилиши, эҳсону икромда бўлиши лозим. Ўзидан бошқаларнинг эҳтиёжларини кўриши ва уларга ёрдамчи бўлиши керакдир. Асло, “Яхшилик қилдим, ёмонлик кўрдим,” дейилмаслиги шарт. Ҳар қандай бир қилинган яхшилик, уни қилган кишига қандайдир йўллар билан албатта яхшилик бўлиб қайтади. Халқда, “Балиқ билмаса, халқ билар,” дейилган нақл бор. Ҳадиси шарифда ҳам, “Ҳар ким ўзига яхшилик қилганни ёқтиради, яхши кўради. Бу хусусият эса, кишининг яратилишида мавжуддир,“ дея марҳамат қилинади.  

11. Ширин сўз, очиқ юзли бўлиш … Бунинг учун киши, ҳар доим ҳар бир кишига ширин сўз ва очиқ юз бўлиши лозим бўлади. Кишиларга қилинадиган энг фойдали эҳсон, энг қимматли ҳадя, бу ширин сўзлилик ва очиқ юзли бўлишдир. Сигирга сиғинадиганларни кўрганда, сигирга ўт бериб, унинг душман бўлиб қолишига ҳалақит бериш керак. Ҳеч ким билан ўринсиз мунозара қилиб, тартишмаслик  керак. Бундай тартишиш дўстликка путур етказади, душманликни оширади.

Ҳеч бир ҳолда, ҳеч кимга қизишмаслик лозим. Ҳадиси шарифда, “Ғазаб қилма,” дея марҳамат қилинди. Бошқа бир ҳадиси шарифда эса, “Садақа бериш билан молу мулк озаймайди. Аллоҳу таоло кечиримли кишиларни азиз даражасига кўтаради. Аллоҳ ризоси учун кечирганларни, Аллоҳу таоло юксалтиради”, дея марҳамат қилинади.

Инсоннинг яратилишида, унга молу мулкни, пулни севиш хос қилинди ва унга ғазабланиш хусусияти ҳам берилди. Кишидаги ғазаб хусусияти, уни интиқомга, кибрга келтиради. Келтирилган ҳадиси шарифда эса, ана шу ёмон хулқни тузатиш йўли кўрсатилади, яъни садақа қилишни, закотни тўлашни кўрсатади. Кечиримли бўлишни, ғазабдан тийилишни амр қилади.

Ўзига яхшилик қилмаган бир кишига яхшилик қилиш, икромда бўлиш, ҳадя-савғолар бериш кишининг энг юқори, энг юксак даражасидир. Кишидаги бу сифатлар, душманни дўст этади. Исо алейҳиссалом, “Тиш синдирганнинг тиши синади. Қулоқ – бурун кесганнинг ҳам қулоқ – буруни кесилади, дегандим. Энди эса, ёмонлик қилганга ёмонлик қилманг, ўнг чаккангизга урганга, чап чаккангизни тутинг, дейман,” дея марҳамат қилади.

Ибн-ул Арабий ҳазратлари марҳамат қиладиларки, “Ёмонлик қилганга яхшилик қилган киши, Аллоҳу таолонинг неъматларига шукр қилган бўлади. Яхшилик қилган кишига ёмонлик қилган эса, ўша неъматларга куфр этган бўлади.”

Ҳадиси шарифда, “Мусулмон мусулмонннинг қардошидир. Улар бир-бирларини хафа қилмайдилар. Кимки дин қардошининг бирор ишига ёрдамчи бўлса, Аллоҳу таоло унинг ишини енгиллаштиради. Кимки, бирон мусулмониннг ташвишларини кетказишга сабабчи бўлиб, уни севинтирса, Аллоҳу таоло қиёматнинг энг қийин кунларида уни қийинчиликлардан қутқаради. Кимки, бирор мусулмоннинг айбини, қусурини ёпса, Аллоҳу таоло қиёмат куни унинг айбларини ёпади,” дея марҳамат қилинади.

12. Душманларини кечирди! … Имоми Раббоний ҳазратлари Мактуботида марҳамат қиладики, “Аллоҳу таоло ортиқча ҳаракатлардан қўрисин! Ўртача, адолат устида, тўғри йўлда бўлишни насиб айласин! …”

Уҳуд жанггида Расулуллоҳнинг муборак юзи яраланиб, муборак тиши синганида, Асҳоби киром кўп хафа бўлдилар, “Дуо қил, Аллоҳу таоло уларнинг жазоларини берсин” дейишдилар. Бироқ Пайғамбар аҳазратлари, “Мен лаънатлаш учун юборилмадим. Хайр дуо қилиш учун юборилдим,” дея марҳамт қилдилар. Бунга қўшимча, “Ё Раббий! Уларга ҳидоят бер. Улар танимайдилар, билмайдилар, ахир. Улар билсаларди бундай қилишмасдилар!” каби дуода бўлди. Қаранг, Пайғамбар ҳазратлари душманларини ҳам лаънатламади, уларни кечирдилар …

13. Жиҳод. Кишилар, ҳатто ўзларини мусулмон ҳисоблаганларнинг бир қисми орасида Жиҳод ҳақида янглиш, хато тушунчалар учрайди. Шу сабаб биз ушбу суҳбатимизда Жиҳоднинг Исломиятга кўра таърифини келтиришни ҳам зарур ҳисобладик. 

Жиҳод, жоҳил ота-оналарнинг ва дунё манфаатлари йўлида уринишган, ҳаракатда бўлишган папаларнинг ва кайфлари, завқлари учунгина зулм ва исканжа-қийноқлар жорий этган бошлиқларнинг алдатганларини, йиғлатиб-ингратганларини куфрдан, фалокат йўлидан қуткормоқ, уларни куч ишлатиш билан  Ислом нури ила шарафлантирмоқдир.

Жиҳод, исканжа остида ва куфр, ёмонликлар ичида етиштирилган, зулматда қолдирилган бечораларнинг Ислом нуридан зиё олишларига тўсиқ бўлган диктаторларнинг, мустамлакачиларнинг зарарларини йўқ қилмоқ йўлида жонини, молини фидо этмоқдир.

Инсонларни сўнгсиз Жаханнам азобидан қутқармоқ, сўнгсиз Жаннат неъматларига эриштирмоқ йўлида куч қўлламоқ  жиҳоддир.

Бизнинг замонимизда башарият давлатлар деб аталадиган ҳудудларда яшаш тартибига солингандир. Шу сабабдан таърифи ҳозиргина келтирилган жиҳодни якка-якка индивидлар(шахслар) эмас, давлат ва давлатлар амалга  ошириши лозим келади. Индивидларнинг, уларнинг у ёки бу хил гуруҳлари, ташкилотларининг ўзларидан бошқаларга хужумлари, босқинларига талончилик, варварлик, босқинчилик дейилади.

Жиҳодга қатнаша олмаганлар мужоҳидларга дуо қилмоқлари фарздир.  Кофирлар жиҳод соясида золимларнинг зулм ва исканжасидан қутилиб, иймон билан   шарафланадилар. Уларнинг орасида исломийятни эшитиб, тушунганларидан кейин  иймонга кирмаганларидан Ислом давлатининг адолати остида яшашни қабул этганларининг динига, жонига, молига тегинилмайди. Улар ислом адолати, шафқати  остида ҳур ва роҳат яшайдилар. Мусулмонларнинг жиҳод килишлари учун  ишлаш-меҳнат қилишлари ва қувватланишлари фарздир. Улар(Мусулмонлар) фойдали меҳнат қилмасалар, жиҳод қилмасалар, энг аввал мусулмонларга, ҳатто бутун инсониятга катта ёмонлик қилган ва зарар келтирган бўладилар. 

14. Исломда фанга муносабат: Исломийят бутун фан  соҳасида, илм ва ахлокда ҳар бир ишга, тажрибага аҳамият берилишини амр этади.  Бундай ишларни қилиш фарзу  кифоя эканлиги Ислом китобларида баён этилгандир. Ҳатто исломият амал қилинадиган бирор шаҳарда  фаннинг янги хулосаси ва кўрсатмалари ишлар(амалият)да восита сифатида қўлланилмаётган бўлса, у шахарнинг идорачиларини, амирларини исломият масъул ва жавобгар ҳисоблайди.  Ҳадиси шарифда, “Ўғил-ларингизга сузишни ва ўқ отишни ўргатинг!  Хотинларнинг уйда ип игириши нақадар гўзал бир машғулотдир,” деб буюрилади.  Бу ҳадиси шарифда, уруш, жанг учун зарур бўлган барча хил маълумотларни, усулларни билишни, ҳеч бир бўш ўтирмасликни ва ҳар доим фойдали ишлар билан  машғул бўлишни амр этмоқдадир. Шунинг учун ҳам бугун Ислом миллатининг атом-ядро  бомбалари ва уларни мўлжалга етказадиган ракеталар ясаб, сунъий йўлдошлар  учириб мусулмончиликни дунёда машҳур этиши фарзлардан биридир. Мусулмонлар  бундай қилмасалар буюк гуноҳ қилган бўладилар. … 

Ақл ёрдамида эришилган билимларни  исломийят тақиқламайди ва уларга бирор чегара ҳам қўймайди. Фақат уларнинг нақл  билимлари билан биргаликда ўрганилишини ва ақл илмлари натижаларининг аҳком-и исломийяга уйғун, инсонларга фойдали шаклда қўлланилишини талаб қилиш билан бирга, уларнинг зулм, исканжа ва фалокат воситасига айланиб қолмаслигини амр  этади. Маълумки, мусулмонлар бир қатор фан кашфиётларининг ижодкорларидир.

Масалан, компас мусулмон олимлари тарафидан 687(м. 1288) йилда кашф этилди.  Игнали милтиқ 1282 (м. 1866)да ва тўп 762(м. 1361)да кашф этилди ва улар Фатиҳ [Меҳмет Фатиҳ, Усмонли халифаларидан бўлиб, Истанбулни фатиҳ этган подшоҳдир.]  тарафидан жангларда ишлатилди. Исломийят, Исломга қарши бўлганларнинг, ислом  ахлоқини билмаганларнинг дарс ва вазифа исмлари билан илмга киритилган  ахлоқсизликларнинг, уйдурма тарихларнинг, исломийятга тўнкарилган туҳматларнинг  ўқитилишини, ўрганилишини тақиқламокда ва зарарли, ўта ёмон тарғиботлардан сақланишни, фойдали ва яхши билимларнинг ўргатилишини истамоқдадир.

Иломийят, фойдали бўлган ҳар бир  илмни, фанни ва тажрибаларни қўллашга амр этган бир диндир. Мусулмонлар фанни  севиб, фан олимларининг тажрибаларига ишонишадилар. Шу билан бирга фан олими  исми билан юрган фан тақлидчиларининг туҳматларига, ёлғонларига  алданмайдилар. 

15. Кофирларга муносабат ҳакида. Кофирларга ишониб, уларни мусулмонларга бошлиқ тайин этмоқ, мусулмонликни пастлаштириш бўлиб, буюк  гунохдир. Бидъат эгаларини, яъни мусулмон шаклига кириб, мусулмонларнинг  иймонларини бузишни истаганларни севмаслик, ҳатто уларнинг саломларига алик ҳам олмаслик, уларнинг зарарларини мусулмонларга тушунтириш ва уларга эшиттириш  лозимдир.

Иймони бўлиб, ибодатлар қилиб ва гуноҳлардан сақланиб юрсаларда, аммо  ёлғон шоҳидлик, ноҳақ ҳокимлик, ёлғончилик, миш-мишлар, туҳмат, ҳажвия каби  ҳаракат, сўз ва ёзувлар билан мусулмонларни ранжитганлар билан сўзлашмаслик ва  севишмаслик лозимдир. Иймони бўлиб, ибодат этмаганларга ҳамда фоиз олиш ва  бериш, алкоголли ичимликларни ичиш, қимор ўйнаш каби ҳаромларни қилган, лекин мусулмонларни ранжитмаган фосиқларга қарши бирмунча юмшоқ муносабатда бўлиб,  уларга насиҳат этиш керак. Бунга қарамасдан улар йўлга кирмасалар, уларга салом  бермаслик, улар билан кўришмаслик керак. Фақат улар касал бўлганларида уларни  зиёрат этиб, саломларига жавоб қайтариш лозим. [Сўз, ёзувлар ва қўполлик билан  куч ишлатиб мусулмон-ларга ҳужум қилмаган кофирларга нисбатан ширин сўз ва табассум кўрсатиш лозим, ҳеч кимга ёмонлик қилмаслик  керак.]

Кофирларни севмаслик, иймоннинг  қалбдаги аломатидир. [Севмаслик қалбда бўлади. Улар ва ҳамма билан яхши  муносабатда бўлиш, ҳеч кимни хафа қилмаслик керак. Фақат зарурат ва эҳтиёжлар  асосида ўткинчи иш шартномалари тузиш мумкин бўлса-да, у қалбдан бўлмаслиги ва зарурат ўртадан кўтарилган замон улар битирилиши лозим]. 

16. Исломийятда мол-мулкка муносабат. Аллоҳу таолонинг мубоҳ этган,  яъни ижозат этган нарсалари ниҳоятда кўпдир. Улардаги лаззатлар ҳаромларда  учрайдиган лаззатлардан янада ортиқдир. Мубоҳлардан фойдаланганларни Аллоҳу таоло ёқтиради(яхши кўради), ҳаромдан фойдаланганларни эса, ҳеч ҳам ёқтирмайди(ёмон кўради). Ақли жойида бўлган ва  тўғри тушуна оладиган бирор кимса, ўткинчи бир завқ учун эгасининг,  яратувчисининг севгисидан кечадими? Затон ҳаромларнинг сони қанчалар озчиликни  ташкил этади, ахир. Аслида ҳаромларда учрайдиган лаззатлар мубоҳларда ҳам бор  бўлиб, улар янада лаззатлироқдир. [Дунё, една сўзининг (калимасининг)  муаннесидир, яъни исми тафдилдир. Масдари, дунув ёки диёнотдир. Биринчи  масдардан келинса жуда яқин, демакдир. “Биз яқин бўлган кўкни чироқлар билан безадик,” аяти калимасидаги дунё(кўк) сўзи ана шундай маънода келмоқда. Баъзи ерларда эса, иккинчи маънода ҳам  қўлланилади. Масалан, (Дений, олчоқ нарсалар малъундир), дейилган ҳадиси  шарифда шундайдир. Яъни дунё малъундир, маъносини бермоқда. Олчоқ нарсалар, Жаноби Ҳақнинг нахй-и иқтизойи ва нахй-и ғайр-и иқтизойисидир. Яъни ҳаром билан макруҳлардир. Бу ҳолда, Қуръони каримда таъкидланиб, ёмон, дейилган дунё(мол-мулк) – бу  ҳаромлар ва макруҳлардир.

Умуман мол-мулк(молу дунё) эса, ёмонланмаётир.  Чунки Жаноби Ҳақ молу мулкка хайр исмини бермоқда. Бу сўзимизга исбот ва васиқа сифатида, барча махлуқлар ва инсонлардан устунликда иккинчиси ҳисобланган Иброҳим ҳалийл-ур-раҳмнинг молу мулкини кўрсатамиз. Унинг кенг далалар ва водийларни тўлдирган жуда кўп чорваси бўлиб, улардан ярим миллиони фақат сигирлар эди.  Бундан кўринаяптики, исломият дунё молу мулкини ёмонламаяпти.

Пайгамбар Иброҳим(алейҳиссаллом)нинг бу  қадар бадавлат бўлиши фикримизга исбот бўла олади. 

17 … иззат ва шараф иймондадир. Дунёда эришиш мумкин бўлган энг юксак мартаба, бу иймондир. Бундан янада юксак мартаба бу дунёда йўқдир ва бўлиши ҳам мумкин эмасдир. Инсонларнинг иймонга келишлари ҳам жуда енгил ва қулай бир иш эмас, албатта. Ҳатто Пайғамбар ҳазратлари улар(иймонга келмаганлар)нинг инончсизликларидан, “Нега булар инонмайдилар, абадий ёнадилар, ахир”, дея Аллоҳу таолога ёлворардилар. Кўкси якпора бўлгунча ибодат қиларди, оёқлари шишиб кетгунича намоз ўқирди. “Ё Роббий! Буларга ҳидоят қил !”  Дея дуо қиларди. Оқибат қуйидаги мазмунда ояти калима нозл бўлганди: “Эй ҳабибим! Сен кўксингни якпора қилиб, ўзингни бунча хароб қилма. Кишиларга ҳидоят қилиш менинг ихтиёримдадир. Ким мўмин бўлади ва ким бўлмаслигини мен биламан. Бунинг ҳам бир ҳикмати бор. Сен эса фақат уларга тушунтир-да кетавер. Чунки ҳидоятга келтириш сенинг ихтиёрингда эмас. У ёғи менинг қўлимдадир. Сенга барча нарсаларни бердим, аммо бунисини бермадим. Бу мен биладиган ишдир.” 

Ҳазрати Умар халифати замонида Шомга кетишардилар. Халифанинг ихтиёрида йўлда миниладиган битта туяси ва унга хизмат қиладиган бир қули бор эди. Халифа ва унинг қули туяни бир соатдан алмашиб минишга келишиб олишгандилар. Ниҳоят, йўл тугаб, Шомга кириш олдига келинганида туяни миниш навбати халифанинг қулига келади. Ўшанда халифанинг ёнидаги мулозимлар, “Халифа ҳазратлари, бундай қилиш бўлмайди. Бутун халқ халифани туянинг устида кўришга ўрганганлар. Шунинг учун  бу юртнинг халқи туянинг устидаги кишини халифа қабул қиладилар. Илтимос туяга сиз мининг”, дейдилар. Уларга жавобан ҳазрати Умар шуларни сўзлайди: “Биз бир замонлар ожиз ва кўп залил бир қавм эдик. Болаларимизни тириклайин тупроққа кўмардик. Яъни дунёнинг энг ваҳший ва залил қавми эдик. Оллоҳ бизни мусулмонга айлантириб, энг буюк шарафга эриштирди. Агар ҳалигача иззатни ва шарафни туянинг устида излаганлар бўлишса, ана туя у ерда. Мен Муҳаммад алейҳиссаломнинг умматиман. Аллоҳга иймон келтирдим. Ана шу шараф менга етарлидир. Навбатим келмасидан ҳеч ҳам туяга минмайман.”

Ҳазрати Умар(р.а)нинг иймон ҳақидаги ҳикоясини хотирлар эканмиз, унинг ибратли сўзу насиҳатларидан бир қаторини келтиртшни лозим ҳисоблаймиз:

“Намоз нақадар бир гўзал  ибодатдир! Намоз ўқимаганнинг ҳақиқатан Исломдан бирор бир насиби йўқдир.”

“Илм ўрганинглар. Илм учун эса, роҳат қилишни, дам олишни ва ҳилм (ювошликни, юмшоқликни) ўрганинглар.”

“Аллоҳу таоло Ўзи ёқтирган кишиларини бошқа бандаларига ҳам ёқимли этади.”

“Ўлим эсда севинч қолдирмайдиган дунё ҳақиқатини ўртага қўяди.”

“Менга  айб ва камчиликларимни кўрсатган кишига Аллоҳ раҳмат этсин!” “Ҳисобга тутилмасдан аввал ўзингизни ўзингиз ҳисобга тутинг. Амалларингиз  тортилмасидан олдин уларни ўзингиз тортиб кўринг.”

“Овқат егин, аммо батамом тўйиб кетмагин.” “Аллоҳ , тежамли ва ўзни мувозанатда тутишни ёқтиради, исрофгарчиликни ва тартибсизликни ёқтирмайди.”

“Калака, ҳазил ва мазах, кишининг шарафини озайтиради.”

“Солиҳ ва яхши бир дўстнинг юзига боқишнинг ўзи кишининг хафачиликларини тарқатади ва роҳатлантиради.”

“Кўп сўзлаган кўп адашади. Кўп кулганнинг ҳайбати ва ҳаёси кетади.”

“Эртагаёқ камбағал ва муҳтож бўлиб қолсам, ҳеч хафа бўлмайман. Бадавлат бўлишни ҳам ҳеч хаёл қилмайман. Чунки улардан қайси бири хайрли бўлишини билмайман.”

“Уйланмасдан ризқ излаганларга ҳайронман.” “Адолат мулкнинг асосидир.” “Эркакга иймондан сўнгра берилган нарсалардан энг хайрлиси солиҳа хотиндир.” “Исломнинг беш шартини тўғри бажарган кишининг иши доим муваффақиятли ва самарали бўлади.”  

Суҳбатимизнинг сўнгида бир қатор ибратли мисралар келтирамиз: 

Киши:
Адабли эса, унча-мунча хатоси ҳам кўринмас,

Адабсиз эса, яхшилигига ҳам аҳамият берилмас.  

Сабр аччиқдир.

Аллоҳ учун сабр этган, Сиротда отли бўлар,

Сабр аччиқ бўлса-да, меваси тотли бўлар.  

Аллоҳ ризоси

Кимнинг ёлғиз мақсади, Ҳақнинг ризоси бўлар,

Илмиҳол ўқиса гар, кўнгли иймонга тўлар.

Этган(қилган) топар.
Ёмон жазосиз қолмас, қилган оқибат топар,

Албатта сув кўзаси, сув йўлида синар.

Бу суҳбатимизга Туркияда нашр этиладиган “Туркия” газетасининг 2010 йил  20- 21 апрел сонларида  муаллиф Меҳмет Ўручнинг  “Расулуллоҳнинг (с.а.в) хушахлоқи ва гўзал одатлари” сарлавҳаси билан берилган мақоласини, ушбу газетанинг 24 – апрел сони “Инсон ва жамият” рубрикасида эълон қилинган “Ғийбат саратон(рак) касали каби давосиз бир хасталикдир” каби материални асос олдик.

 Суҳбат-3.

Бисмилоҳирраҳмонирроҳийм

Алҳамду лиллоҳи раббил аламийн Арраҳмонир роҳийм Молики явмид дийн Ийяка наъбуду ва Ийяка настаийн иҳдинос сиротол мутақийм Сиротол лазийна анъамта алайҳим ғайрил мағздуби алайҳим валад здолийн 

Алаҳумма салли аъло саййидино Муҳаммадин ва аъло олий саййидино Муҳаммад 

Оламларнинг рабби Аллоҳу таолога ҳамд бўлсин. Раббимиз ёқтирадиган, унинг ризосига муносиб шаклда ва барча махлуқлар келтирадиган ҳамд ва шукрларнинг бирнеча бароваридан ҳам кўпроқ ҳамд бўлсин. Унинг оламларга раҳмат ўлароқ юборган энг севимли қули Муҳаммад Мустафога салот ва салом бўлсин. Муҳтарам пайғамбар ҳазратларининг гуноҳсиз, ҳар турли айблардан, қусурлардан узоқ бўлишган Олийга ва Асҳобига ҳам дуолар ва саломлар бўлсин!

Шундай қилиб, мазкур суҳбатимизда Маънавий хасталиклар, дунё(молу мулк)га тушкунликнинг зарарлари, Кўпчиликнинг қарашлари ҳамиша ҳам тўғри бўлмаслиги масалалари, ёмон ишларнинг, одат ва  хулкнинг ўрнак бўла олмаслиги каби мавзулар ҳақида сўз юритишни ният қилдик.

18. Маънавий хасталикларнинг боши … Маънавий хасталикларнинг боши дунё севгисидир (бу ерда “дунё” сўзи, бу ҳаётий дунёдаги барча нарсалар: молу мулк, бола чақа, ёру дўст, мансабу мартаба ва ҳ.к деган маънода ишлатилмоқда). Раббимиз дунёни яхши кўрмайди (севмайди), уни яхши кўрганларни (севганларни) ҳам яхши кўрмайди. Чунки дунёдан бошқа ҳеч бир жойда Унга (Раббимизга) исён этилмайди. Шунинг учун Аллоҳу таоло, дунёни Ўзи яратганлигига қарамасдан уни-дунёни севмайди …

Маънавий хасталикларнинг боши дунё севгисидир. Барча ёмонликлар ундан чиқади. Чунки дунё, кишиларни бир-бирига эътиборсизликка, душманликка ва кибрланишга завқ этади …

Дунё, кишиларга шубҳали, макруҳ, ҳатто ҳаром  нарсаларни қилдиради. У кетавериб, у тарафи кишиларнинг куфрга кириб кетишига ҳам сабабчи бўлади.

Пайғамбарларнинг кўпчилигига иймон келтирмаганлар, қўлларидан дунё салтанати кетиб қолишидан қўрқиб, уларнинг файзларидан маҳрум қолганлардир. Чунки улар Пайғамбарларнинг ҳақ эканликларини яхши билишардилар. Аммо улар салтанатлари, бойликларидан воз кеча олмадилар.

Масалан, Фиръавн иймон келтирса эди, унинг мисрга ҳукмронлиги тугаган бўларди. Намруд мўминлардан бири бўлганида эди, у қандай қилиб Намрудлигини амалга оширарди?

Асҳоб-и киромдан бириси, бир кун севимли Пайғамбаримизга (алейҳиссалом) мурожаат қилиб, “Менга шундай бир нарса ўргатингки, уни бажарганимда мени Раббим ҳам, одамлар  ҳам ёқтирадиган бўлсин!” дейди.

Унга жавобан марҳамат қилиндики, “Дунёни севмасанг, Раббимиз сени севади …” Маънавий хасталикларнинг боши дунё севгисидир. Раббимиз дунёни яхши кўрмайди (севмайди), уни яхши кўрганларни (севганларни) ҳам яхши кўрмайди. Чунки дунёдан бошқа ҳеч бир жойда Унга (Раббимизга) исён этилмайди. Шунинг учун Аллоҳу таоло дунёни севмайди …

“Бошқа бировнинг қўлидагига кўз ола қилмасанг кишилар сени севадилар.” Чунки кишилар, улардан бирор нарса сўрашларини хуш кўрмайдилар.

19. Дунёга берилиш охиратни унуттиради. Бу, дунёга тушкунлик эса жуда катта ақлсизликдир.

Инсон боласи, ташлаб кетиши муқаррар бўлган дунёга бу қадар аҳамият беради, кетганидан кейин абадий қолиши ҳам муқаррар бўлган охиратга эътиборсиз бўлиб, уни унутган ҳолда яшайди. Сарватининг, бойликларининг ортишидан хурсанд бўлади, аммо умрининг камайиб бораётганидан хафа бўлмайди …

Эй инсон ўғли! Ўлганингдан сўнгра нимага ярайди бу сарватинг? …

Муқаддас динимиз, меҳнат қилиб, меҳнати натижасида бадавлат, бой бўлишни ёмонламайди. Аксинча уни ташвиқ этади. Шунинг учун ҳам динимизда закот ва садақа бериш, яъни бадавлат кишиларнинг муҳтожларга закотларини тўғри бериши ва турли хил садақалар қилишлари жуда аҳамиятли қоида (фарз ибодат) ҳисобланади. Берадиганларнинг нақадар буюк неъматларга етишишлари, абадий саодатга эришишлари билдирилгандир. Барча бу каби неъматлар пул, молу мулк ёрдамида қўлга киритилади.

Масалан, кишини онадан янги туғилган каби гуноҳсиз ҳолга келтирадиган ҳаж ибодати ҳам пулсиз бўлмайди, ахир. Затон бу ибодат бадавлат кишиларга фарз қилингандир. Биттагина рўза тутганга ифтор берган рўза тутганнинг савобини олишини билмаган мусулмон йўқ бўлса керак.

Мусо алейҳиссалом замонида бир камбағал киши бор эди. У Мусо алейҳиссаломга, “Сен Калимуллоҳсан, Раббимизга арз қил, менга бироз молу мулк берсин!” дея мурожаатда бўлди. Мусо алейҳиссалом ҳам Раббиимизга арз этди. Раббимиз эса, “У бандам истаганини бу дунёда берилишини истаса бу дунёда, охиратда берилишини истаса, охиратда ҳам бераман. Танласин,” каби марҳаматда бўлди. Одам бу дунёда берилишини истади. Ўшанда Мусо алейҳиссалом, одамга шундай насиҳатда бўлади : “Эй киши! Уч кунлик дунёни нима қиласан? Ҳаммасини бир кун ташлаб кетасан. Сен охиратда берилишини сўра, у ерда абадий қоласан-ку.”  Одам эса, “Раббим менинг танлашимга ижозат берди. Мен дунёда берилишини хоҳлайман …” деди. Оқибатда одам қисқа бир муддат ичида бой ва бадавлат бўлди. Аммо у одам, Аллоҳу таоло марҳамат қилган давлатини, мулкини хайрли ишларга харжлай бошлайди: қаерда камбағал бўлса, унга ёрдам берди; қаерда бир қарздор бўлса, унинг қарзини тўлайди; етимларга эга чиқади. Уларнинг барчасини доим севинтиради ва ниҳоят бир муддат сўнгра вафот қилади …

Мусо алейҳиссалом қарасаки, унга жаннатда бир кўшк тайёрлабдилар. Ҳайрон бўлиб, сўрайди: “Ё Раббий, бу банданг дунёда беришингни истаганди ва сен ҳам бергандинг. Бу кўшкни у қандай қилиб қўлга киритди?” Жавоб эса мана бундай бўлади: “Сен тўғри айтинг. У дунёда берилишини истади, биз ҳам унга бердик, бу кўшкни эса ўз пулига сотиб олди …” 

Мана шунақа ҳалол йўллар билан топилган ва хайрларга ишлатиладиган молу мулк мусулмонларга ҳам жуда лозим, ҳатто зарурдир.

“Пул қалбда олиб юрилмайди!” 

Юксак динимиз, беш вақт намозини бузмасдан ўзини ва қарамоғидагиларнинг нафақасини таъмин этиш учун қилинган меҳнатни ибодат ҳисоблайди … Бирор маъмур идорасида, бирор ишчи ўз иш жойида, бирор ходим дўконида ишлаб туришганларида улар ибодат қилганлар ҳисобланиб, савоб оладилар  …

Демак, дунёда меҳнат қилишни, пул топишни ибодат шаклида қабул қилган муқаддас динимиз, меҳнатни, меҳнат қилиб ҳалол пул топишни эмас, йўқ аксини, фақат дунёга берилиб қолишни, фақатгина дунё-пул топиш ва тўплаш учун меҳнат қилишни қоралайди …

Кема сув бўлмаган жойда сузмайди. У сузиши учун унинг остида сув бўлиши шарт. Бироқ унинг ичига сув олмаслик лозим бўлади, акс ҳолда оғирлиги ошиб кетиб кема чўкиши мумкин бўлади.

Абдулқодир Гайлоний ҳазратлари бир суҳбатида шундай марҳамат қилганлар, ”Ҳалолидан топган пулларингизни кассаларингизда сақлай оласиз. Чўнтакларингизда ҳам олиб юришларингиз мумкин. Аммо уларни қалбингизда олиб юра олмайсиз.” 

20. Кўпчиликка эргашиш … Савол : Ҳар бир ишда ҳамиша кўпчиликка мос бўлиш, яъни ҳар бир ишда кўпчилик тарафда бўлиш тўғри бўладими? Масалан, кўпинча қуйидаги фикрларни эшитамиз :

1 – Кўпчилик бирор динга инонмагани учун мен ҳам инонмайман.

2 – Кўпчилик намоз ўқимаганлари учун мен ҳам намоз ўқимайман.

3 – Кўпчилик очиқ юргани учун мен ҳам очиқ юраман.

4 – Кўпчилик чалғу тинглагани учун мен ҳам чалғу тинглайман.

5 – Кўпчилик музикали илоҳийлар тинглагани учун мен ҳам тинглайман.

6 – Кўпчилик черковларга қатнаганлари учун мен ҳам у ерларга бораман.

7 – Кўпчилик ғайримусулмонларнинг ҳам жаннатга киришларини сўзлаганлари учун мен ҳам ўшаларга инонаман.

8 – Кўпчилик мазҳаблар кейин чиқдилар деганлари учун мен мазҳабни қабул этмайман.

9 – Христианлар мусулмонлардан кўп бўлганлари учун христианликнинг ҳақ бўлиши тўғридир.

10 – Будистлар христианлардан кўп бўлганлари учун будизм ҳақдир.

11 – Дунёда динга инонмаганлар кўпайганлари учун мен ҳам атеистман.

12 – Маданиятли ва даражали бўлганлари учун масонлик тўғри йўлда бўлишдир.

13 – Бутун дунё ибодатда репротоктор қўллайдилар. Уларнинг ҳаммаси бидъатгами йўл қўймоқдалар … ?

14 – Ҳанафийда ғуслда оғизнинг ичида ҳамма жойларга сув тегиши лозим. Бироқ тиши тўлдирилган сонсиз саноқсиз кишилар бор. Уларнинг барчаси жунуб ҳолида юрибдиларми – а …?

15 – Дунёда ислом халифаси бўлмаса – да, халқи мусулмон бўлган ўлкаларнинг дорул- ислом бўлишини кўпчилик қабул қилаяпти. Шунчалар кўпдан кўплар янглишмоқдаларми?

Жавоб: Юқорида саволда келтирилган янглиш, хато ўрнакларда бўлгани сингари кўпчиликни мисол кўрсатиб (ҳамма шундай қилаяпти, мен ҳам қилсам нима бўлади?) дейиш жоиз эмас.

21. Ёмон иш, одат, хулқ мисол, ўрнак(намуна) бўлолмайди. Яъни ёмон нарса, янглиш, хато нарса қанчалик кўплар томонидан йўл қўйилса ҳам ўрнак кўрсатилмайди, кўрсатила олмайди. Ёмон нарасаларни, янглиш, хатоларни кўпчиликнинг қилиши, уларнинг яхшига айланиб қолганлигини, тўғриланиб қолганини билдирмайди. Одатда яхшилик, тўғрилик, ҳақу ҳақиқат сингари хусуслар ҳамиша ҳам кўпчилик бўлган жойларда бўлавермайди.

Бир қанча хусусда кўпчиликнинг, кишиларнинг кўпчилигининг ёки уларнинг кўп қисмининг ифодаларини қўллаганлари ҳолда  хато йўлда бўлганликларини Қуръони карим хабар беради.

Кўпчиликка эргашганларнинг зарарларини кўрсатган бирнеча ояти карималарнинг мазмунларини келтирамиз:

1 – “Инсонларнинг кўпчилигига эргашадиган бўлсангиз, сизни Аллоҳнинг йўлидан оздирурлар” (Анъом, 116).

2 – “Аллоҳнинг мўъжиза ярата олишини кўпчилик билмайдилар” (Анъом, 37).

3 – “Ризқни Аллоҳу таоло беришини кўпчилик билмайди” (Сабаъ, 36).

4 – “Уларнинг кўплари кофирдирлар” (Наҳл, 83).

5 – “Шубҳасиз одамларнинг кўплари фосиқ – итоатсиздирлар” (Моида, 49, 81; Тавба, 8; Ҳадид, 16, 27).

6 – “Уларнинг кўплари мушриклардир” (Рум, 42).

7 – “Уларнинг кўпи иймонсизлардир, иймон келтирмайдилар” (Бақара,100; Ҳуд, 17; Раъд, 1).

8 – “Одамларнинг кўплари фақат куфрни ихтиёр этадилар” (Ал – Исро, 89).

9 – “Дарҳақиқат кўпчилик одамлар Бизнинг оятларимиздан ғофилдирлар” (Юнус, 92).

10 – “Лекин одамларнинг кўплари шукр қилмайдилар” (Бақара, 243; Юнус, 60; Юсуф, 38).

11 – “Уларнинг кўплари фақат гумонга эргашадилар” (Юнус, 36).

12 – “Аммо одамларнинг кўплари фақат куфроний неъмат қилишни истайдилар” (Фурқон, 50).

13 – “Уларнинг кўплари ёлғончилардир” (Шуаро, 223).

14 – “Уларнинг кўплари Аллоҳга шерик қўшадилар” (Юсуф, 106).

15 – “Кўпларингиз Ҳақни ёмон кўргувчидирсизлар” (Зуҳруф, 78).

16 – “Кофирларнинг кўплари Қуръондан юз ўгирдилар” (Фуссилат, 4).

17 – “Кофирларнинг кўплари ақлсиздирлар” (Моида, 103).

18 – “Лекин одамларнинг кўплари (бу олам имтиҳон олами эканлигини, асил абадий ҳаёт қайта тирилгандан кейин бўлишини ) билмайдилар (Наҳл, 38).

19 – “Қиёматнинг келишига кўпчилик ишонмайди” (Мўмин, 59).

20 – “Бас (Эй Муҳаммад) ўзингизни доимо тўғри бўлган динда (Исломда) Тутинг! Лекин кўп одамлар буни билмаслар” (Рум, 30; Юсуф, 40).

21 – “Қиёматнинг қачон бўлиши аниқ эмаслигини кўпчилик одамлар билмайдилар” (Аъроф, 187).

Умуман айтганда яхши, қимматли нарсалар одатда оз бўлади. Уларнинг бир қанча ўрнакларини келтирамиз:

1 – “Берилган неъматларга шукр этиш кўп яхши, бироқ шукр этганлар оздир” (Сабаъ, 13; Аъроф, 10; Мўминлар, 78; Сажда, 9; Мулк, 23; Бақара, 243; Юнус, 60; Юсуф, 38; Мўмин, 61; Намл, 73).  Имоми Раббонийнинг “Мактубот”ида, “Шукр, исломийятга мос яшашдир,” дейилади.

2 – “Ҳазрати Нуҳга инониб, унга иймон келтирганлар жуда оз эди” (Ҳуд, 40).

3 – “Фақат иймон келтирган ва яхши амаллар қилган, бир-бирларига Ҳақ (йўли)ни тавсия этган ва бир-бирларига (мана шу Ҳақ йўлида) сабр-тоқат қилишни тавсия қилган зотлардан ташқари барча инсонлар зарардадирлар. Зарарда бўлмаганлар жуда оздир” (Аср сураси; Сод, 24).

4 – “Мусулмон бўлмаганларнинг камдан-камлари (озчилиги) иймон келтирадилар” (Бақара, 88).

5 – “Мусо алейҳиссаломнинг қавми, Аллоҳ йўлида албатта уруш қиламиз дедилар. Бироқ уруш фарз қилинганида озгинасидан ташқари барчаси урушдан бош тортилар” (Бақара, 246).

Суҳбат учун материалга, “Туркия“ газетасининг 2010 йил 05 ва 06 октябр сонларида  “Инсон ва жамият” рубрикасида бериладиган “Суҳбат“ бўлимида босилган қадрли қардошимиз Меҳмет Али Демирбошнинг  суҳбати ва айни ўша газетанинг 21 октябр сонида босилган  ва газетанинг махсус ходими қардошимиз М. Саид Арвас тарафидан тайёрланган суҳбат материали асос олинди..

Суҳбат -4.

22. Еб-ичилиши ҳалол ва ҳаром бўлган баъзи нарсалар. Ҳар бир мусулмон кишиси ҳалолдан еб-ичиш мажбуриятидадир. Ҳаммасидан олдин болани гўдаклигидан (балки онасининг қорнидалигидан бошлаб) ҳалол озиқ билан ўстирмоқ лозим ва шарт. Ҳаром озиқ эса, болада уйғунсиз ишларнинг, ҳатто ёмон хулқнинг пайдо бўлишига сабаб бўлади.

Билганимиздек, Аллоҳу таоло  яратгани бутун инсонларга ачиниб, Раҳмон сифати билан яхши, чиройли, гўзал ва фойдали нарсаларни яратиб, уларни дўсту душманга ажратмасдан, уларнинг ҳаммасига бир хилда юборгандир. Шубҳасизки, ўзи яратган шу мукаммал оламлар кўринишида ўз борлигини кўрсатгани билан бир қаторда бандаларига кўп ачингани учун Пайғамбарлар ҳам юбориб, уларнинг воситаси билан борлигини ва Ягоналигини билдиргандир. Бу Пайғамбарлар эса, Аллоҳу таоло кўрсатмаси ёрдамида инсонларга саодат йўлини кўрсатиб, яхши ва гўзал, ёмон ва ифлос бўлган барча нарсаларни ўргатдилар.

Аллоҳу таоло яратганлари орасида “Инсон”ни энг чиройли, энг гўзал ва энг уйғун шаклу шамойилда яратгандир (Тийн сураси, 4),  уни ашраф-и махлуқот(бутун махлуқотнинг энг шарафлиси ва эътиборлиси) қилгандир. Бошқа барча яратилганларни эса, унга(инсонга) фойдаланишга топширгандир. Шундай қилиб, инсонни оламда ҳоким вазиятига чиқариб, уни сараланган ва мукаммал қилгандир.

Шунинг учун ҳам дунёдаги бутун ҳайвонлар, ўсимликлар ва жонсизлар, ер ости ва ер устидаги денгизлар, кўллар, чўллар, дарёлар, самовотдаги барча нарса одам зотининг амрига ва хизматига берилгандир.

Ҳақ таоло инсонга лозим бўлган, унинг эҳтиёжини қондирадиган турли хил ҳалол неъматларни ҳам марҳамат қилгандир. Бундай неъматлар эса, саноқсиз кўпдир.  

23. Ҳаром нарсалар. Еб-ичиладиган тоза, инсон вужудига фойдали жуда кўп (ҳатто сонаб сонига етиб бўлмас даражада кўп) нарсалар ҳалол қилинганига қарамай, маъдуд ва маҳдуд, яъни аниқ бир миқдор ҳайвонларнинг гўштлари, баъзи бир ичиладиган суюқликлар динимиз тарафидан ҳаром қилинганлиги учун улар еб-ичилмайди. Бунда биз билмайдиган кўп ҳикматлар бор, албатта. Ҳаром дейилган нарсанинг ҳикматини билиб, билмаслигидан қатъи назар мусулмон кишиси  дини тақиқлаган нарсани емайди ва ичмайди. Қуръони каримда мазмунан марҳамат қилинадики, “Магар ўлакса ё тўкилган қон, ёки тўнғиз гўшти, ёхуд Аллоҳдан бошқасига аталиб сўйилган бўлса , ҳаромдир” (Анъом, 145).

Ояти каримада соналган бу ҳаромлардан ташқари қуйида саккиз кўринишда аниқланган хусусларнинг ҳам ҳаром бўлганлиги Пайғамбар (соллаллоҳу алейҳи ва саллам) тарафидан кўрсатилгандир:

1 – Асли ўзи ҳаром бўлган нарсаларни (ўлакса, тўнғиз гўшти ва шароб кабилар) еб ичиш.

2 – Заҳарли нарсаларни (заҳарли ўтлар, ҳидланган гўшт каби) ейиш.

3 – Зарарли нарсаларни (масалан, лой, тупроқ, шиша кабиларни)  ейиш.

4 – Хаёлу хушни қочирувчи моддаларни ейиш. (Булардан заруратига кўра, докторларнинг тавсияси билан дори сифатида қабул қилиш жойиздир.)

5 – Ўзлари тоза бўлиб, жирканч нарсаларни (масалан, қурбақа, қонсиз ҳашоратлар, меваларнинг, гўшту пишлоқларнинг қурти каби) ейиш.

6 – Аллергия берадиган озиқларни (масалан, бирор кишига балиқ, гўшт, сут, тухум, шўрлатилган нарсалар, қулубнай ва бошқа шу кабиларни ейиш зарар берадиган бўлса, уларни емаслиги керак бўлади. Бу нарсалар кимга зарар берса, улар ўша кишига ҳаромдир, зарари бўлмаганлар учун эса мубоҳдир) ейиш.

7 – Асли ўзлари ҳаром бўлмасдан, ўғирлик йўли билан ундирилган, тортиб олинганпора йўли билан келган нарсаларни еб-ичиш.

8 – Тўйгандан сўнгра ейиш.  

24. Ҳалол озиқ-овқат масаласи …

Чет элларда давомли яшайдиган ёки бирон бир иш юзасидан ўша мамлакатларга бориб вақтинча яшашга мажбур қолган мусулмонлар учун ҳалол озиқ-овқат масаласи анча илгаридан буён кун тартибида турган масаладир. Мусулмонлар бундай географияда еб- ичадиганларининг ҳалолми ё йуқлиги сўролиши табиийдир. 

Мусулмонларнинг ҳам, ғайри мусулмонларнинг ҳам яшайдиган мамлакатларида ҳа- лол озиқ- овқат, еб-ичиш масаласи жуда аҳамиятли бир мавзудир, албатта. Ўз фойдасини ўйлаган мусулмон кишиси, динимиз ҳалол деган нарсаларни ейиши, тақиқлаган (дин ҳаром ҳисоблаган)  нарсалардан узоқ туриши, яъни улардан қочиши лозим бўлади. Инсон қабул қиладиган озиқларнинг унинг бадани тузилиши ва руҳий ҳолатларида ҳам яхши ва ёмон таъсирлари борлиги инкор этиб бўлмас бир ҳақиқатдир.

Ҳар бир мусулмон кишиси ҳалолдан еб ичиш мажбуриятидадир. Ҳаммасидан олдин болани гўдаклигидан (балки онасининг қорнидагилигидан бошлаб) ҳалол озиқ билан ўстирмоқ лозим ва шарт. Ҳаром озиқнинг таъсири боланинг шакланишини белгилайди, болада уйғунсиз ишларнинг, ҳатто ёмон хулқнинг пайдо бўлишига сабаб бўлади. Ҳадиси шарифда, “Еб-ичадиганларинг ҳалол ва тоза бўлсин! Чунки болаларингиз шулардан ҳосил бўлади,” деб марҳамат қилинади.

Ҳаром ейиш қалбни қорардиради, уни хаста қилади. Зунун-и Мисрий ҳазратлари марҳамат қиладиларки, “Қалб қорайишининг тўртта аломати бор:

1 – Ибодатнинг таъмини сезмай қолади. 2 – Оллоҳдан қўрқиш хотирига келмайдиган бўлади. 3 – Кўрганларидан ибрат олмайдиган бўлиб қолади. 4 – Ўқиганларини, ўрганганларини англаб етмайдиган ҳолга келади.”

Юқорида чет элларда яшайдиган ёки ҳар хил ишлар ва вазифалар билан ўша жойларда яшашга мажбур қоладиганларнинг ҳалол озиқ ейишлари ҳақида бироз сўзладик. Бироқ мусулмон мамлакатлари ҳисобланган мамлкатларда яшаганлар орасида ҳам бу масалада бир қатор ташвишлар мавжуд. Шунинг учун айтамизки:

25. Васваса қилмаслик керак! … Бу ерларда энг аввал, турли хил озиқларнинг “ичида тўнғиз ёғи ёки алкогол каби ҳаром моддалар бўлиниши мумкин бўлган озиқ-овқатларни ейиш мумкинми? Каби савол қўйишадилар. Эҳтимоллар асосида бирор аниқ қарор бериш тўғри бўлмайди, албатта. Динимизда, “Бирор нарсанинг ҳалол бўлиши учун далил изланмайди, унинг ҳаром бўлмаслиги учун далил изланади,” каби қоида бор. Масалан, бирон нарсанинг нажис бўлганлигига далил топилмаса, у тоза деб қабул қилинади. Агар озиқ-овқатларнинг ва Е рўйхатлилар моддаларда “тўнғизга боғли ёғ, гўшт” аралашган деб ёзилмаган бўлса, уларни ейиш мумкин, ёзилган бўлса ейилмайди.

Албатта, озиқларда хийла ишлатганлар бўлиши мумкин. Улар ишлаб чиқариладиган завод-фабрикаларда ҳар хил нажосатлар қўшилиши мумкин ёки ишчиларнинг  эътиборсизлиги  оқибатида нажосатлар аралашиб кетган бўлиши ҳам мумкин. Мураббо ва шарбатларга сичқон тушганида қозон тўкилмаган ҳоллар ҳам учраши мумкин, албатта. Ўсимликлардан олинган моддалар алкогол ёрдамида эритилиб ичкиликларга аралаштириб юборилган бўлиши ҳам мумкин. Шунга ўхшаш хилма хил нажосатларнинг ҳалол озиқларга аралашиб кетиш эҳтимоли доимо бордир. Бироқ умумий бир диний қоида шаклида шундай дейилади, “ичида нажосат борлиги аниқ маълум бўлмаган барча озиқ овқат моддалари тоза деб қабул қилинади, уларни ейиш гуноҳ бўлмайди” (ат Таҳрир).

Ҳа, яхши “бозордаги ҳар қандай бир озиқ овқатнинг нажис бўлиши мумкинлигидан қочиб уни емаслик керак эмасми? Каби савол туғилса. Унга Имоми Ғазолийнинг (раҳимаҳуллоҳ) қуйидаги сўзини келтирсак айни мудоа бўлади: “Нажис эканлиги тўла аниқ билинмаган нарсадан сақланиш, васваса, асоссиз шубҳаланиш ва зарарли бўлади.” (Имоми Ғазолий, “Кимё-и саодат”).

Имоми Раббоний ҳазратлари марҳамат қиладиларки: “Кофирларнинг вужудлари эмас, инончлари нотозадир(ифлосдир). Қуръони каримда, “Аҳли китобнинг (яҳудий ва христианларнинг) пиширганларини (ва сўйганларини) ейиш ҳалолдир” (Моида, 5) дейилади.

Демак, динимиз, “Ҳаром эканлиги билинмаган нарсаларни ейиш”га ижозат бераяпти. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алейҳи ва саллам) бир мушрикнинг, ҳазрати Умар ҳам бир христианнинг обдастасидан таҳорат олишганларди. Асҳоб-и киром ғайри мусулмонлар беришган сувларни ичишардилар. Ваҳоланки, ифлос, нажис нарсаларни ейиш ҳаромдир. Одатда кофирларнинг аксарияти  ифлос бўладилар. Қўллари, идишлари шаробга теккан бўлади.

Ҳайвонларни Басмаласиз сўядилар. Шуларга қарамасдан Асҳоб-и киром, уларнинг нарса-ларининг аниқ нажис эканликларини билмаганлари учун васваса қилмасдан, аслан тоза, ҳалол бўлган гўшт, пишлоқ каби озиқларни улардан олиб ейишардилар.” (Имоми Ғазолий, “Иҳё-у Улумиъд-дин”.)

Расулуллоҳ (соллаллоҳу алейҳи ва саллам), бир яҳудийнинг нонини, сари ёғли овқатини еди. Бироқ унинг тозами йўқлигини сўрамади, яъни “Бу тўнғиз ёғими ёки қўйнинг ёғими; ноннинг хамири суви билан ёки шароб билан қарилганми”, каби сўроқ қўймади. Бир мушрик хотиннинг сув идишидан таҳорат олди. Бу фактлар васваса масаласида бирор тадқиқот қилишнинг керак эмаслигига далилдир. (Муҳаммад Ҳодимий, “ал-Барикат-уъл – Маҳмудийя шарҳуът-Тариқатиъл-Муҳаммадийя»).

Буюк ҳадис олими Имоми Касталоний марҳамат қиладики, “Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алейҳи ва саллам) ҳазратлари Ҳайбарда Асҳоб-и кироми билан бирга бир яҳудийнинг кабобидан бир тишлам еганидан сўнгра, “Бу гўштнинг заҳарли эканлиги хабар қилинди, ” дея ейишни тўхтатганди. Сўнгги касалигида ўша ҳолатни хотирлаб, “Ҳайбарда еган гўштнинг ачиғини ҳали ҳам хис этаман” дея марҳамат қилганди. (Имоми Касталоний, “Маввоҳиб-и Ладуннийя”). 

Суҳбат – 5.

26. Ҳадиси шарифларда тубандагилар ҳам марҳамат қилинади:

  1. Мусулмон кишиси, жума куни ғусл таҳорати олиб, жума намозига чиқса, унинг бир ҳафталик гуноҳлари афв бўлади ва намозга борганича юрганидаги ҳар бир қадами алоҳида савоб берилади.”
  2.  “Бирор киши намоздан сўнгра уч марта“Субҳона раббика ояти каримасини” ўқиса, у етарли миқдорда савобга эришади.”оғфируллоҳалъазийм аллазий ло илоҳа илло ҳувал ҳайял қайюма ва атубу илейҳ”ни ўқиган кишининг ўзининг, ота-онасининг гуноҳлари афв этилади.”
  3. “Жума намозидан сўнгра 7 марта, “Ихлос” ва “Муъаввизатайин” (Кул-аузулар – ни) ўқиганларни Аллоҳу таоло бир ҳафта қазо, балодан ва ёмон ишлардан қўрий –ди.”
  4. “Жума куни бомдод намозидан олдин уч марта “Аст??????

Пайғамбаримиз алейҳиссалом.

Ҳақнинг кўп севгилиси эди Расул,

Ёқимли ва севимли эди Расул.

Муборак юзлари тиниқ оқ эди,

Қизил гул каби қизиллироқ эди.

Инжу томчиси юзидаги тери,

Сайқаланган бир жавҳарга ўхшарди.

Кўринарди кўзи доим сурмали,

Қалбларни тортарди майин сўзлари.

Кенгиш, кўркам ва латиф эди кўзи,

Нур сочарди Унинг муборак юзи.

Оқи эди оппоқ дердилар ғоят,

Мадҳ айлади Уни Раббидан оят.

Қошлари ораси ҳар вақти замон,

Кумуш каби кўринарди ап-аён.

Муборак юзи бироз думолоқди,

Териси жуда тиниқ ҳам порлоқди.

Тим-қора сочлари меҳроби анинг,

Қиблоси эди жумлаи жаҳоннинг.

Сийрак эди тишларининг ораси,

Порларди мисоли инжу донаси.

Олдинги  тишлари этганда зуҳур,

Чор тарафни қопларди ёруқ бир нур.

Кулганида икки жаҳон сарвари,

Жонли-жонсиз барчанинг Пайғамбари.

Юзи ўхшар эди юмолоқ ойга,

Зоти ойна эди юксак Мавлога.

Кўнгуллар олди у муҳтарам Набий,

Ошиқ бўлдилар юз минглаб саҳобий.

Кўп чиройли, сараланмиш ва латиф,

Этолмас, кўрган Уни, тўла таъриф.

Ислом Энциклопедияси (1/69). 

27. Тўрт буюк халифа!

Келмади жаҳонга дўст, билганлар,

Абу Бакир Сиддиқ каби, дедилар.

Одил бир ҳукмдор ўтдими ёронлар?

Шу Умар-ул Фаруҳ каби, дедилар.

Киймади ҳеч кимса, ҳаё либосин,

Усмон Зиннурайн каби, дедилар.

Қиличлар кўрмади бундай ҳеч замон,

Йигит Али Муртазо каби, дедилар.

Муаллиф: Ёвуз Ўрнак. 

Бисмиллоҳирраҳмонирраҳим

“Ҳамду сано бутун одамларнинг хожаси, жазо (қиёмат) кунининг эгаси – подшоҳи бўлмиш меҳрибон ва раҳмли Оллоҳу таоло учундир. Сенгагина ибодат қиламиз ва Сендангина мадад сўраймиз. ” (Фотиҳа, 2-3,5). 

28. Дин ва миллат:

Савол: дин ва миллат айни маънони берадими?

Жавоб: Дин сўзи луғатга кўра

 

Савол: Исломият нима деганидир? Ҳадиси қудси ва ҳадиси шарифлар ҳазрати Пайғамбаримиз-нинг сўзлари эмасми ёки уларнинг орасидаги фарқлар қандайдир?

Жавоб: “Исломият”, Муҳаммад алейҳиссаломнинг Пайғамбар эканлигига инониш ва Унинг динига амал қилиш деганидир. Оллоҳу таоло Қуръони каримда билдирган амрларга “Фарз” ва унда тақиқлаган нарсаларга эса “Ҳаром” дейилади. Уларнинг ҳар иккаласига биргаликда “Аҳкоми Исломия” деб аталади. Аҳкоми исломияга амал қилиш, Қуръони каримга амал қилишдир.

Муҳаммад алейҳиссаломнинг ҳар бир сўзи Оллоҳу таоло тарафидан билдирилган эканлигига инонган кишига “Мусулмон” дейилади. Унинг сўзлари икки қисмдир: Биринчиси – Маънолари, Унинг муборак қалбига Оллоҳу таоло тарафидан билдирилган бўлиб, ўзи сўзлашишда қўлладиган сўзлар билан ифодалангандир. Пайғамбаримих ҳазратларининг ана шунақа сўзларига “Ҳадиси қудси” дейилади. Иккинчиси –  Сўзлари ҳам, маъноси ҳам Ҳазрати Пайғамбарнинг ўзига оиддир. Унинг ана шунақа сўзлаганлари эса, “Ҳадиси шариф”лар деб аталади. (“Ҳақ сўзнинг восиқалари”, 322-саҳифа). 

Нима сўзлаган ва қандайдир амал қилган бўлсам, уларнинг барчасини фақат Оллоҳу таолонинг ризосига уйғун бўлиши ниятида сўзладим ва бажардим. Умримнинг кейинги йилларида Оллоҳу таоло менга Ислом дини билан яқиндан танишиш имконини насиб этди. Бу буюк фурсатдан имконим қадар унумли фойдаланишга уриндим. Бу уринишларимнинг оқибатида тўплаганим насиҳатларнинг бир қисмини “Ҳаёт йўлланмаси …”  деб исм берилган китобча шаклида азиз диндошларимга ҳадя қилишни ният қилдим. Оллоҳим ниятимнинг амалга ошишини насиб айласин. Омин.

Ҳадиси шарифда марҳамат қилинади, “Умматимнинг энг ёмони, мусулмонларнинг орасида ўшак(сўз тошиб) юритиб, уларнинг ораларини бузганлар ва кишиларни бир-бири билан уриштириб қўядиганлардир.” Бошқа бир ҳадиси шарифда эса, “Тўғри ўқилган намоз, кишини ифлос, ёмон ва тақиқланган ишларни қилишдан қўрийди.”

Абдуллоҳ бин Масуд ҳазратлари, “Хайр уруғи эккан мўл ҳосил кўтаради. Хайрсизлик уруғи эккан эса, пушаймонлардан иборат бўлган ҳосил йиғади.” 

29. Аёлга муносабат.

Ғарб маданияти, хотин-қизлар ҳақ-ҳуқуқини ҳимоя қилиш ниқоби остида уларнинг энг қимматли борлиги(бойлиги)га, иффатига лой чапламоқда, ҳатто уларга эркин жинси ҳаёт таввиясида бўлишмоқда. Масалан, Франсиянинг маданий қонунида, “Болалар, жиннилар ва хотин-қизлар махсус восийлик остидадилар” каби модда бор эди. Яъни франсузларда хотин-қизларга жиннилар(ақлдан озганлар) билан бир хил қараш лозимлиги  қонунда тастиқлаб қўйилган эди. Англияда эса, ҳатто 16 асрларда хотин-қизлар мурдор (ҳаром) ҳисобланганларидан, уларнинг муқаддас китобларни ушлашга ҳақлари йўқ эди. 18 асрга келиб Англияда хотин-қизларнинг инжил ўқишига ижозат берилди. 1805 йилгача эса, инглиз хотин-қизлари мерос олишдан ҳам батамом маҳрум эдилар. Ғарбда дин ва илм қандай бир-бирига душман бўлса, христиан эркакларининг хотин-қизларга муносабати ҳам шундай эди. Оқибатда узун замонлар улар орасида кескин кураш кетди ва улар ҳаёт бугунги шаклга келиб етди. Бугун ҳам уларда инсоний ҳаёт, кунлик инсоний турмуш, оила, аёлга муносабат, ота-оналар ва фарзандлар орасидаги муносабатлар каби масалалар жуда ачинарли, ҳатто ўта аянчли вазиятда экан – лигига гувоҳ бўлиб турибмиз.

Оллоҳга шукрки, Исломда бундай бир дард йўқдир ва ҳеч замон бўлмаган.

Динимизда, хотин-қизларнинг эркаклашиш ва эркакларнинг эса, аёллашиши каби мутлақо нотабиий ҳолат тақиқлангандир. Пайғамбар ҳазратлари, “Аёлга ўхшашга уринган эркакни ҳам, эркакка ўхшашга уринган аёлни ҳам Оллоҳ лаънатласин”, дея марҳамат қилганлар.

Исломият ҳеч бир вақт, хотин-қизларни фитнаю фасод манбаи деб қарамай, аксинча уларнинг жамиятдаги ҳақиқий ўрнини ва иззату ҳурмат жойини топиш йўлларини кўрсатгандир.

Барча динларда зино ва фоҳишалик тақиқланганлигини биламиз. Бироқ Исломият, бундай ёмон ишларни ташвиқ ва тарғиб қилувчи сабабларнинг олдини олиш йўлларини кўрсатади. Шундан келиб чиқиб, динимизда хотин-қизлар ўз гўзалликларини намойиш қилмасликлари афзал ҳисобланади.

Ҳадиси шарифда марҳамат қилинадики, “Эй Оллоҳнинг бандалари! Касал бўлсангиз, даволанинг! Чунки касалликни юборган Оллоҳ, унинг давосини, дорисини ҳам юборгандир.” 

30. Ўзлигимни изларман мен …Муаллиф: Аҳмад Гулман.

Карвон ўтмас кимсиз тоғда,

Меваси бор, яшил боғда,

Юриб, элиб сўлу соғда*,

Ўзлигимни изларман мен …

 

Шимол-шарқдан эсган елда,

Мендан ошиб оққан селда,

Шаҳарлару ҳар бир элда,

Ўзлигимни изларман мен …

 

Тентак эмас, ақлим бошда,

Айланиб ҳар тоғу тошда,

Етук эмас, ўсмир ёшда,

Ўзлигимни изларман мен …

 

Гўдак каби қучоғларда,

Хароб бўлган ўчоғларда,

Юриб, чарчаб, ҳар чоғларда,

Ўзлигимни изларман мен …

 

Тикан эмас, гул ўлароқ,

Шамол эдим, ел ўлароқ,

Бир жон эдим, минг бўлароқ,

Ўзлигимни излайман мен …

 

Жўшган ирмоқ мовий кўлда,

Тоғ бошида бўлган тўлда,

Сароб кўриб, қумли чўлда,

Ўзлигимни изларман мен …

 

Ота юртнинг элларинда,

Дағаллашмиш қўлларинда,

Соф бир туркча тилларинда,

Ўзлигимни изларман мен …

*соғда – ўнгда.

Ҳадиси шариф ва шеър, Ихлос Холдинг тарафидан Туркияда 2011 йил учун чиқарилган тақвимнинг 11 сентябр якшанба кунги саҳифасидан олиниб, ўзбекчалаштирилди. Таржимон: Алибой Йўляхши.  

Чол ва кампир бўлганинг замон …

Юқорига кучинг йўқ, энишга тиззанг,

Узоқни, яқинни яхши кўрмас кўзинг.

Бизга тарих сингари бўлади сўзинг,

Қартайиб чол ва кампир бўлганинг замон.

 

Оғридан, санчиқдан куйиб ёнарсан,

Чора излаб у ён, буёнга бақарсан.

Оз есанг, кўп есанг-да дарҳол тўкарсан,

Қартайиб чол ва кампир бўлганинг замон.

 

Емагинга қаришир укол, дорилар,

Фойда берарми, энди сен қилган ишлар.

Чарчагандир қалбинг, имиллайди жигар,

Қартайиб чол ва кампир бўлганинг замон.

 

Тиззалар титрайди, белинг ҳам букилар,

Томирлардан иссиқ қонинг тўкилар.

Соч, соқол оқариб, тишлар ҳам тўкилар,

Қартайиб чол ва кампир бўлганинг замон.

 

Оёқларинг-ку ҳасса билан уч бўлар,

Ёшликда югурган кунларинг ҳеч бўлар.

Сўзласанг, жим турсанг ҳам кеч бўлар,

Қартайиб чол ва кампир бўлганинг замон.

 

Оғайнинг бўлар уйда фақат болалар,

Эшинг, дўстинг сени орада йўқлар.

Невараларинг олиб ҳассангни сақлар,

Қартайиб чол ва кампир бўлганинг замон.

 

Биринг ўлиб, кетган бўлсанг йўлдошингдан,

Қолганинг кетиш истар унинг ортиндан.

Чиқаролмай ҳеч хаёлидан, тушиндан,

Қартайиб чол ва кампир бўлганинг замон.

 

Бунчалар тез ўтади баҳорлар, кузлар,

Замоннинг оқимига мослашдик бизлар.

Кексайганида киши ўлимни кўзлар,

Қартайиб чол ва кампир бўлганинг замон.

 

Фақат чолу кампирга эмас бу сўзим,

Ёшлар ҳам кексаяр, гердайма қизим,

Сенинг ҳам буришир қўлинг ва юзинг,

Қартайиб чол ва кампир бўлганинг замон.

 

Элибўл*нинг сўзини бошқага отма,

Тўғри йўлни ташлаб, эгрисига чопма,

Гуноҳлардан сақлан-да, ҳаромга боқма,

Қартайиб чол ва кампир бўлганинг замон.

Элибол, турк шоири.

Шеър, Туркияда 2011 йил учун чиқарилган тақвимнинг 21-август куни саҳифасида эълон қилинган. Уни ўзбекчалаштирган таржимон Алибой Йўляхши.  

31. Адолат, идорачиларнинг безаги ва кўркамлигидир.

Ўткинчи лаззатларга, тезда битиб, тугалнадиган дунёвийликларга алданмаслик лозимдир.

Бандалик, ҳар доим Оллоҳу таолонинг марҳаматига муҳтож эканлигини билиш ва Унинг Расулига тўла эргашишдир.

Қуръони карим ўқиладиган уйга баракат ва яхшиликлар келиб туради. У уйда фаришталар йиғилишади, шайтонлар эса, у ердан қочади.

Фарз ибодатлар олдида нофила ибодатларнинг қиммати, океан олдида бир томчи сув каби ҳам эмасдир.

Молу мулк тўплаш ҳирси бўлган кишилар, ҳамиша нотинч ва ташвишлар ичидадирлар.

Ихлос, дунёвий фойдаларни ўйламасдан фақат Оллоҳу таолонинг ризосига лойиқ бўлиш учун қилишдир.

Дуо, мўминнинг қуроли ва диннинг тиргагидир. Кўкларнинг ва ернинг нуридир.

Оллоҳу таоло гуноҳларни кўради ва уларни ёпади. Кишилар эса, кўрмайдилар, аммо сўзлайдилар.

Энг катта сармоя, Оллоҳу таолога ишониб, бандаларидан ҳеч нарса кутмасликдир.

Кимки кулароқ гуноҳ қилса, йиғлайроқ жаҳаннамга кетади.

Адолат, халқнинг тириклиги ва тартиби; идорачиларнинг эса, безаги ва чиройи(кўркамлиги)дир.

Мўминда ихлос ва пушаймон бўлиш ҳиси мавжуд бўлса, Оллоҳу таоло унинг барча гуноҳларини афв қилади.

Асҳоби киром, фақат ва фақат суҳбатлар билан ниҳоясиз камолатга восил бўлдилар.

Алам ва хафачилик, айрилиқ ва мусибат, Оллоҳу таолонинг иродасидир. Шундай экан, Ундан келадиган ҳар бир нарсага рози бўлиш керакдир.

Охират ҳисобига дунёлик бўлиш, яъни Ҳақдан бурилиб халққа юз тутиш ақлсизликдир.

Кишилар орасида бўл, бироқ ҳеч кимга юк бўлма!

Ақлли киши, ўзи қўрқадиган нарсанинг бошига келмаслиги чораларини кўради.

Зарурати бўлмаган нарсаларнинг орқасидан қувган киши, зарур бўлган нарсаларни қўлдан чиқаради.

Кунларнинг хайрлиси Жума, ойларнинг хайрлиси Рамазон, амалларнинг хайрлиси эса вақтида ўқилган намоздир.

Тадбиру чорасини кўрганидан сўнгра Оллоҳу таолонинг тақдирига боғланган киши, таваккал соҳи(таваккалчи)дир.

Ота-онага итоат қилиш, катта гуноҳларга кафоратдир.

Киши, жоҳиллиги замонида бой бўлгани ҳолда, олим бўлганидан сўнгра муҳтож ҳолга тушиб қолиши мумкин. Агар ризқ, ақл ва илмга кўра берилганида эди, ҳайвонлар жаҳолатлари оқибатида очидан ҳалок бўлган бўлардилар. 

Суҳбат – 6.

32. Эҳсон мартабасига эришиш … Аҳмад-и Заррук марҳамат қиладиларки, “Ақоид илми билан иймон билимлари, фикҳ илми билан диннинг амр ва тақиқлари ўрганилади. Тасаввуф илми билан эса, қалбни ёмон тушунчалардан тозалаб, эҳсон мартабасига эришилади. Эҳсон(Эҳсон мартабаси) эса, Оллоҳу таолони кўриб тургани синграи ибодат қилишдир”.

Иймон билимлари ўргнаилганидан сўнгра, энг аввал фикҳ билимлари ўрганилади. Булар билан қаноатланиб, киши маънавиятдан ва илмлардан маҳрум қолмайди. Шунинг учун қалбни ёмон тушунчалардан қутқарадиган ва тозалайдиган тасаввуф билимлари ўрганилади.

Фикҳ ва тасаввуфнинг ҳар иккаласидан ҳам ҳисса олиш лозимдир. Имом-и Молик ҳазратлари, “Фикҳ ўрганмасдан тасаввуф билан шуғулланган киши, диндан чиқади, зиндик бўлади. Фикҳ ўрганиб, тасаввуфдан хабарсиз бўлган эса, бидъат эгаси бўлади, яъни тўғри йўлдан оғади. Уларнинг хар иккаласини ҳам ўрганган киши ҳақиқатга боради,” дея марҳамат қиладилар.

“Йўлимизнинг асоси нимадир?” дейилган саволга Аҳмад-и Заррук шундай жавоб марҳамат этадилар: ”Йўлимизнинг асоси беш нарсадан ташкил топгандир. 1) Яширинми, очиқчасигами доим Оллоҳдан қўрқиш, Унинг ҳаром қилганлари ва тақиқлаганларидан сақланиш; 2) Сўз ва ҳаракатларда Суннат-и санийяларга уйғун бўлиш; 3) Кишилардан бирон нарса кутмаслик; 4) камбағаллик ва бадавлатликда Оллоҳу таолонинг тақдиридан рози ва хурсанд бўлиш; 5) Борликда ва йўқликда Оллоҳу таолога йўналишдир.

Тақво, Оллоҳу таолога йўналиш ва тўғрилик билан ўрнига қўйилади. Суннат-и санийяга уйғун бўлиш, ўзини муҳофаза этиш ва яхши ахлоқ, хулқ автор билан, кишилардан бирон нарса кутмаслик, сабр ва таваккал билан, Оллоҳу таолодан келганига рози бўлиш, қаноат ва тафвиз(яъни ҳалолларни қўлга киритишда сабабларга ёпишиб, уларга эришишни

Оллоҳу таолодан кутиш) билан, Оллоҳу таолога қайтиш эса, борлик(мўл-кўллик)да Унга ҳамд ва шукр этиш, йўқлик(ташвишли, қийинчиликлар)да Унга сиғиниш билан бўлади. Айтилганларга эриша олмоқ учун эса, 1. Тетик, доимо ғайратли бўлиш; 2. Оллоҳу таолонинг амрларига оғишмай амал қилиб, тақиқларидан сақланиш, бандалик вазифаларини жуда яхши бажариш лозим бўлади.”

Аҳмад-и Заррук ҳазратлари вафот қилиш олдидан шундай марҳаматда бўлгандилар: “Замонамиздаги кишилар тубандаги беш нарсага тутилиб қолганлардир: 1) Жаҳолатни илмдан афзал кўриш; 2) Ишлар қилишганида қизишиш; 3) Маънавий пардаларнинг дарҳол очилишини исташ; 4) Бидъатни (яъни динга кейинчалик кириб қолган нарсаларни) Суннат-и санийядан афзал билиш; 5) нафснинг орзу истакларига кўра ҳаракатда бўлиш, каби.” 

Аҳмад–и Заррук (раҳматуллоҳи таоло алейҳ) : Шиҳоб-уд -дин Аҳмад бин Аҳмад Форсий, ҳижрий 846 [м. 1442] йили Траблус-ғарбда таваллуд,  ҳижрий 899 [м. 1493] да ўша жойда вафот этди. Моликий мазҳабининг фикҳ олими ва тасаввуф билимининг буюкларидандир.

Жуда кўп қимматли асарлари мавжуд. “Шарҳ-и хизб-ил-баҳр”“Қаво-ид-уттариқо фил жамъ-и байнаш шариъат-и валҳақиқа” ва “Қавоид-ут-тасоввуф” китоблари машҳурларидир. Кейингиси катта китоб бўлиб, Мисрда босилгандир.  

33. “Ҳисобга тутиласан, албат! … Саййид Абул Вафо ҳазратларининг ҳузурига замонининг султони ташриф буюрди ва ундан ўзига насиҳат этишини илтимос қилди. Буюк валий султонга, “Эй султон! Сен бу халқнинг чўпонисан. Инсоф ва адолат билан ҳукм қилсанг, Аллоҳ салтанатинг умрини узайтиради.  Аммо зулм этсанг, Оллоҳ бу неъматни сендан олади,” дея марҳаматда бўлди.

Яна шундай давом қилди, “… Эй амирал мўминин! Бир кун сен ҳам ўласан, ҳар бир қилган ишларингдан ҳисобга тутилиб, уларга лойиғини оласан. Шундай экан фақат яхшиликлар қил, машҳар кунида у яхшиликларингнинг ҳақини оласан.

Султон кўзларига ёш келиш ҳолида эди. Аммо валий давом қилди: “шуни ҳам унутмагинки,   аслинг “бир томчи сув” эди. Охирида ўлиб, бир ҳовуч тупроқ бўласан. Бироқ Аллоҳу таоло марҳамати билан сенга султонликни ҳам берди ва миллат сенинг амрингда қолди. Бу инсонларнинг ҳисоби сендан сўралади.” Султон бошқа чидаб туролмади, кўзларидан ёшлари оқа бошлади. Ичи куйиб, бир пиёла сув келтиришларини истади. Сув келтирилди. Султон уни ичмоқчи бўлаётганида, Валий ҳазратлари “бир дақиқа тўхта, сувни ичмай тур,” деди ва султонга, “Фараз этки, сен бир чўли биёбондасин. Сувсизликдан ўлиш ҳолига келгансан. Ана шундай ажал билан алишиб турган вақтингда бириси келиб, қўлида бир пиёла сувни кўрсатиб, “Барча бойликларингни менга берсанг мана шу сувни сенга бераман,” деса? Сен унга қандай жавоб қилардинг?” каби савол ҳам берди.

Султон – подшоҳ: “Унинг истаганини берардим. Зеро мен ўлганимдан сўнгра мулким нимага лозим бўлади?”

Ана шунда бу буюк Валий султонга қараб, “Масала шу қадар экан, бир пиёла сувга арзимаган сарватга, мулкка  кўнгул қўйма. У бир кун қўлингдан кетади, албатта,” дедилар. Султон эса, Абул Вафо ҳазратларининг қўлини ўпиб. У билан хайрлашди.

Эй Аллоҳим бизнинг султонларга ва келажакда султон бўлиши мумкин бўлганларига ҳам инсоф марҳамат  айла! ….

 

 

 

 

  Рукнлар Биз кечирган хаёт ҳикояларидан ...

Муҳокама ёпилган.